Mỹ - Iran ký thỏa thuận tạm thời
Mỹ và Iran đã công bố văn bản thỏa thuận tạm thời gồm 14 điểm, được Tổng thống hai nước ký ngày 17/6 nhằm chấm dứt xung đột. Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng cảnh báo sẽ nối lại các cuộc tấn công nếu Iran không thực hiện các cam kết đã đưa ra.
“Chúng ta sẽ ném bom dữ dội vào họ nếu họ vi phạm thỏa thuận,” hãng tin Reuters dẫn lời ông Trump nói về Iran trong một cuộc họp báo. “Tôi không muốn họ làm vậy. Tôi muốn họ tôn trọng thỏa thuận.”
Ông Trump cũng gọi người Iran là “những người thông minh”, trong bối cảnh các nhà đàm phán Mỹ và Iran đang nỗ lực đạt được một thỏa thuận ngừng bắn lâu dài trong vòng 60 ngày tới. Tổng thống Mỹ bày tỏ hy vọng tiến trình này sẽ mang lại hòa bình cho Trung Đông và góp phần hạ giá dầu.
Trong khi ăn mừng sự kiện, các nhà lãnh đạo Iran không đề cập đến những lời đe dọa mới từ Washington mà chỉ công bố các bức ảnh về thỏa thuận. Đây được cho là văn bản đầu tiên được ký giữa Tổng thống Mỹ và Tổng thống Iran kể từ khi nước Cộng hòa Hồi giáo Iran được thành lập năm 1979.
"Tất cả những gì chúng tôi muốn đạt được thông qua hành động quân sự, chúng tôi đã đạt được gấp nhiều lần thông qua đàm phán; kết quả không thể so sánh được," nhà đàm phán trưởng của Iran, Mohammad Baqer Qalibaf, nói với truyền hình nhà nước về thỏa thuận, trong đó bao gồm việc giải tỏa hàng tỷ USD tài sản của Iran.
Thủ tướng Israel chưa được xem thỏa thuận
Trong khi đó, theo Axios, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã giữ im lặng trong ngày 17/6 khi Tổng thống Trump công bố và ký kết thỏa thuận mà các quan chức Israel coi là một thảm họa chiến lược và chính trị. Nguyên nhân là bởi ông Netanyahu trước đó đã cam kết với người dân Israel về một “thắng lợi hoàn toàn” trước Iran.
Đáng chú ý, ông Netanyahu đã bị bất ngờ khi ông Trump công bố thỏa thuận vào ngày 14/6. Thậm chí đến ngày 16/6, các quan chức Israel vẫn khẳng định nước này chưa được tiếp cận bản ghi nhớ để xem xét.
Một quan chức Mỹ thừa nhận trong cuộc họp báo ngày 17/6 rằng ông Netanyahu có thể chưa được xem văn bản cuối cùng. Tuy nhiên, người này khẳng định phía Israel chưa từng yêu cầu tài liệu đó và Nhà Trắng đã liên tục cung cấp thông tin chi tiết cho ông Netanyahu trong suốt quá trình đàm phán. Cũng trong ngày 17/6, Tổng thống Trump cho biết ông đã gửi một bản sao thỏa thuận cho phía Israel.
Tại hội nghị thượng đỉnh G7 cùng ngày, ông Trump cảm ơn ông Netanyahu vì sự hợp tác trong cuộc chiến với Iran, đồng thời cũng đưa ra những lời chỉ trích đối với nhà lãnh đạo Israel.
"Bibi là một người tốt, chỉ là đôi khi hơi nóng tính thôi. Nhưng chúng tôi có một mối quan hệ đối tác tuyệt vời", ông Trump nói, nhắc đến ông Netanyahu bằng biệt danh.
Vài ngày trước đó, ông Trump nói với Axios rằng ông Netanyahu "không có chút phán đoán nào" vì đã ra lệnh tấn công Beirut, động thái mà theo ông chủ Nhà Trắng suýt khiến toàn bộ thỏa thuận đổ vỡ.
Iran và Mỹ đều có thể rút khỏi thỏa thuận
Một quan chức cấp cao của Mỹ cho biết cả Iran và Mỹ đều có thể rút khỏi bản ghi nhớ dự kiến được ký kết vào thứ Sáu. Theo quan chức này, các cuộc đàm phán sắp tới nhiều khả năng sẽ tập trung vào việc xác định trình tự thực hiện các bước đã được nêu trong thỏa thuận sơ bộ.
Phát biểu với điều kiện giấu tên, vị quan chức đã đọc nội dung bản ghi nhớ gồm 14 điểm dự kiến được ký chính thức tại Thụy Sĩ. Ông cho biết các cuộc họp sắp tới tại đây sẽ "rất quan trọng" nhằm bảo đảm bản ghi nhớ có thể phát triển thành một thỏa thuận toàn diện.
"Tôi nghĩ cuộc họp ở Thụy Sĩ sẽ rất quan trọng để thực sự xem chúng ta sẽ tiến đến giai đoạn tiếp theo như thế nào," một quan chức cấp cao của Mỹ cho biết.
"Phải là tình huống mà cả hai bên... đồng ý về toàn bộ phạm vi những gì mỗi bên sẽ làm, và sau đó đưa ra một thỏa thuận về trình tự thực hiện, ai sẽ làm gì và khi nào, và đó thực sự là điểm mấu chốt của các cuộc đàm phán."
Theo nội dung được vị quan chức công bố, văn bản này tương tự bản ghi nhớ 14 điểm mà nhiều hãng truyền thông, trong đó có Reuters, đã đưa tin trước đó trong ngày.
Theo các điều khoản của bản ghi nhớ, một giai đoạn đàm phán kéo dài 60 ngày, có thể được gia hạn, sẽ bắt đầu ngay sau khi thỏa thuận sơ bộ được ký kết.
Trong thời gian này, Iran sẽ cho phép tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz mà không phải trả phí. Sau 60 ngày, Tehran sẽ thảo luận với Oman và các quốc gia vùng Vịnh khác về cơ chế quản lý tuyến hàng hải chiến lược này.
Một quan chức cấp cao của Mỹ cũng cho biết, theo bản ghi nhớ, Iran đã đồng ý, ít nhất ở giai đoạn đầu, về việc "pha loãng" lượng uranium được làm giàu ở cấp độ cao mà nước này đang sở hữu.
Các quan chức Mỹ cho biết, theo những gì họ được biết, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu chưa yêu cầu được cung cấp bản sao bản ghi nhớ, dù trước đó ông từng tuyên bố chưa được xem văn bản chính thức.
An An (Theo Reuters, Axios)
