Theo phân tích của nhà nghiên cứu Teodoro C. Mendoza - thuộc Viện Khoa học Cây trồng, Trường Nông nghiệp và Khoa học Thực phẩm, Đại học Philippines Los Banos - đăng tải trên báo Inquirer (Philippines), sự chuyển dịch chiến lược của Việt Nam sang phát triển các giống gạo chất lượng cao, tiêu biểu như gạo ST25, đang tạo ra những tác động đáng kể đến thị trường khu vực.
Việc mở rộng diện tích canh tác các giống gạo cao cấp không chỉ giúp nâng giá trị xuất khẩu của Việt Nam, mà còn phản ánh xu hướng gia tăng nhu cầu đối với gạo chất lượng cao tại các thị trường như Trung Quốc, châu Âu và Trung Đông.
Đối với thị trường Philippines, diễn biến này được đánh giá là đáng lo ngại. Hiện khoảng 90% lượng gạo nhập khẩu của quốc gia này đến từ Việt Nam, khiến nền kinh tế dễ tổn thương trước các biến động giá. Trong trường hợp giá các loại gạo Việt Nam, bao gồm ST25, tăng mạnh, chi phí lương thực của các hộ gia đình Philippines vốn đã chịu áp lực lạm phát sẽ tiếp tục gia tăng.
Không chỉ phụ thuộc vào nhập khẩu, hoạt động sản xuất lúa gạo trong nước của Philippines cũng đang suy giảm do nhiều vấn đề mang tính cấu trúc. Giá thu mua lúa tại ruộng thấp khiến nông dân gặp khó khăn trong việc duy trì sản xuất.
Bên cạnh đó, quá trình chuyển đổi đất nông nghiệp sang mục đích thương mại và đô thị hóa tiếp tục diễn ra, đặc biệt tại các vùng có hệ thống thủy lợi tốt. Điều này làm thu hẹp diện tích canh tác lúa, suy giảm khả năng tự chủ lương thực của quốc gia.
Chuyên gia Mendoza đánh giá, các chính sách hỗ trợ hiện hành cũng đang bộc lộ hạn chế. Chương trình bình ổn giá gạo 20 peso/kg dưới thời Tổng thống Ferdinand Marcos Jr. được cho là đã gián tiếp kéo giảm giá lúa tại ruộng. Trong khi đó, Sắc lệnh số 100 về giá sàn chưa phát huy hiệu quả do thiếu quy định thực thi cụ thể, cùng với hạn chế về ngân sách và năng lực dự trữ của Cơ quan Lương thực Quốc gia Philippines (NFA).
Ngoài ra, giới chuyên gia ước tính Philippines cần phục hồi hệ thống thủy lợi trên diện tích khoảng 500.000 ha – tương đương phần lớn diện tích đất nông nghiệp đã bị chuyển đổi – nhằm cải thiện năng lực sản xuất trong nước. Nếu không có các biện pháp can thiệp mạnh mẽ, xu hướng phụ thuộc vào nhập khẩu sẽ tiếp tục gia tăng, đặc biệt trong bối cảnh nguồn cung gạo toàn cầu có dấu hiệu thắt chặt.
Sự kết hợp của nhiều yếu tố - từ giá gạo xuất khẩu của Việt Nam tăng, giá trị nông sản nội địa giảm, đến những hạn chế trong chính sách và suy giảm quỹ đất nông nghiệp - đang tạo nên nguy cơ khủng hoảng lương thực tại Philippines.
Các chuyên gia khuyến nghị nước này cần sớm triển khai một chiến lược toàn diện, bao gồm: hoàn thiện cơ chế thực thi giá sàn, tăng đầu tư cho hệ thống thủy lợi, kiểm soát chặt việc chuyển đổi đất nông nghiệp và đa dạng hóa nguồn nhập khẩu. Nếu không, Philippines có thể phải đối mặt với tình trạng giá gạo leo thang cùng áp lực ngày càng lớn đối với sinh kế nông dân và an ninh lương thực quốc gia.
Ngọc Minh (theo Opinion)
