Đòn tên lửa tầm xa 4.000 km khiến giới quân sự xôn xao
Mới đây, Iran tuyên bố đã phóng tên lửa nhằm vào căn cứ Diego Garcia ở Ấn Độ Dương, gọi đây là động thái quan trọng với chiến dịch trả đũa của nước này.
"Nhắm mục tiêu vào căn cứ Diego Garcia là bước đi quan trọng mà Cộng hòa Hồi giáo Iran thực hiện nhằm đe dọa lợi ích của Mỹ và các đồng minh ngoài biên giới Tây Á, đồng thời cho thấy tầm bắn tên lửa Iran đã vượt xa những gì đối thủ có thể tưởng tượng", hãng thông tấn Mehr nhận định.
Giới chức Mỹ chưa lên tiếng về thông tin. Trong khi đó, Bộ Quốc phòng Anh chỉ trích "những cuộc tấn công liều lĩnh của Iran", cho rằng điều này đang đe dọa lợi ích của Anh và các đồng minh khu vực.
Cuộc tấn công diễn ra sau khi Anh xác nhận cho phép Mỹ sử dụng căn cứ của nước này để thực hiện hành động phòng vệ tập thể ở khu vực, trong đó có phá hủy các bệ phóng và khí tài mà Iran sử dụng để tấn công tàu thuyền ở eo biển Hormuz.
Diego Garcia, hòn đảo lớn nhất trong quần đảo Chagos và là nơi đặt một căn cứ quân sự lớn của Mỹ ở giữa Ấn Độ Dương, được thuê từ Anh vào năm 1966. Ảnh: Reuters.
Ông Muhanad Seloom, giảng viên tại Viện Nghiên cứu Sau đại học Doha của Qatar, cho rằng động thái của Iran có khả năng buộc Mỹ và đồng minh thay đổi tính toán trong chiến sự.
"Tập kích căn cứ Diego Garcia đồng nghĩa Iran đã sở hữu tên lửa đạn đạo có tầm bắn trên 4.000 km, loại vũ khí chưa từng được hé lộ. Mọi thông tin trước đây đều cho thấy Iran chỉ biên chế tên lửa có tầm bắn không quá 2.000 km", ông Muhanad Seloom nói.
Điều này cho phép Iran không chỉ nhắm tới những căn cứ của Mỹ ngoài Trung Đông, mà còn đủ khả năng vươn tới thủ đô London của Anh.
Điều này đặt ra câu hỏi lớn về việc liệu diễn biến mới này có khiến một số quốc gia châu Âu phải xét lại quyết định cho phép Mỹ sử dụng lãnh thổ cho các chiến dịch quân sự hay không.
Sau vụ tấn công, chính phủ Anh đã cho phép Mỹ tiếp cận rộng hơn với các căn cứ của họ trên toàn cầu để tiến hành các cuộc tấn công vào Iran và ngăn Tehran tiếp tục phóng tên lửa hoặc đe dọa hoạt động hàng hải quốc tế.
Phiên bản cải tiến của tên lửa đạn đạo R-27?
Theo cựu chỉ huy phòng không Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF), Chuẩn tướng Ran Kochav, nếu Iran phóng được tên lửa với tầm bắn 4.000km, nhiều khả năng điều này có liên quan tới quy trình phóng 2 tầng tương tự tên lửa mang vệ tinh.
Ông Kochav cho biết vụ phóng này đã “tăng gấp đôi năng lực được chứng minh” của Iran chỉ sau một đêm. Tướng Kochav nhấn mạnh Iran đã nghiên cứu công nghệ phóng 2 tầng trong nhiều năm nhằm đưa vệ tinh vào không gian.
Phân tích các kịch bản khác nhau, ông Kochav cho rằng loại tên lửa được sử dụng có thể là phiên bản cải tiến của tên lửa đạn đạo R-27 thời Liên Xô. R-27 chủ yếu được Liên Xô phóng từ tàu ngầm nhưng Iran có thể đã cải tiến để phóng từ bệ trên đất liền. Nếu thuộc họ R-27, tên lửa này thường mang đầu đạn nặng khoảng 1,5-2 tấn thuốc nổ.
Loại tên lửa được Iran sử dụng được cho là phiên bản cải tiến của tên lửa đạn đạo R-27 thời Liên Xô. Ảnh minh hoạ
Theo ông Kochav, một cách để mở rộng tầm bắn là giảm trọng lượng đầu đạn. Nói cách khác, đầu đạn nhẹ hơn giúp tên lửa nhẹ hơn, từ đó bay xa hơn trong cùng điều kiện năng lượng và quy trình phóng tương tự.
Một khả năng khác được đề cập là phiên bản cải tiến của dòng Khorramshahr-4. Về nguyên lý kỹ thuật, ông Kochav giải thích rằng tên lửa đạn đạo bay ra ngoài khí quyển trước khi quay trở lại để tấn công mục tiêu. Ông nhấn mạnh rằng quỹ đạo bay cho phép tên lửa “có thể tấn công từ mọi hướng, khiến hướng xuất phát không còn quan trọng".
Mặt khác, nếu thực sự Iran đã làm chủ công nghệ phóng nhiều tầng vào không gian, việc họ tiếp tục kéo dài tầm bắn của tên lửa sẽ không phải là điều quá khó khăn, ông nhận định.
Những hoài nghi
Farzin Nadimi, nghiên cứu viên cấp cao tại một viện nghiên cứu ở Mỹ, nhận định độ phức tạp trong việc cải biến đầu đạn hoặc tên lửa cho thấy Iran có thể đã chuẩn bị cho cuộc tấn công từ lâu, chứ không phải trong điều kiện bị oanh tạc suốt 3 tuần qua.
Ông cũng cho rằng chưa rõ liệu các tên lửa mà Iran phóng có thực sự đủ tầm tới Diego Garcia hay không, khi chúng không đánh trúng mục tiêu. Việc phát triển tên lửa tầm xa hoạt động ổn định là rất phức tạp do các áp lực trong quá trình bay. Khả năng Iran chế tạo tên lửa có thể vươn tới Mỹ vẫn bị xem là khó xảy ra, ngay cả trước khi xung đột gây thiệt hại.
Một số chuyên gia tỏ ra hoài nghi về việc liệu Iran có thực sự sở hữu năng lực tình báo và công nghệ dẫn đường đủ độ tinh vi để tấn công chính xác các căn cứ xa xôi hay không hay dựa vào sự hỗ trợ từ bên ngoài.
Tên lửa mới phóng có tầm bắn vượt xa năng lực tên lửa đã biết của Iran (Đồ họa: Aljazeera).
Diego Garcia, nằm trên một hòn đảo xa xôi thuộc lãnh thổ Ấn Độ Dương của Anh, là căn cứ chiến lược nơi Mỹ triển khai máy bay ném bom, tàu ngầm hạt nhân và tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường.
Quân đội Mỹ đã nghiêm túc đánh giá nguy cơ bị Iran tấn công bằng tên lửa và đã bố trí một tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường gần căn cứ này. Con tàu đã phóng tên lửa đánh chặn SM-3 để đối phó các tên lửa Iran.
Tác động của đòn đánh bất ngờ
Trong một phát biểu được báo The Hindustan Times của Ấn Độ ngày 21/3 dẫn lời, ông William Alberque, chuyên gia cao cấp tại Pacific Forum có trụ sở ở châu Âu cho biết: “Không ai, và tôi nhấn mạnh là không ai, từng nghĩ rằng Iran có tên lửa với tầm bắn như vậy”. Theo chuyên gia Alberque, điều đó có nghĩa là Iran có thể đã sử dụng một loại tên lửa được cải tiến, có thể là một nguyên mẫu và Tehran vẫn có các kho dự trữ hoặc cơ sở kỹ thuật đủ khả năng thực hiện những điều chỉnh như vậy.
Việc Iran không công khai hoàn toàn năng lực thực sự của mình khiến đối phương khó đánh giá chính xác mức độ đe dọa. Bất kỳ nhận thức nào về việc mở rộng tầm bắn tên lửa cũng sẽ gây áp lực lên các quốc gia Vùng Vịnh và Israel, buộc họ phải đánh giá lại các lớp phòng thủ tên lửa.
Bên cạnh đó, bằng việc cố gắng tấn công Diego Garcia, Iran đã mở rộng không gian xung đột từ Trung Đông sang khu vực Ấn Độ Dương, đồng thời phát đi tín hiệu rằng không có “vùng an toàn” nào của Mỹ là quá xa để nằm ngoài tầm với. Điều này có thể gây khó khăn cho Mỹ và Anh khi họ buộc phải điều chuyển các hệ thống phòng thủ tên lửa xuống phía Nam.
Hành động này đồng thời có tác động tâm lý và chính trị sâu rộng. Nó khiến các quốc gia trong khu vực, từ Saudi Arabia đến Ấn Độ, phải xem xét lại mức độ an toàn của mình trước một Iran có khả năng tấn công xa hơn dự kiến. Đồng thời, nó cũng làm gia tăng áp lực lên các tuyến hàng hải chiến lược, đặc biệt trong bối cảnh Eo biển Hormuz đang bị gián đoạn, góp phần đẩy giá năng lượng toàn cầu tăng cao.
Tuy nhiên, cũng cần nhìn nhận rằng cuộc tấn công này bộc lộ những hạn chế kỹ thuật nhất định. Việc một tên lửa bị lỗi giữa đường bay và quả còn lại có thể bị đánh chặn cho thấy độ tin cậy và khả năng xuyên thủng phòng thủ của Iran vẫn còn là dấu hỏi lớn
Tổng quan, sự kiện Iran phóng tên lửa về phía Diego Garcia, đặc biệt với tầm bắn khoảng 4.000 km, là một dấu hiệu rõ ràng cho thấy cán cân quân sự trong khu vực đang thay đổi. Dù chưa hoàn hảo về mặt kỹ thuật, bước tiến này mang ý nghĩa chiến lược sâu sắc: mở rộng phạm vi răn đe, tạo ra bất định cho đối thủ, và buộc các cường quốc phải điều chỉnh lại cách tiếp cận an ninh. Trong bối cảnh xung đột Mỹ-Israel và Iran đang leo thang, đây có thể là khởi đầu cho một giai đoạn cạnh tranh quân sự mới, nơi tầm bắn và khả năng vươn xa trở thành yếu tố quyết định trong cuộc chơi quyền lực.
