VnExpress thông tin, vài giờ sau khi Hiệp ước Cắt giảm Vũ khí Chiến lược Mới (New START) hết hạn, Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 5/2 tuyên bố thỏa thuận này "đã được đàm phán một cách tồi tệ và đang bị vi phạm nghiêm trọng". Ông cho rằng các chuyên gia hạt nhân nên làm việc để xây dựng "hiệp ước mới, được cải tiến, hiện đại hóa và có thể tồn tại lâu dài trong tương lai", thay vì tiếp tục gia hạn New START.
Khi được hỏi liệu Washington và Moscow có đồng ý tuân thủ các điều khoản của hiệp ước New START trong lúc đàm phán về thỏa thuận mới hay không, phát ngôn viên Nhà Trắng Karoline Leavitt đáp rằng "theo tôi biết là không".
Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: Reuters
Bộ tư lệnh lực lượng Mỹ tại châu Âu (EUCOM) cùng ngày thông báo giới chức Mỹ và Nga đã nhất trí nối lại đối thoại quân sự cấp cao, sau khi hoạt động này bị đình chỉ vào năm 2021. Giới chức Nga chưa bình luận về thông tin. Moscow hôm 4/2 tuyên bố không còn bị ràng buộc bởi nghĩa vụ trong khuôn khổ New START, đồng thời để ngỏ khả năng đàm phán trong tương lai.
Theo báo Dân trí, Hiệp ước hạt nhân cuối cùng giữa Mỹ và Nga hết hạn làm dấy lên quan ngại tại Nga, Trung Quốc và Liên hợp quốc. Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres nói, việc New START hết hiệu lực là “một thời khắc nghiêm trọng đối với hòa bình và an ninh quốc tế”.
Theo tuyên bố của ông Guterres, lần đầu tiên trong hơn 50 năm, 2 cường quốc hạt nhân lớn nhất thế giới không còn bất kỳ giới hạn nào đối với kho vũ khí của mình. Hiện nay, các biện pháp bảo đảm nhằm ngăn chặn một “sai lầm tính toán mang tính hủy diệt” còn ít hơn so với thời Chiến tranh Lạnh và giai đoạn sau đó.
“Việc tan rã của những thành tựu tích lũy suốt nhiều thập kỷ này không thể đến vào thời điểm tồi tệ hơn, nguy cơ vũ khí hạt nhân bị sử dụng hiện ở mức cao nhất trong nhiều thập niên”, ông Guterres cảnh báo. Ông kêu gọi Washington và Moscow đàm phán để xây dựng một khuôn khổ kế nhiệm cho hiệp ước.
Được ký năm 2010, hiệp ước New START đặt ra trần giới hạn đối với số lượng đầu đạn hạt nhân chiến lược và các phương tiện phóng được triển khai, đồng thời thiết lập các cơ chế giám sát đối với kho vũ khí của cả Nga và Mỹ. Ban đầu hiệp ước dự kiến hết hạn vào năm 2021, nhưng đã được gia hạn thêm 5 năm vào thời điểm đó.
Moscow đã đình chỉ các cơ chế kiểm chứng của hiệp ước vào năm 2023, với lý do các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào các thành phần của lực lượng răn đe hạt nhân Nga, đồng thời cáo buộc phương Tây can dự tích cực. Tuy vậy, cho đến nay không có báo cáo nào cho thấy bất kỳ bên nào vi phạm các giới hạn do hiệp ước đặt ra.
Trước đó cùng ngày, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cho biết Moscow đã đề xuất tiếp tục tuân thủ các điều khoản của hiệp ước thêm một năm nữa, nhưng sáng kiến này đã “không nhận được hồi đáp”.
