LTS: Hiện nay, các ứng dụng cho vay tiền trực tuyến xuất hiện ngày càng nhiều trên không gian mạng với những lời chào mời hấp dẫn như “giải ngân trong 5 phút”, “không cần thế chấp”, “thủ tục đơn giản”. Tuy nhiên, phía sau sự “tiện lợi” ấy là hàng loạt hệ lụy khó lường.
Thực tế cho thấy, không ít người đã rơi vào “bẫy” tín dụng đen trá hình qua các app vay tiền, phải gánh mức lãi suất “cắt cổ”, bị chiếm đoạt dữ liệu cá nhân, thậm chí bị đe dọa, khủng bố tinh thần khi chậm trả nợ. Từ những khoản vay nhỏ, nhiều người nhanh chóng rơi vào vòng xoáy nợ nần, cuộc sống bị đảo lộn..
Thời gian qua, lực lượng Công an trên cả nước đã mưu trí, dũng cảm, công phu điều tra, phát hiện, đấu tranh, xử lý nhiều đường dây, ổ nhóm liên quan đến hoạt động “tín dụng đen” núp bóng ứng dụng cho vay trực tuyến; đồng thời liên tục phát đi các cảnh báo về phương thức, thủ đoạn của loại tội phạm này.
Tuy nhiên, do lợi dụng không gian mạng, lợi dụng sự cả tin và nhu cầu muốn không vay ngay lập tức các đối tượng vẫn tìm cách biến tướng, hoạt động tinh vi, khiến không ít người dân tiếp tục “sập bẫy”.
Nhằm phản ánh thực trạng, làm rõ thủ đoạn, hệ lụy và cảnh báo người dân, Phóng viên Đời sống & Pháp luật thực hiện tuyến bài: “Tín dụng đen trên không gian mạng: Bẫy vay nhanh - hệ lụy khôn lường”, qua đó góp phần nhận diện rõ bản chất của loại hình cho vay trá hình này, đồng thời gợi mở giải pháp, bài học cảnh giác và những vấn đề liên quan đến việc siết chặt quản lý, ngăn chặn, phòng ngừa... bảo vệ người dân trước những "bẫy" tín dụng đen trên không gian mạng.
Hành vi tín dụng đen có thể bị xử lý bằng nhiều tội danh
Chỉ với vài thao tác trên điện thoại, nhiều người đã rơi vào vòng xoáy vay tiền qua ứng dụng, kéo theo hệ lụy không chỉ về tài sản mà cả danh dự, tinh thần. Tín dụng đen thời công nghệ không còn là những giao dịch “chui” đơn lẻ, mà có dấu hiệu vận hành theo mô hình có tổ chức, sử dụng công nghệ cao để tiếp cận và khống chế nạn nhân.
Trao đổi với PV Đời sống và Pháp luật, Tiến sĩ, Luật sư Nguyễn Quang Anh, Giám đốc Công ty Luật TNHH Sao Việt (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) nhận định, điểm đáng lo ngại hiện nay là các đường dây tín dụng đen đã “nâng cấp” phương thức hoạt động. Không chỉ dừng ở việc áp đặt lãi suất cao hoặc thu các khoản phí bất hợp lý, nhiều nhóm còn sử dụng công nghệ để tiếp cận, kiểm soát và gây sức ép với người vay.
Một số thủ đoạn phổ biến được ghi nhận như: phát tán tin nhắn giả mạo tổ chức tài chính để dụ người dùng cài đặt ứng dụng chứa mã độc; thu thập dữ liệu cá nhân từ điện thoại như danh bạ, hình ảnh; hoặc sử dụng công nghệ giả mạo hình ảnh, giọng nói nhằm gây áp lực, đe dọa…
Trong nhiều trường hợp, điện thoại thông minh vốn là công cụ tiện ích lại trở thành điểm yếu khiến người dùng bị khai thác thông tin cá nhân.
Nhiều nạn nhân bàng hoàng trước những áp lực khi vay tiền qua app.
Dưới góc độ pháp lý, Luật sư Nguyễn Quang Anh cho biết các hành vi liên quan đến tín dụng đen hoàn toàn có thể bị xử lý hình sự với nhiều tội danh khác nhau, tùy theo tính chất và mức độ vi phạm.
Thứ nhất, tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự (Điều 201): Bất chấp việc hợp đồng ghi "lãi suất 0%", khi lãi suất thực tế vượt 100%/năm và thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng trở lên, ông trùm sẽ đối mặt án tù và phạt tiền tới 1 tỷ đồng.
Thứ hai, tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174): Dành cho hành vi lập App giả mạo giao diện ngân hàng, yêu cầu nạn nhân nộp "phí bảo hiểm", "phí kích hoạt" rồi ôm tiền biến mất.
Thứ ba, tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông... chiếm đoạt tài sản (Điều 290): Tung mã độc qua App để chiếm quyền điều khiển điện thoại, rút trộm tiền trong tài khoản ngân hàng của nạn nhân. Khung hình phạt cao nhất lên tới 20 năm tù.
Thứ tư, tội cưỡng đoạt tài sản (Điều 170): Việc gọi điện "cháy máy", đe dọa tung ảnh nhạy cảm để uy hiếp tinh thần, ép nạn nhân trả tiền chính là hành vi cưỡng đoạt, mức án có thể lên tới 20 năm tù.
Thứ năm, tội đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng... (Điều 288): Lén lút thu thập, tàng trữ danh bạ và kho ảnh riêng tư của người vay để làm "con tin".
Thứ sáu và Thứ bảy, tội làm nhục người khác (Điều 155) và Tội vu khống (Điều 156): Cắt ghép ảnh nạn nhân vào cáo phó đám tang, ảnh khiêu dâm, hoặc rêu rao đồng nghiệp, sếp của con nợ là "đồng phạm lừa đảo".
Thứ tám, tội cố ý làm hư hỏng tài sản (Điều 178): Khi không đòi được trên mạng, chúng thuê giang hồ đến tận nhà tạt sơn, ném chất bẩn để dằn mặt.
“Pháp luật Việt Nam không có "vùng cấm" cho không gian mạng. Bất kỳ đường dây tín dụng đen nào cũng có thể chịu trách nhiệm trước pháp luật”, luật sư Quang Anh nhấn mạnh.
Người vay không “ở thế yếu” nếu biết cách bảo vệ mình
Trước tâm lý lo sợ của nhiều nạn nhân khi đã lỡ ký kết các thỏa thuận điện tử, Luật sư cho rằng điều quan trọng là cần hiểu đúng bản chất pháp lý của giao dịch.
Trước hết, chuyên gia cho rằng “nạn nhân” cần khẳng định những đối tượng cho vay không phải “chủ nợ”. Tên gọi đúng bản chất đây là tội phạm công nghệ cao.
Tiến sĩ, Luật sư Nguyễn Quang Anh, Giám đốc Công ty Luật TNHH Sao Việt (Đoàn Luật sư TP Hà Nội)
"Theo quy định, phần lãi suất vượt quá mức luật quy định sẽ không có hiệu lực. Do đó, người vay không có nghĩa vụ phải thực hiện những khoản chi trả trái quy định", luật sư Quang Anh cho hay.
Để bảo vệ quyền lợi, người dân được khuyến nghị thực hiện một số bước cơ bản:
- Không tiếp tục nộp các khoản phí, lãi bất hợp lý, tránh rơi vào vòng xoáy vay chồng vay.
- Lưu giữ đầy đủ chứng cứ, bao gồm tin nhắn, cuộc gọi, giao dịch chuyển tiền… để phục vụ quá trình tố giác.
- Chủ động trình báo cơ quan công an, cung cấp thông tin để được hỗ trợ và xử lý theo quy định pháp luật.
Theo chuyên gia, việc im lặng hoặc tự giải quyết có thể khiến tình hình trở nên phức tạp hơn, trong khi cơ quan chức năng luôn có cơ chế tiếp nhận và bảo vệ người tố giác.
“Tín dụng đen trên không gian mạng đang tận dụng sự thiếu hiểu biết và tâm lý cần tiền nhanh của một bộ phận người dân. Do đó, việc nâng cao nhận thức, thận trọng khi cung cấp thông tin cá nhân và kiểm tra kỹ nguồn gốc các ứng dụng tài chính là yếu tố then chốt để phòng tránh.
Bên cạnh đó, khi có dấu hiệu bất thường, người dân cần chủ động tìm đến sự hỗ trợ từ cơ quan chức năng hoặc các chuyên gia pháp lý, thay vì tự xử lý trong lo lắng và thiếu thông tin”, luật sư Quang Anh nhắn nhủ.
Xem thêm: Nhận diện "bẫy tín dụng đen" trên mạng xã hội – Bài 1: Vay nhanh 5 phút, có thể phải “trả nợ cả đời”
