Khi nghiên cứu về bí quyết kéo dài tuổi thọ, các yếu tố như chế độ ăn uống, tần suất tập thể dục và mạng lưới tương tác xã hội thường thu hút phần lớn sự chú ý của giới khoa học. Tuy nhiên, một nghiên cứu mới được công bố trên Tạp chí quốc tế về Tâm lý học tích cực ứng dụng chỉ ra rằng, một mảnh ghép quan trọng khác thường bị bỏ qua chính là cấu trúc tính cách của mỗi cá nhân.
Nhóm nghiên cứu do nhà tâm lý học Maria Chiara Fastame dẫn đầu tại Đại học Cagliari (Ý) đã tập trung phân tích vùng đảo Sardinia - một trong những "Vùng Xanh" (Blue Zone) có tỷ lệ người sống thọ trăm tuổi cao nhất thế giới. Mục tiêu của nghiên cứu là tìm hiểu xem liệu các nét tính cách cụ thể có liên quan chặt chẽ đến sức khỏe tâm lý và chất lượng cuộc sống liên quan đến sức khỏe (HRQoL) - một thước đo tổng hợp cả thể chất lẫn tinh thần - hay không.
Để đảm bảo tính khách quan, các nhà khoa học đã tiến hành khảo sát trên 125 người trưởng thành từ 71 đến 101 tuổi. Trong đó, 55 người sống tại Vùng Xanh và 70 người thuộc cộng đồng lân cận bên ngoài vùng này. Hai nhóm dân cư được lựa chọn dựa trên sự tương đồng chặt chẽ về nền tảng kinh tế xã hội, văn hóa và cùng tiếp cận hệ thống chăm sóc sức khỏe miễn phí của chính phủ Ý.
Tất cả các ứng viên đều trải qua các bài kiểm tra chuyên sâu, bảng câu hỏi và phỏng vấn trực tiếp nhằm đánh giá sức khỏe thể chất, tinh thần, lối sống cũng như mô hình tính cách thuộc nhóm năm đặc tính lớn (Big Five).
Kết quả phân tích dữ liệu mang lại một bất ngờ lớn: cư dân thuộc Vùng Xanh không có điểm số cao hơn đáng kể về mặt chất lượng cuộc sống liên quan đến sức khỏe thể chất so với nhóm đối chứng. Thay vào đó, điểm khác biệt rõ rệt nhất nằm ở chỉ số "sự cởi mở" - một trong năm đặc điểm tính cách cốt lõi.
Những người sống tại Vùng Xanh thể hiện mức độ tò mò bẩm sinh cao hơn, có xu hướng hứng thú học hỏi, sẵn sàng tiếp nhận các ý tưởng mới và tham gia vào những trải nghiệm mới mẻ. Song song đó, họ cũng sở hữu năng lực cảm xúc cao hơn cùng kỹ năng ứng phó biến cố tốt hơn.
Khi mở rộng phân tích trên toàn bộ 125 người tham gia mà không phân biệt ranh giới địa lý, các mô hình tâm lý học rõ ràng đã xuất hiện. Những người có độ cởi mở cao có xu hướng đạt sức khỏe tâm lý tốt và dành nhiều thời gian cho các sở thích cá nhân. Những cá nhân sở hữu mức độ tận tâm cao thường ghi nhận sự hài lòng lớn hơn đối với cuộc sống và có kỹ năng giải quyết vấn đề tốt hơn. Ngược lại, những người có điểm số cao ở đặc tính tâm lý bất ổn (hay lo âu, tiêu cực) lại có chất lượng cuộc sống suy giảm đáng kể.
Theo kết luận của các nhà nghiên cứu, tính cách không tác động trực tiếp như một cơ chế sinh học giúp kéo dài tuổi thọ. Vai trò của nó mang tính gián tiếp: định hình phương thức con người tương tác với thế giới xung quanh.
Một cá nhân có tư duy cởi mở và tò mò về mặt trí tuệ sẽ có xu hướng chủ động duy trì các kết nối xã hội, tìm kiếm sở thích mới, giữ cơ thể năng động và không ngừng học hỏi khi về già. Nói cách khác, tính cách chính là nền tảng thúc đẩy các hành vi có lợi cho sức khỏe diễn ra ngay từ đầu.
Dù nghiên cứu mang tính quan sát và có quy mô tương đối nhỏ - chưa đủ để khẳng định mối quan hệ nhân quả tuyệt đối - nhưng kết quả này đã đóng góp thêm bằng chứng khoa học vững chắc.
Bên cạnh các yếu tố sinh học và dinh dưỡng quen thuộc, các đặc điểm tâm lý và việc rèn luyện một cơ chế thích ứng linh hoạt chính là chìa khóa vàng mở ra cơ chế lão hóa thành công cho con người.
Tham khảo: Sciencealert
Đức Khương
