Dù được biết đến là một tác phẩm hoạt hình trong sáng dành cho thiếu nhi, My Neighbor Totoro của đạo diễn Hayao Miyazaki thực chất ẩn chứa những thông điệp nghệ thuật sâu sắc, chất liệu lịch sử cùng các tầng nghĩa u uất mà chỉ có trải nghiệm của người trưởng thành mới có thể cảm nhận trọn vẹn.
Phá vỡ công thức làm phim hoạt hình truyền thống
Khác với các tác phẩm như Winnie the Pooh, E.T. hay Lilo & Stitch, My Neighbor Totoro hoàn toàn loại bỏ yếu tố xung đột — quy tắc cốt lõi của nghệ thuật kể chuyện. Trong suốt phần lớn bộ phim, không hề có phản diện, không có cảnh chiến đấu, không có người lớn độc ác hay xung đột giữa hai chị em. Ngay cả nhân vật người bố cũng luôn đón nhận những câu chuyện phép thuật của các con với sự thấu hiểu và yêu thương.
Bài học về sự kiên nhẫn qua nhịp phim chậm rãi
Bộ phim không sử dụng âm thanh náo nhiệt hay nhịp phim dồn dập để giữ chân người xem. Thay vào đó, Hayao Miyazaki áp dụng kỹ thuật tương tự như đạo diễn huyền thoại Yasujiro Ozu với những "cú bấm máy đệm" (pillow shots): ghi lại hình ảnh ống khói, dòng sông hay hạt mưa. Những phân cảnh này không phục vụ cho cốt truyện nhưng lại tạo nên không khí u tĩnh, tạo ra sức hút mê hoặc từ những điều bình dị nhất.
Tái hiện hành vi đời thực của trẻ em một cách chân thực
Animation của Studio Ghibli lột tả sự kỳ quặc và hồn nhiên của trẻ nhỏ khi chúng chưa bị gò bó bởi các quy chuẩn xã hội. Khi Mei rơi xuống hang đá và gặp Totoro khổng lồ, thay vì hoảng sợ chạy trốn như người lớn, cô bé chỉ đơn giản hỏi tên chú quái vật. Sự chân thực này còn thể hiện qua những nỗi đau tuổi thơ: phân cảnh Mei khóc khi nghe tin mẹ gặp nguy kịch được diễn tả vô cùng sống động qua biểu cảm ngập tràn nước mắt cùng chất giọng lồng tiếng của Chika Sakamoto.
Bóng tối của cái chết luôn hiện hữu
Dưới vẻ ngoài êm đềm, nỗi lo sợ về cái chết luôn rình rập gia đình nhỏ khi người mẹ phải nằm viện. Nguy cơ này lên đến đỉnh điểm khi tin tức sức khỏe người mẹ chuyển xấu và Mei tự ý bỏ chạy đến bệnh viện. Trẻ em có thể thấy đây là một phiêu lưu thông thường, nhưng người lớn lại cảm nhận được sự nguy hiểm tột cùng, đặc biệt là phân cảnh bà lão tìm thấy chiếc guốc nhỏ nổi trên hồ và dân làng phải dùng sào tre rà soát lòng nước.
Bối cảnh lịch sử đầy biến động của Nhật Bản
Phim lấy bối cảnh năm 1955 — khoảng thời gian Nhật Bản vẫn đang chật vật tái thiết sau sự tàn phá của Chiến tranh Thế giới thứ II. Bối cảnh nông thôn yên bình của Totoro thực chất tồn tại song song với một giai đoạn biến động xã hội lớn, đồng thời gợi mở sự nuối tiếc khi những khu rừng nguyên sinh này sau đó sẽ dần bị thay thế bởi quá trình công nghiệp hóa.
Đồ họa cái cây gợi nhớ đến vết thương lịch sử
Phân cảnh Totoro cùng hai chị em thực hiện nghi lễ phép thuật để hạt mầm lớn phổng phao thành cây cổ thụ khổng lồ là một kiệt tác về mặt hình ảnh. Một số nhà phân tích điện ảnh nhận định rằng hình dáng sự phát triển nhanh chóng của cái cây gợi liên tưởng đến hình ảnh đám mây nấm từ bom nguyên tử ở Hiroshima và Nagasaki. Qua đó, Miyazaki đã biến một biểu tượng của sự hủy diệt thành hình ảnh của sự tái sinh và sáng tạo.
Chiếc Xe Buýt Mèo trong bối cảnh xã hội hậu chiến tranh
Vào thập niên 1950, hệ thống đường xá tại Nhật Bản chưa phát triển và xe buýt cơ giới vẫn là điều rất mới mẻ với trẻ em nông thôn. Hình ảnh Xe Buýt Mèo 12 chân chính là sự kết hợp giữa truyền thống dân gian và phương tiện hiện đại. Trong cuốn sách phác thảo, Miyazaki tiết lộ Xe Buýt Mèo vốn là một con yêu mèo từng biến thành xe kéo, nhưng vì quá phấn khích khi thấy xe buýt chạy qua nên đã tự biến mình thành hình dáng ấy.
Sự thật về nhân vật kỳ lạ trên tấm poster gốc
Tấm poster nổi tiếng của bộ phim xuất hiện một cô bé lạ mặt đứng cạnh Totoro ở trạm xe buýt - nhân vật có ngoại hình pha trộn giữa Satsuki và Mei. Lý do là vì ban đầu Miyazaki chỉ thiết kế một nhân vật nữ chính. Tuy nhiên, nhận thấy một đứa trẻ 4 tuổi không thể tự mình thực hiện hết các hành động trong kịch bản (như đi đón bố ở trạm xe buýt), ông đã quyết định tách nhân vật này thành hai chị em Satsuki và Mei.
Chơi chữ đa ngôn ngữ trong kịch bản
Tên của hai chị em thực chất đều mang ý nghĩa là "tháng Năm". "Satsuki" là từ tiếng Nhật cổ chỉ tháng 5, còn "Mei" là phát âm tiếng Anh của "May". Bên cạnh đó, cái tên "Totoro" bắt nguồn từ việc cô bé Mei phát âm sai từ "Troll" (con quỷ trong truyện cổ tích tiếng Anh). Các sinh vật như Bồ Hóng (Susuwatari) cũng là sáng tạo độc đáo sau này tiếp tục xuất hiện trong Spirited Away.
Mái tóc chuyển động bất chấp trọng lực
Studio Ghibli thường xuyên sử dụng hiệu ứng chuyển động tóc để diễn tả cảm xúc nội tâm của nhân vật. Mái tóc của Mei và Satsuki sẽ dựng đứng lên khi chúng hét lớn để xua đuổi Bồ Hóng, hoặc rủ xuống khi khóc lóc. Ngay cả bộ lông của Totoro cũng xù lên như một chú mèo khi cảm nhận được tiếng mưa rơi trên chiếc ô. Đây đã trở thành phong cách nghệ thuật đặc trưng xuyên suốt các tác phẩm của Hayao Miyazaki.
Ảnh: Studio Ghibli
Bảo Lâm
