Trong mắt người ngoài, nhiều gia đình có vẻ rất ổn. Người mẹ tháo vát, quyết định mọi việc lớn nhỏ trong nhà, từ tiền bạc, con cái đến các mối quan hệ. Người cha hiền lành, ít nói, gần như không bao giờ tranh cãi. Không có tiếng cãi vã dữ dội, không có đổ vỡ ồn ào, mọi thứ nhìn qua tưởng như yên bình.
Nhưng các chuyên gia tâm lý lại cho rằng, kiểu gia đình "mẹ hổ – bố cừu" này có thể để lại những khoảng trống cảm xúc rất lớn cho con cái.
Theo quan sát lâm sàng của Bệnh viện Não khoa và Trung tâm can thiệp khủng hoảng tâm lý Quảng Châu (Trung Quốc), những đứa trẻ lớn lên trong môi trường mà vai trò người cha mờ nhạt thường có nguy cơ cao gặp các vấn đề như lo âu, ám ảnh cưỡng chế hoặc khó khăn trong xây dựng các mối quan hệ thân mật khi trưởng thành.
Trong tâm lý học có một khái niệm gọi là "cơn đói tình cảm từ cha" - tức cảm giác thiếu hụt sự hiện diện tinh thần của người cha trong quá trình trưởng thành. Nó không ồn ào, nhưng âm thầm ảnh hưởng đến cách một đứa trẻ nhìn thế giới và nhìn chính mình.
Khi người mẹ phải trở thành "trụ cột duy nhất"
Một gia đình cân bằng vốn giống như một tam giác đều, nơi cha mẹ và con cái đều có vị trí, vai trò và sự kết nối riêng. Nhưng trong nhiều gia đình, cán cân dần lệch đi.
Người mẹ ngày càng trở nên mạnh mẽ, quán xuyến tất cả mọi việc, từ bữa ăn, học hành của con đến định hướng tương lai. Người cha thì lùi dần về phía sau, ít tham gia vào các quyết định, ít thể hiện quan điểm, ít trò chuyện cùng con.
Sự mất cân bằng này thường không xuất hiện chỉ sau một ngày. Nó được hình thành từ những lần nhường nhịn kéo dài, những cuộc đối thoại thất bại, hoặc cảm giác bất lực khiến một người dần chọn im lặng.
Người mẹ vì phải “gồng” quá lâu nên trở nên kiểm soát và căng thẳng. Người cha vì nhiều lý do mà thu mình lại, né tránh va chạm hoặc đánh mất vai trò của mình trong gia đình.
Đứa trẻ lớn lên giữa môi trường ấy sẽ rất dễ cảm thấy thiếu một điểm tựa cảm xúc. Các em nhìn thấy một người mẹ luôn mệt mỏi, áp lực và một người cha hiện diện nhưng lại xa cách.
Hai kiểu tính cách rất dễ hình thành
Theo các chuyên gia, những đứa trẻ lớn lên trong môi trường "mẹ quá mạnh - bố quá yếu" thường dễ phát triển theo hai hướng cực đoan.
Kiểu thứ nhất là những đứa trẻ thu mình, tự ti và luôn cố làm hài lòng người khác.
Các em hấp thụ hết lo âu, kỳ vọng và áp lực của mẹ. Vì không có một nơi đủ an toàn để được an ủi, được bảo vệ vô điều kiện, nên các em học cách im lặng, nhìn sắc mặt người lớn để cư xử.
Khi trưởng thành, nhiều người dù có năng lực vẫn luôn cảm thấy mình "chưa đủ tốt". Họ sợ bị chê trách, sợ làm người khác thất vọng, luôn ưu tiên cảm xúc của người khác mà quên mất bản thân mình cũng cần được yêu thương.
Kiểu thứ hai là những đứa trẻ nổi loạn và phản kháng mạnh mẽ.
Các em cảm thấy ngột ngạt trước sự kiểm soát của mẹ và thất vọng trước sự yếu thế của cha. Sự ức chế tích tụ lâu ngày khiến tuổi dậy thì trở thành một cuộc chiến thực sự: cãi lời, chống đối, bỏ học, sống cực đoan hoặc bất cần.
Điều đáng nói là khi trưởng thành, nhiều người lại vô thức lặp lại chính mô hình gia đình mà mình từng ghét bỏ. Hoặc họ trở thành người kiểm soát quá mức trong tình yêu và hôn nhân, hoặc vì thiếu cảm giác an toàn nên liên tục phá hỏng các mối quan hệ.
Một khảo sát của Trung tâm Nghiên cứu Thanh thiếu niên Trung Quốc từng cho thấy gần 70% người tham gia cho rằng những đứa trẻ thiếu vai trò người cha thường khó hình thành sự mạnh mẽ và bản lĩnh.
Sự im lặng trong gia đình đôi khi đáng sợ hơn cả tiếng cãi vã. Có những bữa cơm gia đình nhìn rất bình thường nhưng lại khiến đứa trẻ cảm thấy cô đơn.
Mẹ liên tục nói về công việc, điểm số, lịch học thêm. Cha im lặng ăn cơm, thỉnh thoảng đáp vài tiếng cho có. Đứa trẻ ngồi giữa nhưng không thật sự được lắng nghe. Các em dần học được rằng việc bộc lộ cảm xúc là vô ích. Tâm sự với mẹ có thể chỉ nhận lại thêm áp lực, còn cha thì quá xa cách để tìm đến. Sự im lặng kéo dài khiến nhiều đứa trẻ lớn lên với cảm giác mình là một hòn đảo cô độc trong chính ngôi nhà của mình.
Các chuyên gia cho rằng sự đứt gãy kết nối cảm xúc này có thể ảnh hưởng đến khả năng xây dựng lòng tin, giao tiếp và điều tiết cảm xúc của trẻ về sau.
Điều trẻ cần không phải là một người mẹ "gồng hết", mà là hai người lớn cùng hiện diện
Điều đáng sợ nhất không phải gia đình có người mẹ mạnh mẽ. Rất nhiều phụ nữ giỏi giang vẫn nuôi dạy con rất tốt.
Vấn đề nằm ở chỗ: khi một người phải gánh toàn bộ trách nhiệm, người còn lại dần biến mất khỏi đời sống cảm xúc của con. Một đứa trẻ không cần một "ông bố quyền lực", nhưng cần một người cha thật sự hiện diện: cùng chơi, cùng trò chuyện, cùng lắng nghe và đưa ra giới hạn rõ ràng. Còn người mẹ cũng không cần phải trở thành "siêu nhân". Bởi đôi khi, càng cố kiểm soát mọi thứ, họ càng kiệt sức và vô tình đẩy con ra xa.
Một gia đình lành mạnh chưa bao giờ nằm ở việc ai mạnh hơn ai mà ở việc cả cha lẫn mẹ đều có mặt trong hành trình trưởng thành của con bằng sự kết nối, đối thoại và yêu thương đủ đầy.
Hiểu Đan (theo QQ)
