Nghề "chọn" người và nỗi lòng giấu kín
Trong hình dung của nhiều người, pháp y là một nghề "lạnh lẽo", đầy ám ảnh. Thế nhưng với Thạc sĩ, Bác sĩ Nguyễn Thị Ngọc Yến, Giám đốc Trung tâm Pháp y Hà Nội công việc này đã đã gắn bó chị với những tử thi suốt hàng chục năm qua bằng một tâm thế khác, coi mỗi thi thể là một "nhân chứng cuối cùng" cần được lắng nghe để tìm lại sự thật, ngay cả trong những thảm kịch kinh hoàng nhất.
Thạc sĩ, Bác sĩ Nguyễn Thị Ngọc Yến, Giám đốc Trung tâm Pháp y Hà Nội nữ giới đầu tiên làm lãnh đạo chuyên ngành pháp y
Gặp chị tại Trung tâm Pháp y Hà Nội, ít ai ngờ người phụ nữ có phong thái điềm tĩnh này lại hằng ngày tiếp xúc với những mặt trái khốc liệt của đời sống. Chị tâm sự: "Tôi nghĩ là nghề chọn người thì đúng hơn. Pháp y đòi hỏi sự tỉ mỉ, chính xác và đặc biệt là tính trung thực khách quan tuyệt đối. Tôi làm vì tâm huyết, vì muốn giúp ích cho xã hội thông qua lăng kính khoa học”.
Ít ai biết, những năm đầu vào nghề, bác sĩ Yên đã giấu kín công việc với gia đình. Chị sợ người thân lo lắng, sợ sự kỳ thị. Chỉ đến khi các con lớn lên, hiểu và tự hào gọi nghề của mẹ là "ngầu", chị mới thực sự trút bỏ được gánh nặng tâm lý để toàn tâm toàn ý với công việc thầm lặng này.
Ám ảnh vụ cháy 56 người tử vong: "Nhắm mắt lại là nghe những âm thanh xót xa..."
Suốt hàng chục năm trong nghề, đối mặt với đủ loại hiện trường, nhưng khi nhắc đến vụ cháy chung cư mini khiến 56 người tử vong tại Khương Hạ, giọng nữ bác sĩ bỗng nghẹn lại. Đó là lần đầu tiên trong đời, một bác sĩ pháp y dày dạn kinh nghiệm như chị cảm thấy bị "ám ảnh" thực sự.
"Bình thường tôi chỉ đối mặt với một vài thi thể, nhưng hôm đó là quá nhiều. Hình ảnh thi thể không làm tôi sợ, vì đa số nạn nhân không bị biến dạng do lửa mà chỉ ám khói đen, nhưng điều khủng khiếp nhất chính là áp lực từ tiếng gào thét, khóc lóc của những gia đình đi tìm người thân. Có cả những em bé rất nhỏ...", bác sĩ Yến nhớ lại.
Người ta thường bảo bác sĩ pháp y có "trái tim sắt", nhưng với chị, mỗi ca mổ đều được thực hiện bằng sự tôn trọng cao nhất đối với người đã khuất
Trong đêm định mệnh ấy, chị và các đồng nghiệp đã làm việc không nghỉ để thực hiện công tác nhận dạng và định danh nạn nhân nhanh nhất có thể. Chị hiểu rằng, việc xác định đúng danh tính để trao trả nạn nhân về cho gia đình lúc đó là cách duy nhất để "giải phóng áp lực tâm lý" cho những người đang đứng bên bờ vực tuyệt vọng.
Sau vụ án đó, chị mất hai đêm trắng không thể chợp mắt: "Cứ tắt đèn đi là trong tai lại vang lên tiếng gào thét, tiếng khóc. Tôi phải bật điện sáng trưng mới có thể ngồi yên được”.
Những bản giám định "cân não" minh oan cho người sống
Nghề pháp y không chỉ là tìm nguyên nhân cái chết, mà còn là bảo vệ công lý cho cả người sống. Bác sĩ Yên kể về những vụ tai nạn giao thông mà nhờ mổ tử thi mới phát hiện tài xế tử vong do đột quỵ trước khi va chạm, giúp họ thoát khỏi án oan gây tai nạn. Hay vụ một giáo viên trẻ tử vong sau khi tiêm vaccine Covid-19, chính nhờ sự tỉ mỉ nghiên cứu về đột biến gen, chị đã tìm ra sự thật nạn nhân mắc hội chứng Brugada (đột tử khi sốt), giúp minh oan cho quy trình y tế.
Đặc biệt, với các vụ xâm hại trẻ em hay bạo hành học đường, chị không chỉ làm nhiệm vụ giám định phần trăm thương tích mà còn trở thành người tư vấn tâm lý, giúp gia đình và các em nhỏ vượt qua nỗi đau để làm lại cuộc đời.
Trong năm 2025, dưới sự dẫn dắt của nữ giám đốc, Trung tâm Pháp y Hà Nội đã đạt được những con số ấn tượng, thực hiện 35.049 trường hợp giám định, đạt gần 109% kế hoạch năm. Từ giám định thương tích, tử thi đến các xét nghiệm ADN phức tạp, tất cả đều được thực hiện với độ chính xác tuyệt đối, không để xảy ra sai sót chuyên môn hay khiếu nại
Người ta thường bảo bác sĩ pháp y có "trái tim sắt", nhưng với chị, mỗi ca mổ đều được thực hiện bằng sự tôn trọng cao nhất đối với người đã khuất. Chị luôn yêu cầu nhân viên phải phục hồi thi thể vẹn nguyên nhất sau khi giám định: "Mình làm vì nhân quả. Làm đúng, làm thật và tôn trọng người khuất như người thân mình thì tâm mình mới an".
Dù đối mặt với áp lực dư luận, những lời mua chuộc hay đơn thư khiếu nại, chị vẫn kiên định với slogan của Trung tâm: "Thượng tôn pháp luật". Chị không ngừng nghiên cứu khoa học, từ biến đổi não trong chấn thương sọ não đến các đề tài về gen và độc chất, với mong muốn đưa ngành pháp y Việt Nam thoát khỏi những phương pháp thủ công, tiệm cận với trình độ thế giới như Nhật Bản hay Pháp.
2/3 cán bộ, nhân viên tại Trung tâm pháp y Hà Nội là nữ giới, công việc vừa vất, thu nhập không cao như những chuyên ngành khác
Chị khẳng định: "Bác sĩ pháp y phải là người giỏi nhất, vì họ phải am tường từ nội khoa, ngoại khoa đến cả tâm lý tội phạm và luật pháp”.
