Đề thi đo năng lực thay vì kiểm tra ghi nhớ
Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa công bố điểm thi môn Ngữ văn, kì thi tốt nghiệp THPT năm 2026. Theo đó, môn Ngữ văn có 1.197.227 thí sinh tham gia thi bài thi. Điểm trung bình là 6,5 điểm, điểm trung vị là 6,75 điểm; điểm số có nhiều thí sinh đạt nhất là 7,0 điểm. Số thí sinh có điểm <= 1 là 157 (chiếm tỉ lệ 0,013%); số thí sinh đạt điểm dưới trung bình là 132,685 (chiếm tỉ lệ 11,08%). Môn Ngữ văn không có điểm 10 nhưng có 8 điểm 0.
Phổ điểm môn Ngữ văn trong kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026.
Đánh giá về đề thi Ngữ văn tốt nghiệp THPT năm 2026, PGS.TS Bùi Thanh Hoa, Giảng viên cao cấp Khoa Xã hội học, Trường Đại học Tây Bắc cho rằng đề thi đã hoàn thành rất tốt mục tiêu đặt ra, vừa đáp ứng yêu cầu xét công nhận tốt nghiệp THPT, vừa có độ phân hóa đủ để phục vụ tuyển sinh đại học.
Theo bà, Ngữ văn luôn là môn thi nhận được sự quan tâm lớn của xã hội bởi đây là môn học có tính phổ quát, bất kỳ ai đọc đề cũng có thể đưa ra cảm nhận và đánh giá riêng. Tuy nhiên, xét dưới góc độ chuyên môn, đề thi năm nay đã thể hiện rõ định hướng đánh giá năng lực theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018.
"Tôi đánh giá đề thi Ngữ văn năm 2026 đã hoàn thành rất tốt nhiệm vụ của mình. Đây là một đề thi có chất lượng, đo lường khá chính xác năng lực ngôn ngữ và năng lực văn học của thí sinh, đồng thời tạo được sự phân hóa cần thiết để phục vụ tuyển sinh đại học", PGS.TS Bùi Thanh Hoa nhận định.
Theo bà, đề thi năm nay, tiếp nối định hướng từ năm 2025, đã chấm dứt hoàn toàn tình trạng học tủ, học thuộc hay học vẹt.
"Đề thi không còn đánh giá học sinh nhớ được gì hay biết được gì, mà tập trung xem các em làm được gì, thể hiện kỹ năng ngôn ngữ, tư duy và cảm thụ văn học như thế nào. Việc sử dụng ngữ liệu ngoài sách giáo khoa cũng góp phần khuyến khích văn hóa đọc trong các trường phổ thông", bà nói.
Phổ điểm cho thấy năng lực học sinh được ghi nhận ở mọi vùng miền
Một điểm đáng chú ý, theo PGS.TS Bùi Thanh Hoa, là những băn khoăn ban đầu về việc ngữ liệu đề thi có nhiều nội dung liên quan đến công nghệ, phát minh hiện đại hay nhân vật nước ngoài liệu có tạo ra bất lợi cho học sinh vùng khó khăn đã không xảy ra trên thực tế.
"Qua phân tích phổ điểm và kết quả xếp hạng, chúng tôi nhận thấy lần đầu tiên tỉnh Lai Châu có mặt trong nhóm 10 địa phương có kết quả cao. Điều đó cho thấy khi đề thi đo lường năng lực phổ quát theo khung chương trình thì học sinh ở mọi vùng miền đều có cơ hội thể hiện đúng năng lực của mình. Đây là minh chứng cho tính công bằng của đề thi", bà nhấn mạnh.
Theo chuyên gia, khi thí sinh được tiếp cận với cách đánh giá năng lực, các em có điều kiện phát huy tốt nhất khả năng của bản thân, đồng thời được chuẩn bị những năng lực cần thiết để trở thành nguồn nhân lực chất lượng cao trong tương lai.
Đề thi không còn kiểm tra học sinh nhớ gì mà đánh giá các em làm được gì.
Đánh giá về công tác chấm thi, PGS.TS Bùi Thanh Hoa cho rằng điểm đổi mới nổi bật nhất của môn Ngữ văn năm nay là việc áp dụng rubric (bảng tiêu chí hướng dẫn chấm) đối với phần thi viết.
"Trước đây, môn Ngữ văn thường chịu định kiến rằng điểm số phụ thuộc nhiều vào cảm xúc của giám khảo. Tuy nhiên, rubric với các tiêu chí và mức độ đánh giá rõ ràng đã giúp giảm đáng kể sự chênh lệch giữa các giám khảo trong cùng một hội đồng cũng như giữa các hội đồng thi trên cả nước. Việc chấm thi không còn hoàn toàn mang tính định tính mà đã có cơ sở cụ thể hơn", bà phân tích.
Theo nghiên cứu của nhóm chuyên gia, rubric năm nay dành một trọng số đáng kể cho các tiêu chí về sáng tạo, diễn đạt, hành văn và sử dụng ngôn ngữ. Đây cũng là cơ sở để phát hiện, ghi nhận và khuyến khích sự sáng tạo của học sinh.
PGS.TS Bùi Thanh Hoa cho rằng trong thời gian tới, rubric không chỉ nên được sử dụng trong các kỳ thi mà còn cần được áp dụng thường xuyên trong quá trình dạy học và đánh giá trên lớp.
"Rubric được thiết kế hướng tới hình mẫu một người học Văn lý tưởng. Vì vậy, dạy học và đánh giá theo rubric cũng chính là quá trình hình thành những phẩm chất và năng lực cần thiết cho học sinh", bà nói.
Theo chuyên gia, việc đổi mới dạy học Ngữ văn theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018 là hướng đi đúng và cần được kiên trì thực hiện, dù trong giai đoạn đầu vẫn còn nhiều bỡ ngỡ đối với giáo viên.
"Khi chúng ta đánh giá học sinh bằng các đề thi năng lực và chấm theo hướng đánh giá năng lực, đồng nghĩa với việc đang từng bước hình thành cho các em một khuôn năng lực cần thiết. Điều này không chỉ có ý nghĩa đối với mỗi học sinh mà còn góp phần chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước trong tương lai", bà nhấn mạnh.
Theo PGS.TS Bùi Thanh Hoa, Chương trình Ngữ văn 2018 hướng tới hai mục tiêu cốt lõi là phát triển năng lực ngôn ngữ và năng lực văn học. Trong đó, năng lực ngôn ngữ gồm các kỹ năng nghe, nói, đọc, viết; còn năng lực văn học là khả năng cảm thụ cái đẹp, nuôi dưỡng cảm xúc thẩm mỹ và tình yêu đối với thiên nhiên, con người, quê hương, đất nước.
"Khi những năng lực ấy được tích hợp trong một đề thi tốt và được đánh giá bằng một rubric tốt, chúng ta đang góp phần hình thành cho học sinh một nền tảng năng lực vững chắc. Tôi mong các thầy cô sẽ tiếp tục kiên định với những đổi mới đã và đang thực hiện, bởi đó là những năng lực hết sức cần thiết trong bối cảnh đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới", PGS.TS Bùi Thanh Hoa chia sẻ.
