“Khi [Tổng thống Mỹ Donald] Trump đắc cử, nhiều người ở Kyiv hy vọng ông ấy sẽ mang đến một sự thay đổi đáng hoan nghênh”, John Hardie - phó giám đốc Chương trình Nga của Tổ chức Bảo vệ Dân chủ (FDD) - nói với tạp chí Newsweek (Mỹ). “Giờ đây, người Ukraine phải giao dịch với Washington vì họ không thể không làm vậy. Sự thất vọng là điều dễ nhận thấy.”
James Anderson - cựu quyền Thứ trưởng Quốc phòng Mỹ phụ trách chính sách, người từng làm việc trong chính quyền Trump nhiệm kỳ đầu tiên - nói với Newsweek rằng Mỹ và Ukraine tiếp tục hợp tác chặt chẽ, chủ yếu thông qua chia sẻ thông tin tình báo và các biện pháp phi quân sự hoặc phi vật chất khác.
"Tôi không nghĩ mối quan hệ giữa Ukraine và Mỹ là không thể cứu vãn, nhưng rõ ràng hiện tại đang căng thẳng và có khả năng sẽ tiếp tục căng thẳng trong một thời gian nữa", Anderson nói, đồng thời cho biết thêm rằng Tổng thống Trump "không mặn mà với việc cung cấp hỗ trợ quân sự trực tiếp cho Ukraine, ngoài hỗ trợ tình báo".
Quan hệ giữa Mỹ và Ukraine ngày càng xấu đi
Theo Newsweek, ban đầu, người dân Ukraine phản ứng với việc ông Trump trở lại Nhà Trắng bằng thái độ lạc quan thận trọng và thực dụng, với hy vọng tiếp tục nhận được sự hỗ trợ từ Mỹ bất chấp những điều không chắc chắn về chính sách đối ngoại của tân tổng thống Mỹ.
Trong một năm tiếp theo, Tổng thống Trump đã cố gắng dàn xếp một thỏa thuận hòa bình cho Ukraine - một kỳ tích mà ông từng tuyên bố sẽ hoàn thành trong vòng 24 giờ đầu tiên của nhiệm kỳ thứ hai, nhưng sau đó thừa nhận quá trình này khó khăn hơn dự kiến; thậm chí sau nhiều tháng đàm phán, ông còn chỉ trích Tổng thống Nga Vladimir Putin "không muốn kết thúc xung đột".
Tuy nhiên, sự thất vọng của ông Trump đối với Kyiv cũng được thể hiện tương tự. Tổng thống Trump và người đồng cấp Ukraine Volodymyr Zelensky đã tranh cãi gay gắt tại Phòng Bầu dục hồi tháng 2 năm ngoái trước mặt các phóng viên. Và ông Trump tiếp tục chỉ trích ông Zelensky trong những tháng tiếp theo vì thiếu linh hoạt trong các cuộc đàm phán. Tuy nhiên, ông Zelensky đã trở lại Nhà Trắng vào tháng 8/2025 để gặp ông Trump trong nỗ lực thiết lập lại quan hệ và đảm bảo sự ủng hộ để chấm dứt cuộc xung đột bắt đầu từ tháng 2/2022.
Tuy nhiên, vào tháng 1 năm nay, Tổng thống Trump đã đổ lỗi cho Ukraine về việc trì hoãn các cuộc đàm phán hòa bình, nói rằng Tổng thống Nga Putin sẵn sàng đạt được thỏa thuận trong khi Ukraine "chưa sẵn sàng".
Hồi tháng trước, Tổng thống Ukraine đã thực hiện chuyến công du Trung Đông và Thổ Nhĩ Kỳ để củng cố các thỏa thuận an ninh và quốc phòng có thời hạn 10 năm, mặc dù một số nhà phân tích cho rằng đây có thể là sự thay đổi trong các liên minh. Hội đồng Đại Tây Dương - một tổ chức tư vấn có trụ sở tại Washington chuyên về các vấn đề quốc tế - lưu ý rằng ông Zelensky đã đến thăm Ả Rập Xê Út, Qatar, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), Thổ Nhĩ Kỳ và Syria.
Tính đến nay, Mỹ đã phân bổ hoặc cung cấp 183 tỷ USD cho Ukraine và Chiến dịch Giải quyết Đại Tây Dương (Operation Atlantic Resolve) - trong đó 130,1 tỷ USD đã được cam kết và 86,7 tỷ USD được giải ngân trong giai đoạn 2022- 2024. Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR) - một tổ chức tư vấn có trụ sở tại New York - hồi đầu năm nay đã nâng con số này lên 188 tỷ USD tính đến ngày 31/12/2025.
Sự hỗ trợ của châu Âu dành cho Ukraine
Các chuyên gia Hardie và Anderson nhấn mạnh với Newsweek rằng Mỹ vẫn là đồng minh quan trọng nhất đối với Ukraine, cả hai đều nhất trí rằng châu Âu là lựa chọn thay thế tốt nhất, mặc dù điều đó đi kèm với một số hạn chế nhất định.
"Ukraine dường như đang gia tăng sự trông cậy vào các quốc gia châu Âu để nhận được nhiều loại hỗ trợ khác nhau", Anderson nói. "Rõ ràng, về mặt tài chính, điều này có nghĩa là sự hỗ trợ từ Liên minh châu Âu, và sau đó là sự hỗ trợ liên tục và có thể tăng lên từ nhiều quốc gia NATO khác ngoài Mỹ."
Vị thế của châu Âu với vai trò là người bảo đảm an ninh dự phòng cho Ukraine đang gặp khó khăn từ phía Mỹ. Tổng thống Trump lâu nay vẫn chỉ trích các thành viên châu Âu của NATO vì không đáp ứng các cam kết chi tiêu quốc phòng. Ông đã nhiều lần đe dọa sẽ rút Mỹ khỏi liên minh hoặc loại bỏ các thành viên khác vì không thực hiện cam kết của họ.
Kết quả là, một số thành viên của NATO đã tăng chi tiêu quốc phòng, chủ yếu là các thành viên gần Nga nhất, nhưng điều đó gây khó khăn vì các thành viên châu Âu của NATO "phải đối mặt với sự đánh đổi giữa viện trợ cho Ukraine và việc tái vũ trang của chính họ", Hardie nhận định.
"Việc có một Ukraine hùng mạnh cũng mang lại lợi ích to lớn cho an ninh châu Âu", ông nói, đồng thời cho biết một cuộc tấn công NATO của Nga sẽ rủi ro hơn nhiều nếu nước này phải đối phó với một đội quân Ukraine hùng mạnh ở bên cạnh.
"Các nước châu Âu cũng đã đầu tư vào sản xuất vũ khí ở Ukraine và vào các liên doanh Ukraine - châu Âu tại nước họ", Hardie nói thêm.
Còn chuyên gia Anderson gọi cách tiếp cận này là "chiến lược châu Âu" của Ukraine, và nước này sẽ ưu tiên chiến lược đó "chừng nào tổng thống đương nhiệm [của Mỹ] còn tại chức", ám chỉ ông Trump.
"Đây đều là những yếu tố cho thấy Kyiv đang tìm cách tăng gấp đôi sự hỗ trợ từ các đối tác châu Âu", Anderson nói, đồng thời lưu ý rằng chính quyền Mỹ hiện tại dường như ủng hộ việc các đồng minh châu Âu "góp sức nhiều hơn", điều mà "trong bối cảnh này có nghĩa là các nước châu Âu cần làm nhiều hơn để hỗ trợ Ukraine".
Ông cũng nhấn mạnh rằng cuộc xung đột với Iran sẽ làm phức tạp bất kỳ nỗ lực nào của Mỹ nhằm duy trì mức độ hỗ trợ tương tự cho Ukraine, nói rằng Chiến dịch Cuồng nộ (Operation Epic Fury) đã "tiêu tốn rất nhiều đạn dược từ Mỹ", và, do đó, "khả năng Mỹ xem xét việc cung cấp vũ khí trực tiếp cho Ukraine càng thấp hơn".
Ukraine cũng được hưởng lợi từ sáng kiến Danh sách các nhu cầu ưu tiên của Ukraine (PURL) của NATO, theo đó các đồng minh NATO chi trả cho việc Mỹ cung cấp vũ khí và các vật tư khác cho Ukraine. Sáng kiến này được thiết lập để đảm bảo việc cung cấp liên tục các loại vũ khí thiết yếu của Mỹ cho Ukraine sau khi chính quyền Trump phản đối việc chi phí này tiếp tục đổ lên vai người đóng thuế Mỹ, và yêu cầu gánh nặng này phải được chia sẻ rộng rãi hơn trong toàn liên minh.
Các lựa chọn khác của Ukraine
Ukraine không chỉ giới hạn mình ở các đồng minh châu Âu và Mỹ. Chuyên gia Hardie dẫn chứng Canada là quốc gia đã hỗ trợ Kyiv nhiều nhất sau Mỹ và EU, đồng thời lưu ý rằng một số đối tác ở Trung Đông cũng đã cung cấp hỗ trợ ở các mức độ khác nhau.
Tuy nhiên, ông nhận định rằng một số lựa chọn đó cũng tiềm ẩn những rủi ro riêng, và hàm ý về sự thiếu cam kết đối với Ukraine từ phía các thành viên NATO.
"Thổ Nhĩ Kỳ đã cung cấp một số viện trợ quân sự và tạo điều kiện thuận lợi cho các cuộc đàm phán hòa bình, và sau đó là các thỏa thuận mà Ukraine gần đây đã ký kết với các nước vùng Vịnh", Hardie nói.
"Ả Rập Xê Út đang nắm giữ một lượng lớn tên lửa Patriot, thứ sẽ là 'món quà trời cho' đối với Ukraine, nhưng liệu Riyadh có chịu nhượng lại chúng hay không lại là một câu hỏi khác", ông tiếp tục. "Đồng thời, các quốc gia Trung Đông cũng đã cung cấp sự hỗ trợ quan trọng cho Nga thông qua việc mua khí đốt và dầu mỏ (Thổ Nhĩ Kỳ), vận chuyển quá cảnh hàng hóa lưỡng dụng (Thổ Nhĩ Kỳ và UAE), và đóng vai trò là trung tâm trung chuyển cho các thương nhân dầu mỏ của Nga (UAE)."
Ukraine đang cố gắng tận dụng kinh nghiệm của mình trong lĩnh vực máy bay không người lái, điều đã đưa nước này trở thành "siêu cường máy bay không người lái" sau các thỏa thuận được ký kết với Ả Rập Xê Út và Qatar, để thúc đẩy hợp tác chặt chẽ hơn. Tổng thống Zelensky cho biết hồi tháng 3 rằng ông đã gặp một số nhà lãnh đạo Trung Đông để thảo luận về hợp tác trong lĩnh vực máy bay không người lái, nhưng sự hỗ trợ sẽ chỉ được thực hiện nếu nó không làm suy yếu khả năng phòng thủ của Ukraine, và làm tăng thêm sức mạnh đàm phán cho nỗ lực của Kyiv trong việc ngăn chặn Nga.
"Chúng tôi hỗ trợ bảo vệ những người giúp chúng tôi, Ukraine, khỏi xung đột, và mang lại một kết thúc công bằng cho cuộc xung đột với Nga", ông Zelensky nói vào thời điểm đó.
Ukraine đã tiên phong trong việc phát triển các loại máy bay tiêu diệt máy bay không người lái giá rẻ, chỉ tốn khoảng 1.000 USD, viết lại luật chơi phòng không và khiến các quốc gia khác phải chú ý.
Hội đồng Đại Tây Dương lập luận rằng đây "chỉ là một phần của câu chuyện", và việc tiếp cận Trung Đông có thể báo hiệu một sự thay đổi dài hạn hơn trong các liên minh ngoại giao khu vực và cấu trúc an ninh. Tuy nhiên, hiện tại, theo chuyên gia Anderson, bất kỳ sự hỗ trợ nào đến từ các quốc gia này có thể "chỉ mang tính chất rất nhỏ".
"Điều mà Ukraine thực sự cần là những hệ thống tiên tiến mà các nước như Đức, Anh, Pháp, Ý và Tây Ban Nha có thể cung cấp: tên lửa tầm xa, pháo binh có độ chính xác cao và hệ thống phòng không", ông nói.
Duy Nguyễn
Theo Newsweek
