Theo dòng chảy của thời gian, Tết Việt cũng dần thay đổi. Nhịp sống nhanh hơn, cách bày biện cũng thay đổi theo xu thế, hàng hóa ngoại nhập phong phú… tất cả đã khiến mâm bánh mứt, nước ngọt ngày Tết không còn giống như vài chục năm trước. Có những món từng xuất hiện dày đặc trên bàn thờ gia tiên, trong khay mứt đãi khách, trong tiếng cười trẻ nhỏ ngày xuân, nhưng giờ đây lại hiếm hoi đến lạ. Nhắc lại, nhiều người lớn không khỏi bồi hồi, còn thế hệ sau thì nghe tên đã thấy… lạ tai.
Kẹo thèo lèo - vị ngọt tiễn ông Táo
Ngày xưa, cứ đến 23 tháng Chạp, bên cạnh mâm cơm tiễn ông Công ông Táo, nhiều gia đình miền Nam lại chuẩn bị thêm đĩa kẹo thèo lèo. Người ta quan niệm vị ngọt của kẹo sẽ "làm mềm" lời tâu, để Táo quân nói điều tốt đẹp về gia chủ với Ngọc Hoàng.
Kẹo thèo lèo được làm từ mạch nha, đường trắng và đậu phộng rang, ép thành từng thanh chữ nhật vàng óng. Cắn một miếng là nghe rõ tiếng giòn rụm, vị ngọt bùi lan đều nơi đầu lưỡi - thứ hương vị rất đặc trưng của Tết xưa.
Thế nhưng, ngày nay, món kẹo này dường như không còn xuất hiện nữa. Thay vào đó là các loại hạt, ngũ cốc, bánh kẹo ít ngọt, bao bì bắt mắt. Kẹo thèo lèo vì thế cũng không còn xuất hiện dày đặc như trước.
Bánh in - dấu ấn "hoàng gia" một thời
Có nguồn gốc từ Huế, bánh in từng là món bánh trang trọng thường thấy trên bàn thờ ngày Tết. Bánh làm từ bột nếp, bột năng, đậu xanh, đường… được ép khuôn in hình chữ Thọ, Phúc, Lộc rồi gói trong giấy ngũ sắc rực rỡ.
Ngày trước, bánh in vừa nhỏ gọn, dễ ăn, vị ngọt thanh, lại mang ý nghĩa tốt lành nên thường được dùng đãi khách đầu năm. Thậm chí còn có giai thoại cho rằng đây là món bánh từng dâng vua thưởng trà dịp xuân.
Ngày nay, bánh in dần bị lược bỏ khỏi khay bánh Tết, nhường chỗ cho những sản phẩm hợp thị hiếu mới.
Bánh cốm - hương vị tuổi thơ dần phai
Với nhiều đứa trẻ ngày trước, Tết không chỉ là quần áo mới hay phong bao lì xì, mà còn là mùi cốm ngào ngạt lan khắp gian bếp. Cả nhà quây quần làm bánh cốm - công phu, tỉ mỉ nhưng đầy ắp tiếng cười.
Bánh sau khi ép vuông vức, cầm chắc tay. Vị ngọt của đường hòa với nước dừa béo bùi, đôi khi thêm chút cay nồng của gừng tươi, tạo nên cảm giác giòn lúc đầu rồi mềm tan trong miệng. Ăn một miếng lại muốn thêm miếng nữa.
Thế nhưng, quá trình làm bánh khá vất vả. Trong khi đó, thị trường tràn ngập bánh kẹo ngoại nhập, đóng gói tiện lợi, mẫu mã hấp dẫn. Dần dần, ít gia đình còn giữ thói quen tự làm bánh cốm ngày Tết. Hình ảnh món bánh "tuổi thơ" vì thế cũng thưa vắng trên mâm bánh mứt.
Bánh thuẫn - ký ức bên bếp lửa
Bánh thuẫn - loại bánh nướng có nguồn gốc miền Trung - từng là món không thể thiếu trong mâm cúng Tết ở miền Trung và cả miền Nam.
Bánh thơm mùi trứng gà, cốt bánh mềm xốp, nở bung như bông hoa nhỏ. Ngày trước, cả gia đình thường ngồi canh lửa, chờ bánh nở, trò chuyện rôm rả - đó không chỉ là làm bánh, mà còn là khoảnh khắc sum vầy.
Ngày nay, để tiết kiệm thời gian, nhiều gia đình chọn mua bánh hộp làm sẵn. Mâm cúng đơn giản hơn, nhanh gọn hơn, và bánh thuẫn dần vắng bóng. Cùng với đó, ký ức quây quần bên bếp lửa cũng trở thành điều xa xỉ.
Sá xị Chương Dương - vị nước ngọt "tuổi thơ"
Với nhiều gia đình miền Nam những năm 90, Tết sẽ không trọn vẹn nếu thiếu chai sá xị Chương Dương trên bàn. Vị ngọt đậm, hương sá xị thơm đặc trưng, uống vào cay nhẹ nơi sống mũi - tất cả tạo nên một cảm giác rất riêng.
Thời đó, nước ngọt chưa phổ biến như bây giờ. Trẻ con mong Tết không chỉ để ăn thịt kho tàu mà còn để được uống nước ngọt. Sá xị Chương Dương từng có thời kỳ được đón nhận nồng nhiệt.
Thế nhưng khi thị trường mở cửa, hàng loạt thương hiệu nước ngọt ngoại tràn vào với chiến lược quảng bá mạnh mẽ và hình ảnh trẻ trung, hiện đại. Sá xị nội địa dần ít xuất hiện hơn trên bàn tiệc ngày xuân.
Tết hiện đại tiện lợi và đa dạng hơn, nhưng cũng vì thế mà nhiều hương vị cũ dần lùi vào ký ức. Những món ăn, thức uống từng "làm mưa làm gió" ngày xuân giờ chỉ còn trong câu chuyện của cha mẹ, ông bà.
Có thể chúng không còn phù hợp với nhịp sống hôm nay, nhưng mỗi khi nhắc lại, người ta vẫn thấy lòng mình chùng xuống - bởi đó không chỉ là món ăn, mà còn là một phần ký ức Tết xưa không thể thay thế.
Châu Anh
