Giới hạn vận hành và bài kiểm tra nghiệt ngã
Mẫu máy bay chở khách thân rộng đường dài Il-96-400M do Tập đoàn Máy bay Thống nhất (UAC) phát triển từng ghi nhận nhiều cột mốc thử nghiệm quan trọng. Tuy nhiên, khi đưa vào môi trường vận hành thực tế, khoảng cách giữa năng lực kỹ thuật và hiệu quả thương mại lại lộ rõ. Mức độ khai thác thương mại của dòng máy bay này hiện vẫn ở con số rất khiêm tốn, phản ánh thách thức lớn trong việc đưa một sản phẩm nội địa tích hợp vào mạng bay thương mại hiện đại.
Trong tiêu chuẩn chung của ngành hàng không thương mại quốc tế, một tàu bay thân rộng tầm xa cần đạt cường độ khai thác tối thiểu từ 300 đến 400 giờ bay mỗi tháng. Mức tần suất này là điều kiện tiên quyết để các hãng hàng không tối ưu hóa chi phí khấu hao tài sản và chi phí bảo dưỡng định kỳ. Việc Il-96-400M chưa thể đáp ứng nhịp độ bay liên tục cho thấy dòng máy bay này chưa thực sự sẵn sàng để đảm nhận vai trò chủ lực trên các đường bay nội địa và quốc tế trọng điểm.
Gánh nặng từ cấu hình bốn động cơ thế hệ cũ
Nguyên nhân cốt lõi khiến các doanh nghiệp vận tải hàng không tại Nga tỏ ra e ngại nằm ở thiết kế động cơ của Il-96-400M. Mẫu tàu bay này hiện vẫn sử dụng cấu hình bốn động cơ Aviadvigatel PS-90A1, một thiết kế mang tính truyền thống nhưng đã trở nên lạc hậu so với xu hướng chung của ngành hàng không thế giới.
Trong nhiều thập kỷ qua, ngành chế tạo máy bay toàn cầu đã hoàn toàn chuyển dịch sang các dòng máy bay thân rộng hai động cơ hiện đại như Boeing 777, Boeing 787 hay Airbus A330 và A350. Việc duy trì một tàu bay sử dụng bốn động cơ khiến chi phí vận hành tăng vọt, xuất phát từ lượng tiêu thụ nhiên liệu tính trên mỗi ghế/kilômét cao hơn hẳn so với các đối thủ phương Tây.
Bên cạnh gánh nặng nhiên liệu, chi phí bảo trì cho hệ thống bốn động cơ cũng là một điểm nghẽn lớn. Khi số lượng động cơ tăng gấp đôi, hãng hàng không phải đối mặt với mức chi phí nhân đôi cho công tác bảo dưỡng, thay thế phụ tùng và nhân công kỹ thuật. Mặc dù kế hoạch tái thiết kế để chuyển sang sử dụng hai động cơ hạng nặng thế hệ mới như PD-35 đã được đưa ra thảo luận, dự án này vẫn cần khoảng thời gian dài cùng nguồn ngân sách đầu tư rất lớn để hoàn thiện.
Lực hút từ đội bay phương Tây và bài toán lợi nhuận
Trong bối cảnh đó, các hãng hàng không thương mại tại Nga vẫn nỗ lực tối đa để duy trì và khai thác hiệu quả đội máy bay thân rộng nhập khẩu từ Boeing và Airbus. Đối với các nhà quản lý, bản chất kinh doanh hàng không luôn đòi hỏi biên độ lợi nhuận tối ưu. Một chiếc Boeing 777 hay Airbus A330 dù đã qua nhiều năm sử dụng vẫn mang lại bài toán chi phí và doanh thu hiệu quả hơn so với việc đưa vào vận hành một dòng máy bay mới chưa đạt mức tối ưu về tiêu thụ năng lượng.
Hơn thế nữa, hệ sinh thái xung quanh đội bay phương Tây đã được định hình vững chắc trong nhiều năm. Hệ thống chuỗi cung ứng phụ tùng, quy trình bảo dưỡng chuẩn hóa cùng lực lượng phi công và kỹ sư dày dạn kinh nghiệm đều đã được đồng bộ. Những yếu tố này tạo nên một rào cản chuyển đổi lớn, khiến các nhà khai thác nội địa vẫn ưu tiên duy trì lực lượng tàu bay Boeing và Airbus thay vì mạo hiểm với một phương án nội địa hóa chưa hoàn thiện về mặt kinh tế.
Triển vọng nào cho dòng máy bay thân rộng "Made in Russia"?
Xét về khía cạnh kỹ thuật, Il-96-400M vẫn là một cột mốc quan trọng, khẳng định năng lực của ngành công nghiệp chế tạo máy bay Nga trong việc tự chủ sản xuất các tàu bay kích thước lớn. Dòng máy bay này sở hữu độ an toàn cao cùng không gian rộng rãi, hoàn toàn phù hợp để đảm nhận các nhiệm vụ vận tải chuyên dụng, phục vụ phi đội chuyên cơ quốc gia hoặc vận chuyển hàng hóa đặc chủng.
Tuy nhiên, để Il-96-400M trở thành một sản phẩm thương mại cạnh tranh sòng phẳng trên bầu trời, giới chức và ngành chế tạo máy bay Nga cần giải quyết đồng thời hai bài toán lớn. Đó là đẩy nhanh lộ trình hoàn thiện động cơ lực đẩy lớn để chuyển sang cấu hình hai động cơ, đồng thời xây dựng các cơ chế hỗ trợ tài chính và trợ giá nhiên liệu đủ sức bù đắp chi phí vận hành cho doanh nghiệp.
Nếu không có những bước đột phá về hiệu suất kinh tế, Il-96-400M nhiều khả năng sẽ tiếp tục giữ vai trò là một giải pháp dự phòng chiến lược hoặc phương tiện vận tải công vụ, thay vì trở thành xương sống của ngành hàng không thương mại Nga.
Theo Pervy Tekhnichesky
Thùy Anh
