Một loạt các chuyên gia tác chiến trên không cùng cựu tướng lĩnh quốc phòng đều đưa ra lời xác nhận về việc lực lượng không quân Nga đã trở nên nguy hiểm hơn đáng kể và đang tạo ra mối đe dọa lớn hơn đối với liên minh NATO so với thời điểm trước khi cuộc xung đột tại Ukraine bắt đầu vào tháng 2/2022.
Cuộc xung đột tại Ukraine đã mang lại cho các phi công Nga những kinh nghiệm thực chiến quý báu và những bài học xương máu về chiến tranh hiện đại. Nga không chỉ nâng cấp hệ thống vũ khí mà còn đẩy mạnh sản xuất máy bay mới với tốc độ vượt xa số lượng tổn thất, từ đó gia tăng sức mạnh tổng thể của quân đội.
Justin Bronk, chuyên gia không quân tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Hoàng gia Anh (RUSI), khẳng định trong một báo cáo gần đây rằng sức mạnh không quân Nga "đang đại diện cho một mối đe dọa lớn hơn đối với năng lực không quân của phương Tây tại châu Âu so với thời điểm trước xung đột Ukraine".
Đồng quan điểm này, Thiếu tướng Lục quân Mỹ đã nghỉ hưu Gordon "Skip" Davis – người từng giữ chức Phó trợ lý Tổng thư ký NATO về đầu tư quốc phòng – chia sẻ với tờ Business Insider rằng NATO cần phải cập nhật ngay cái nhìn về lực lượng không quân Nga.
Ông nhấn mạnh: "NATO không thể tự mãn với những gì họ từng nghĩ về sức mạnh không quân Nga trong quá khứ so với thực tại bây giờ. Nga hiện nay nguy hiểm hơn đối với NATO nhờ vào những bài học mà họ rút ra được từ cuộc chiến."
Ông Bronk chỉ ra rằng màn trình diễn của Nga tại Ukraine – bao gồm cả thất bại ban đầu trong việc giành quyền kiểm soát bầu trời và tổn thất nặng nề về máy bay – đã khiến nhiều nhà hoạch định chính sách NATO và các quan sát viên quân sự hạ thấp mối đe dọa từ Lực lượng Không quân Vũ trụ Nga (VKS).
Tuy nhiên, ông cho rằng đó là một sai lầm chết người. Bởi lẽ, "xét trên nhiều phương diện, VKS của năm 2025 là một mối đe dọa tiềm tàng có năng lực mạnh mẽ hơn đối với không quân phương Tây so với năm 2022".
Quy mô không ngừng mở rộng
Mặc dù Nga đã mất nhiều máy bay trong cuộc chiến đang diễn ra, với khoảng 130 chiếc máy bay cánh cố định bị bắn hạ hoặc hư hại nặng (theo ước tính của Bronk dựa trên dữ liệu từ các bộ quốc phòng phương Tây, quân đội Ukraine và nguồn tin mở), nhưng tác động của những tổn thất này không nghiêm trọng như các con số bề nổi.
Thực tế, những loại máy bay Nga chịu tổn thất cao nhất – như Su-25SM(3) và Su-34(M), mỗi loại mất khoảng 40 chiếc – lại không có nhiều giá trị trong một cuộc xung đột tiềm tàng với NATO. Trong khi đó, các dây chuyền sản xuất mới đã giúp Nga mở rộng quy mô phi đội tổng thể.
Theo ông Bronk, Nga đã sản xuất được số lượng máy bay Su-35S, Su-34 và Su-30SM(2) nhiều hơn số lượng bị mất trong cuộc chiến, đồng thời việc bàn giao các loại máy bay khác vẫn tiếp tục được duy trì. Đáng chú ý, Nga phần lớn vẫn giữ lại những mẫu máy bay tốt nhất và các loại vũ khí hiện đại nhất ngoài vòng chiến sự.
Ông Bronk giải thích thêm: "Mục đích không phải là để giảm nhẹ sự tiêu hao mà lực lượng Nga đã phải gánh chịu tại Ukraine. Tuy nhiên, rất nhiều lĩnh vực mà lực lượng Nga bị bào mòn lại không thực sự liên quan đến kịch bản đối đầu với chúng ta (NATO)."
Đội ngũ phi công dày dạn kinh nghiệm
Đội ngũ nhân sự không quân Nga, bao gồm cả các phi công, cũng đã trưởng thành và năng lực được nâng cao đáng kể. Dù Nga có mất đi những thành viên giàu kinh nghiệm, nhưng số lượng phi công tử trận ít hơn nhiều so với số máy bay bị bắn hạ. Trong bất kỳ lực lượng không quân nào, phi công lành nghề luôn là nguồn tài sản khó thay thế nhất.
Ông Bronk bổ sung rằng bất kỳ tổn thất nào về phi hành đoàn có năng lực đều đã được "bù đắp dư thừa" bằng thời gian bay và kinh nghiệm chiến đấu thực tế có được từ chiến trường Ukraine. Trong một thời gian dài trước đây, phi công Nga thường có số giờ bay ít hơn nhiều so với các đồng nghiệp NATO, nhưng cuộc chiến Ukraine đã mang lại cho họ nhiều năm kinh nghiệm tác chiến quý giá.
"Trong hầu hết các trường hợp, họ đã cải thiện đáng kể kinh nghiệm cho cả phi công và phi hành đoàn trong tác chiến cường độ cao", ông Davis nhận định. Ngoài ra, ông Bronk cũng lưu ý rằng họ đã trở nên điêu luyện hơn trong các tình huống không chiến chống lại cả máy bay không người lái và máy bay có người lái.
Sức mạnh tấn công vượt trội
Nga cũng đã nâng cấp kho vũ khí của mình theo hướng biến chúng thành mối đe dọa lớn hơn. Vào đầu năm 2022, ông Bronk cho rằng Nga "sẽ gặp khó khăn trong việc triển khai hỏa lực chiến trường hiệu quả trên quy mô lớn do lựa chọn vũ khí hạn chế, thiếu các thiết bị chỉ thị mục tiêu và huấn luyện hỗ trợ không quân tầm gần kém. Nhưng giờ đây, câu chuyện đã hoàn toàn khác."
Tim Robinson, chuyên gia hàng không quân sự tại Hiệp hội Hàng không Hoàng gia Anh, chia sẻ với Business Insider: "Họ đang hành động thông minh hơn: chiến thuật tốt hơn và vũ khí mới hơn."
Ví dụ, không quân Nga đang trang bị cho các máy bay Su-35 tên lửa tầm xa R-37M. Theo ông Bronk, loại tên lửa này đã góp phần đáng kể vào việc gia tăng mối đe dọa đối với các hoạt động trên không của NATO trên lý thuyết.
Nga cũng đã phát triển năng lực tấn công tầm xa từ trên không, từ tên lửa đến bom lượn. Những vũ khí này không chỉ làm phức tạp hóa hệ thống phòng không của đối phương mà còn cho phép Nga tấn công từ các vị trí an toàn. Đây đã là một vấn đề nhức nhối đối với Ukraine.
Việc có thể khai hỏa vũ khí chính xác mà không cần đi vào không phận Ukraine là một minh chứng cho thấy "chiến thuật, đạn dược và công nghệ của họ đang cải thiện", ông Robinson nói.
Trong một cuộc chiến tiềm tàng trong tương lai, ông Bronk cảnh báo các lực lượng NATO ở tiền tuyến có thể bị dội bom lượn dồn dập mà máy bay Nga không cần mạo hiểm bay vào tầm hỏa lực của hệ thống phòng không mặt đất.
Hệ thống phòng thủ kiên cố hơn
Kho vũ khí phòng không vốn đã đáng gờm của Nga – nền tảng mà sức mạnh không quân của họ phụ thuộc một phần vào đó – hiện cũng gây ra mối đe dọa lớn hơn cho NATO so với trước xung đột.
Mặc dù Ukraine đã phá hủy một số lượng lớn các hệ thống này, nhưng ông Bronk cảnh báo rằng "vẫn còn vài trăm tổ hợp tên lửa đất đối không (SAM) các loại đang hoạt động, và các hệ thống đe dọa chính vẫn đang được sản xuất với những biến thể mới nhất."
Kinh nghiệm thực chiến cũng giúp Nga sử dụng các hệ thống này hiệu quả hơn để bắn hạ máy bay và drone của Ukraine. Họ cũng đã nâng cấp hệ thống bằng cả phần cứng và phần mềm mới. "Các hệ thống SAM của Nga không chỉ duy trì số lượng lớn mà còn có khả năng hoạt động tốt hơn trước các máy bay và đạn dược của NATO trong một cuộc xung đột trực tiếp so với thời điểm trước năm 2022", Bronk nhận định.
Quân đội Nga cũng cho thấy sự tiến bộ trong việc phối hợp giữa máy bay và các hệ thống tên lửa mặt đất, tạo ra một mối đe dọa hiệp đồng chặt chẽ hơn đối với phi cơ NATO.
Các quan chức Mỹ và phương Tây nhận định rằng phong cách tác chiến và hệ thống phòng thủ kiên cố của Nga cho thấy phương Tây có thể không giành được quyền kiểm soát bầu trời trong một cuộc chiến quy mô lớn trong tương lai. Điều này sẽ khiến cuộc chiến trở nên khó khăn, rủi ro hơn cho máy bay và có khả năng kéo các lực lượng phương Tây vào một cuộc chiến tiêu hao dai dẳng – vốn là sở trường của Nga.
Quốc Vinh (Theo Business Insider)
