Giữa lõi đô thị sầm uất của TP.HCM, nơi mỗi mét vuông đất đều được ví như “vàng”, khu Mả Lạng lại tồn tại như một nghịch lý suốt gần ba thập kỷ. Những con hẻm ngoằn ngoèo, mái tôn chắp vá, tường nhà ẩm thấp… tạo nên một không gian sống cũ kỹ và ngột ngạt ngay giữa trung tâm quận 1 cũ.
Không chỉ là câu chuyện quy hoạch treo, Mả Lạng còn là bức tranh về một cuộc sống bức bối đến nghẹt thở nơi đô thị.
Clip: Di Anh
“Người ta gọi là khu ổ chuột không à”
Khu Mả Lạng, rộng khoảng 6,8 ha, nằm trong tứ giác Nguyễn Trãi, Trần Đình Xu, Nguyễn Cư Trinh và Cống Quỳnh. Sự chật chội ở Mả Lạng không chỉ là con số trên giấy tờ, bản đồ quy hoạch mà hiện hữu trong từng bữa cơm, giấc ngủ của người dân.
Bước vào những con hẻm tối tăm ở đây, người ta dễ dàng cảm nhận được không gian sống bị bóp nghẹt đến mức tối đa khi một chiếc xe máy cũng khó tránh người đi bộ.
Bà Nguyễn Thị Bé, một cư dân Mả Lạng, không khỏi chán nản khi kể về cảnh mười mấy người nhà bà phải chia nhau từng góc nhỏ để ngả lưng.
"Trên gác này là bốn người ở, tuốt ở trên là bốn người, ở gác giữa này ba người. Cô ngủ đằng kia, với thằng con trai đằng kia nữa" bà Bé chia sẻ về sự chia cắt không gian sinh hoạt đến mức tối đa.
Nỗi ám ảnh về diện tích càng hiện hữu rõ hơn qua lời kể của ông Vương Văn Phúc - người sở hữu căn nhà chỉ rộng vỏn vẹn 1,4m bề ngang. Trong không gian chưa đầy vài mét vuông ấy, gia đình ông đã trải nệm, nuôi nấng đứa cháu nhỏ từ khi lọt lòng cho đến khi tốt nghiệp đại học và đi làm.
"Bất tiện đấy nhưng cũng phải chịu thôi, chật chật riết rồi từ từ cũng quen" - Tất cả cuối cùng vẫn gói gọn trong câu “cũng quen” để sống qua ngần ấy năm.
Hay như bà Lại Thị Gái cũng không khỏi ngậm ngùi khi việc ăn uống - thời điểm nên đầm ấm, sum vầy nhất cũng chẳng hề dễ chịu: "Ngồi ăn thì xếp hàng vậy đó, làm sao mà thoải mái được... Ngồi ngoài đường không à, đâu ngồi trong nhà được đâu.”
Thậm chí có những căn nhà nhỏ đến mức khi ngủ, chân người dân thò cả ra ngoài đường và chuyện chuột chạy qua khi đang say giấc đã trở thành điều bình thường.
Cái khổ của Mả Lạng không chỉ dừng lại ở diện tích, mà còn nằm ở sự tạm bợ. Vì vướng quy hoạch treo, người dân không dám sửa chữa nhà cửa, mặc cho tường ẩm thấp, mái tôn chắp vá.
Việc "ở nhờ cả bức tường" của nhà hàng xóm khiến việc đóng một cái đinh cũng trở nên khó khăn. Bà Bé chua chát nói:
“Nhà cô là tường chung với hàng xóm không á, chứ tường riêng nữa chắc nhà chút xíu. Vách tường này cô xài cũng nhờ người ta nè, nhờ nhà này nè, bởi vậy đóng mỗi cái đinh cũng phải hỏi, bên này cũng vậy luôn.
Muốn sắm sửa cũng không có tiền, thêm nữa cũng không có chỗ, đâu có chỗ để đâu. Người còn không có chỗ ngủ nói chi để đồ."
Tương lai Mả Lạng sẽ ra sao?
Câu chuyện chỉnh trang khu Mả Lạng không phải là mới. Từ năm 2000, dự án đã được đưa vào quy hoạch giải tỏa để cải tạo đô thị.
Thế nhưng, gần 30 năm trôi qua, mọi thứ vẫn chỉ nằm trên giấy. Dự án từng được đặt kỳ vọng lớn khi giao cho tập đoàn Bitexco, với kế hoạch tái định cư dự kiến từ năm 2018, nhưng sau đó lại tiếp tục chìm vào im lặng.
Hệ lụy của việc "treo" dự án suốt ba thập kỷ là vô cùng lớn. Nó không chỉ bào mòn niềm tin của hơn 1.400 hộ dân mà còn biến cuộc sống của họ thành một trạng thái "lửng lơ".
Bà Đào Thị Dung chia sẻ: "Bất tiện đấy nhưng mà cũng phải chịu thôi. Chật riết rồi, ở chỗ khác tới thì người ta thấy là nhỏ quá, sao mà bao nhiêu người ở được, nhưng mà từ từ cũng quen."
Tuy nhiên, cơ hội mới đang mở ra khi chính quyền thành phố thể hiện quyết tâm mạnh mẽ trong việc giải quyết dứt điểm nút thắt này. Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang trong buổi tiếp xúc cử tri mới đây đã bộc bạch rằng việc chỉnh trang khu Mả Lạng là điều ông luôn "đau đáu".
Ông nhìn nhận thẳng thắn rằng các dự án trước đây chưa thành công do chưa thu hút được nhà đầu tư và bài toán quy hoạch chưa thực sự hài hòa.
Sau nhiều năm sống trong cảnh chật chội, điều họ chờ đợi không phải là giá trị đất đai, nguyện vọng của người dân lúc này rất rõ ràng: một môi trường sống sạch sẽ, khang trang hơn, nơi các vấn đề về y tế và môi trường được đảm bảo, đủ ổn định để yên tâm sống lâu dài.
Ông Vương Văn Phúc chia sẻ: "Nguyện vọng của người dân khu phố chỉ mong làm sao vấn đề môi trường, y tế được cải thiện, cuộc sống bà con thông thoáng và khang trang hơn, cử tri phấn khởi."
Với chủ trương mới, việc thống kê chi tiết từng hộ dân và khảo sát thực tế để tìm phương án quy hoạch hợp lý đang mang lại hy vọng về một cuộc đổi đời thực sự cho những phận người sống mòn trên "đất vàng".
Phạm Trang - Ảnh, clip: Di Anh
