Trong lịch sử điện ảnh Việt Nam, không nhiều diễn viên có một vai diễn đủ sức theo họ suốt cả cuộc đời. Càng hiếm hơn khi vai diễn ấy đến từ thuở thiếu thời và trở thành danh xưng quen thuộc hơn cả tên thật. NSND Lan Hương chính là trường hợp đặc biệt như vậy – người phụ nữ đã gắn bó với cái tên “Em bé Hà Nội” hơn nửa thế kỷ, kể từ bộ phim kinh điển cùng tên ra mắt khi bà mới 10 tuổi.
Mãi là "em bé Hà Nội" của màn ảnh Việt, nhan sắc thua búp bê mỗi cái tên
NSND Lan Hương tên đầy đủ là Nguyễn Phúc Lưu Lan Hương, sinh ngày 15/1/1963 tại Hà Nội. Con đường đến với điện ảnh của bà hoàn toàn không được sắp đặt trước. Năm 1973, khi đạo diễn Hải Ninh đang loay hoay tìm gương mặt phù hợp cho vai diễn trung tâm của Em Bé Hà Nội mà chưa có kết quả, ông bất chợt nhớ đến cô bé có đôi mắt rất lạ từng gặp từ nhiều năm trước.
Lần tìm đến nhà, thuyết phục gia đình cho Lan Hương đóng phim không hề dễ dàng. Thời chiến tranh, việc để một cô bé 10 tuổi tham gia đoàn làm phim là quyết định khiến mẹ bà vô cùng lo lắng. Phải nhờ đến sự động viên của bác sĩ Trần Duy Hưng, khi đó là Chủ tịch UBND TP. Hà Nội, gia đình mới đồng ý để Lan Hương thử sức với vai diễn định mệnh.
Lan Hương bước vào phim trường trong bối cảnh chiến tranh khốc liệt, khi cả đoàn làm phim nhiều lần phải dừng quay để xuống hầm trú bom. Thế nhưng, chính trong hoàn cảnh ấy, cô bé 10 tuổi lại mang đến một hình ảnh lay động lòng người: ánh mắt trong veo, gương mặt ngây thơ nhưng chất chứa nỗi đau mất mát.
Bộ phim sau đó giành giải Bông Sen Vàng tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 3, đồng thời gây tiếng vang tại nhiều liên hoan phim quốc tế. Từ đây, “Em bé Hà Nội” không chỉ là tên phim, mà trở thành biệt danh gắn chặt với Lan Hương suốt hơn 50 năm - kể cả khi bà đã ngoài 60 tuổi và được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân.
Không chỉ gây ấn tượng bằng diễn xuất, Lan Hương thời trẻ còn nổi tiếng với vẻ đẹp rất riêng: đôi mắt to tròn, khuôn mặt đầy đặn, nét dịu dàng nhưng sắc sảo. Có giáo viên từng nhận xét bà “xinh như tượng thạch cao”, một lời khen nghe qua tưởng như niềm tự hào, nhưng lại vô tình trở thành áp lực với chính nữ nghệ sĩ.
Sở hữu gương mặt quá đẹp, vóc dáng nhỏ nhắn, Lan Hương từng bị trêu chọc là “búp bê trong tủ kính”, “bình hoa di động”. Những lời gọi tưởng chừng yêu mến ấy lại khiến bà cảm thấy lạc lõng, tự ti và lo sợ mình bị đóng khung trong những vai diễn chỉ để ngắm.
Từng có lúc, vì ngoại hình và chiều cao khiêm tốn, Lan Hương nghĩ đến việc rẽ sang con đường đạo diễn. Nhưng rồi chính năng lực diễn xuất đã giữ bà ở lại với sân khấu và màn ảnh. Gia nhập Nhà hát Tuổi Trẻ từ năm 1977, Lan Hương nhanh chóng trở thành gương mặt nổi bật trong thập niên 1980-1990, không chỉ nhờ nhan sắc mà còn bởi khả năng hóa thân đa dạng.
Tương đài bất diệt của nghệ thuật Việt Nam, tuổi 63 trẻ trung khó tin
Khán giả truyền hình yêu mến bà qua các bộ phim như Tình Biển, Những Người sống bên tôi… Bước sang những năm 2000, Lan Hương dần chuyển hướng sang công tác đào tạo và dàn dựng sân khấu. Bà là người tiên phong đưa kịch độc diễn, kịch thể nghiệm, kịch môi trường và khoa học giả tưởng đến gần hơn với khán giả Việt. Năm 2004, bà thành lập đoàn kịch thể nghiệm riêng, mở ra một hướng đi mới cho sân khấu trong nước.
Sau hơn 30 năm cống hiến bền bỉ, năm 2007, Lan Hương được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân, sự ghi nhận xứng đáng cho tài năng, tâm huyết và dấu ấn nghệ thuật không thể thay thế.
Ở tuổi 63, NSND Lan Hương vẫn giữ được phong thái điềm đạm, vẻ đẹp nền nã và ánh mắt rất riêng từng làm nên biểu tượng “Em bé Hà Nội”. Bà chọn cuộc sống kín tiếng, dành phần lớn thời gian cho đào tạo và dàn dựng, chỉ thỉnh thoảng mới xuất hiện trước công chúng.
Dù không còn hoạt động sôi nổi, cái tên Lan Hương vẫn luôn được nhắc đến với sự trân trọng. Và mỗi khi ai đó gọi bà là “em bé Hà Nội”, đó không chỉ là một biệt danh, mà là cả một ký ức đẹp của điện ảnh Việt: nơi một cô bé 10 tuổi đã trở thành biểu tượng kéo dài suốt hơn nửa thế kỷ.
