Theo báo cáo của Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật TP.HCM (HCDC), qua điều tra dịch tễ tuần 14 (30/3-5/4), thành phố ghi nhận một trường hợp tại phường Hòa Hưng mắc viêm màng não mô cầu không qua khỏi. Kết quả cấy dịch não tủy xác định dương tính với vi khuẩn Neisseria meningitidis, nhóm huyết thanh B.
Bệnh nhi nhập viện trong tình trạng nặng sau một ngày khởi phát bệnh, được chẩn đoán viêm màng não mô cầu thể tối cấp. Dù được điều trị tích cực, bệnh nhân không qua khỏi. Đây là thể bệnh nguy hiểm nhất, diễn tiến nhanh, thường không có dấu hiệu cảnh báo và có thể xảy ra ở bất kỳ ai, theo Tri thức News.
Trước đó, theo báo cáo giám sát của Bộ Y tế trong 3 tháng đầu năm 2026, cả nước ghi nhận 24 ca mắc bệnh do não mô cầu, tăng gần 50% so với cùng kỳ năm ngoái, cùng với đó là nhiều ca nghi mắc và tiếp xúc gần, trong đó đã có 4 ca tử vong; nhóm dưới 15 tuổi chiếm tới 46% tổng số ca.
Theo BS.CKI Nguyễn Tiến Đạo - Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, não mô cầu là bệnh nhiễm khuẩn cấp tính nguy hiểm do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra, lây truyền qua đường hô hấp, chủ yếu thông qua giọt bắn khi ho, hắt hơi hoặc nói chuyện, hoặc hiếm hơn là lây truyền qua đồ vật nhiễm vi khuẩn. Bên cạnh các thể bệnh não mô cầu không xâm lấn như viêm họng, viêm phổi, viêm kết mạc, viêm niệu đạo, viêm khớp, viêm nội tâm mạc…, não mô cầu có thể gây ra nhiều tình trạng xâm lấn nguy hiểm như viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết, viêm phổi do nhiễm khuẩn huyết…
Trong đó thể tối cấp hay còn được gọi là nhiễm khuẩn huyết tối cấp, là dạng nguy hiểm nhất của bệnh. Thể này gây sốc nhiễm trùng, xuất huyết da, suy đa tạng chỉ trong vòng 24 - 48 giờ sau khi khởi phát. Hầu hết các ca tử vong ghi nhận ở Việt Nam trong giai đoạn 2014 - 2023 đều thuộc thể bệnh này, với thời gian tử vong rất ngắn sau khởi phát.
Dựa theo đặc tính kháng nguyên của vi khuẩn não mô cầu Neisseria meningitidis, chúng được chia làm 12 nhóm huyết thanh, trong đó có 6 nhóm A, B, C, W, Y, X có khả năng gây bệnh nặng và thành dịch. Tại Việt Nam, nhóm B của vi khuẩn não mô cầu chiếm tỷ lệ cao, đến 93% vào giai đoạn 2012 - 2021, tiếp sau đó là các nhóm não mô cầu khác như nhóm C (khoảng 7%) và số ít là nhóm W, nhóm A, nhóm Y. “Do đó, khi phòng ngừa bệnh do não mô cầu, chúng ta cần tiêm đầy đủ các vắc xin phòng ngừa bao phủ các nhóm huyết thanh nêu trên”, BS.CKI Nguyễn Tiến Đạo nhấn mạnh.
Một đặc điểm đáng lo ngại là nhiều người có thể mang vi khuẩn trong mũi họng mà không có triệu chứng. Theo các nghiên cứu dịch tễ, khoảng 10% dân số có thể mang vi khuẩn não mô cầu trong mũi - họng, cao nhất ở thanh thiếu niên và người trẻ với 25 - 32%. Trong gia đình có người mắc bệnh, tỷ lệ mang vi khuẩn có thể tăng đến 37,8% và kéo dài nhiều tháng.
Đặc biệt, sau khi tiếp xúc, có tới 35% người có thể trở thành người mang vi khuẩn chỉ sau 8 tuần nếu không có biện pháp dự phòng. Một số trường hợp có thể tiến triển thành bệnh xâm lấn chỉ trong vòng 1 - 2 tuần nếu không có miễn dịch bảo vệ kịp thời.
Theo quy định tại Thông tư 54/2015/TT-BYT của Bộ Y tế, viêm màng não do não mô cầu thuộc nhóm B các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm với tốc độ lây lan nhanh chóng và khó kiểm soát trong cộng đồng vì ở nhóm người lây nhiễm mang vi khuẩn trong hầu họng thường không biểu hiện các triệu chứng điển hình, trong khi ngay cả khi không biểu hiện triệu chứng, khả năng lây lan hoàn toàn vẫn có thể xảy ra.
Ngay cả trong giai đoạn giãn cách xã hội thời điểm Covid-19 bùng phát, mặc dù tần suất tiếp xúc xã hội thuyên giảm đáng kể nhưng bệnh vẫn đều đặn ghi nhận 14 ca vào năm 2020, 14 ca vào năm 2021 và 12 ca vào năm 2022, khẳng định mức độ lây lan nhanh chóng, khó phát hiện và kiểm soát.
Trước nguy cơ bệnh diễn tiến nhanh và khó kiểm soát, BS.CKI Nguyễn Tiến Đạo khuyến cáo các gia đình cần chủ động rà soát lịch sử tiêm ngừa, thực hiện tiêm vắc xin phòng não mô cầu đầy đủ, càng sớm càng tốt, đặc biệt cho trẻ nhỏ và thanh thiếu niên.
Bên cạnh việc tiêm vắc xin đầy đủ, đúng lịch theo khuyến cáo, người dân cần chú ý theo dõi sát các dấu hiệu nghi ngờ như sốt cao đột ngột, đau đầu dữ dội, nôn, cổ cứng, phát ban xuất huyết; đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay khi có triệu chứng, không tự ý điều trị tại nhà; đồng thời giữ vệ sinh cá nhân, hạn chế tiếp xúc gần với người có dấu hiệu nghi nhiễm.
Nguyễn Phượng
