Kênh Fox News (Mỹ) đưa tin, theo các báo cáo, Nga đã ký một thỏa thuận hạt nhân mang tính bước ngoặt với Kazakhstan vào ngày 28/5 để xây dựng nhà máy điện hạt nhân thương mại đầu tiên tại quốc gia Trung Á này, đánh dấu một thắng lợi lớn về địa chính trị và kinh tế đối với Tổng thống Nga Vladimir Putin.
Dự án trị giá 16,5 tỷ USD, được ký kết trong cuộc đàm phán song phương cấp cao tại Astana giữa Tổng thống Nga Putin và người đồng cấp Kazakhstan Kassym-Jomart Tokayev, sẽ được hỗ trợ bởi một khoản vay xuất khẩu của Nga, chiếm khoảng 85% tổng chi phí, theo hãng tin Reuters (Anh).
Tập đoàn hạt nhân quốc doanh Rosatom của Nga sẽ dẫn đầu công tác xây dựng gần làng Ulken ở phía đông nam Kazakhstan, dọc theo bờ hồ Balkhash.
Theo Reuters, Rosatom đã giành được hợp đồng xây dựng chính sau khi vượt qua các đối thủ cạnh tranh như Tập đoàn Hạt nhân Quốc gia Trung Quốc, Công ty Điện lực Pháp (EDF) và Tập đoàn Thủy điện & Hạt nhân Hàn Quốc.
Fox News đưa tin, thỏa thuận này trực tiếp thúc đẩy nỗ lực của Điện Kremlin nhằm củng cố ảnh hưởng kinh tế và địa chính trị của mình tại các quốc gia thuộc Liên Xô cũ trong bối cảnh các lệnh trừng phạt của phương Tây.
Theo Hiệp hội Hạt nhân Thế giới, Kazakhstan là nhà sản xuất uranium lớn nhất thế giới.
Đối với Kazakhstan, nhà máy điện hạt nhân này sau khi hoàn thành sẽ góp phần ổn định nguồn cung năng lượng trong nước lâu dài, vì nước này đã phải vật lộn với cơ sở hạ tầng điện cũ kỹ dựa vào than đá và tình trạng thiếu điện trong hơn hai thập kỷ qua.
"Thỏa thuận được ký kết hôm nay về việc xây dựng nhà máy điện hạt nhân Balkhash đóng vai trò quan trọng", Tổng thống Kazakhstan Tokayev phát biểu tại lễ ký kết.
Trong khi đó, Tổng thống Nga Putin gọi thỏa thuận này là "dự án trọng điểm trong lĩnh vực năng lượng hạt nhân hòa bình" và cho biết "việc đưa nhà máy vào hoạt động sẽ đóng góp đáng kể vào nguồn cung năng lượng cho nền kinh tế Kazakhstan, giúp cung cấp cho các doanh nghiệp và hộ gia đình nguồn năng lượng sạch và giá cả phải chăng".
"Tôi muốn nhấn mạnh rằng, như chúng tôi đã nhất trí với Tổng thống Kazakhstan, chúng ta không chỉ nói về việc xây dựng một nhà máy điện hạt nhân hay công trình xây dựng; chúng ta đang nói về việc tạo ra cả một ngành công nghiệp, bao gồm giáo dục, đào tạo nhân lực...", ông Putin nói thêm.
Theo cơ quan năng lượng nguyên tử của Kazakhstan, nhà máy điện hạt nhân khổng lồ này sẽ có hai lò phản ứng VVER-1200 thế hệ III+ tiên tiến.
Quan chức hai nước cho biết tổng chi phí phát triển nhà máy này ước tính là 16,5 tỷ USD, trong đó khoảng 2 tỷ USD sẽ được phân bổ cho các hệ thống an ninh và cơ sở hạ tầng nền tảng.
Dự kiến công trình sẽ bắt đầu được xây dựng từ năm 2027, và lò phản ứng đầu tiên sẽ đi vào hoạt động vào đầu năm 2034.
Theo Fox News, dự án này được triển khai sau cuộc trưng cầu dân ý toàn quốc tại Kazakhstan vào năm 2024, trong đó cử tri nước này đã chính thức đồng ý việc phát triển tại khu vực Balkhash.
Tuy nhiên, việc chuyển hướng sang năng lượng nguyên tử là một vấn đề nhạy cảm đối với người dân địa phương. Kazakhstan từng là nơi diễn ra hàng trăm vụ thử vũ khí hạt nhân của Liên Xô tại khu vực Semipalatinsk từ năm 1949 đến năm 1989, để lại những cuộc khủng hoảng nghiêm trọng về sức khỏe cộng đồng và ô nhiễm môi trường.
Sự ngờ vực gia tăng sau thảm họa Chernobyl năm 1986 ở Ukraine, khi hàng chục nghìn công nhân Kazakhstan mắc bệnh trong quá trình tham gia công tác dọn dẹp.
Bên cạnh đó, theo truyền thông Mỹ, vào ngày 28/5, Nga và Kazakhstan cũng đã ký một thỏa thuận hoán đổi tiền tệ giữa hai nước. Thống đốc Ngân hàng Trung ương Nga Elvira Nabiullina và Thống đốc Ngân hàng Quốc gia Kazakhstan Timur Suleimenov đã ký kết thỏa thuận hoán đổi đồng rúp-tenge.
Duy Nguyễn
Theo Fox News, Reuters
