Các nhà khoa học đã phát hiện quần thể thông đỏ quý hiếm tại Lâm Đồng – loài cây được ví như "báu vật đỏ" giữa đại ngàn Tây Nguyên bởi chứa nhiều hoạt chất có giá trị dược liệu cao, đặc biệt trong hỗ trợ điều trị ung thư.
Tại Việt Nam, thông đỏ có hai loài gồm thông đỏ lá ngắn phân bố ở miền Bắc và thông đỏ lá dài (Taxus wallichiana Zucc) tập trung chủ yếu tại Đà Lạt và các vùng phụ cận như Vườn quốc gia Bidoup – Núi Bà, khu vực Hồ Tiên (Đơn Dương), núi Voi (Hiệp Thạnh)…
Thông đỏ thuộc nhóm IA – nhóm thực vật đặc biệt nguy cấp, có nguy cơ tuyệt chủng rất cao và đã được ghi trong Sách Đỏ Việt Nam. Không chỉ có giá trị về đa dạng sinh học, loài cây này còn mở ra tiềm năng lớn trong nghiên cứu dược liệu, bảo tồn nguồn gen và phát triển kinh tế dưới tán rừng.
Theo các nhà khoa học, giá trị nổi bật nhất của thông đỏ nằm ở hoạt chất taxol cùng nhiều hợp chất quý khác có khả năng hỗ trợ điều trị ung thư. Trong đó, thông đỏ lá dài được đánh giá có giá trị dược liệu cao hơn thông đỏ lá ngắn.
Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cho biết, thông đỏ có khả năng chiết xuất các hợp chất diterpenoid, đặc biệt là paclitaxel (taxol) và tiền chất 10-DAB III. Đây là những hoạt chất có tác dụng ức chế sự phân bào, được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) công nhận và ứng dụng rộng rãi trong điều trị nhiều bệnh ung thư ác tính như ung thư buồng trứng, ung thư vú và ung thư phổi.
Paclitaxel tinh khiết hiện có giá trị thương mại rất cao, lên tới hàng trăm nghìn USD/kg, trong khi nguồn cung tự nhiên luôn khan hiếm. Tuy nhiên, thông đỏ sinh trưởng chậm, khả năng tái sinh tự nhiên thấp nên việc bảo tồn loài cây này mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng cả về sinh thái lẫn kinh tế.
Trước thực tế đó, nhiều năm qua, tỉnh Lâm Đồng đã triển khai hàng loạt giải pháp bảo vệ nghiêm ngặt quần thể thông đỏ. Các khu vực có thông đỏ được tăng cường lực lượng bảo vệ, đánh số từng cây để theo dõi, đồng thời giao khoán bảo vệ rừng và ứng dụng công nghệ trong giám sát tài nguyên rừng.
Bên cạnh giá trị khoa học và dược liệu, quần thể thông đỏ tại Lâm Đồng còn được định hướng phát triển thành sản phẩm du lịch sinh thái đặc thù.
Hiện một phần quần thể thông đỏ tại núi Voi được giao cho Khu du lịch Rừng Thông Núi Voi thuộc Công ty cổ phần Du lịch LTC quản lý, bảo tồn và khai thác du lịch. Khu vực này có 59 cây thông đỏ với tuổi đời từ 500 đến khoảng 2.500 năm.
Khai mở hướng phát triển bền vững
Các nghiên cứu của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã phát triển thành công kỹ thuật nhân giống bằng giâm cành nhằm tạo nguồn giống quy mô lớn. Tuy nhiên, ở giai đoạn sản xuất thương mại, nguồn nguyên liệu dược dụng tinh khiết vẫn phải nhập khẩu do vùng nguyên liệu và quy mô chiết xuất trong nước chưa đáp ứng yêu cầu công nghiệp.
Theo các chuyên gia, để phát huy hiệu quả giá trị của thông đỏ, Lâm Đồng cần xây dựng chuỗi giá trị khép kín và bền vững, từ nhân giống công nghệ cao, quy hoạch vùng trồng phù hợp đến xây dựng quy trình canh tác đạt chuẩn GACP-WHO.
Sau giai đoạn phát triển vùng nguyên liệu là nâng cao chất lượng thu hoạch, bảo quản và đầu tư nhà máy chiết xuất với dây chuyền công nghệ quy mô công nghiệp để tách chiết hoạt chất. Xa hơn là thương mại hóa sản phẩm và định vị thị trường.
Trong thời gian chờ cây đủ tuổi khai thác hoạt chất chính, các nhà khoa học cho rằng có thể nghiên cứu phát triển trà thảo dược, sản phẩm chăm sóc sức khỏe hoặc các bài thuốc từ những phần phụ của cây với quy trình kiểm soát nghiêm ngặt.
Ngọc Minh
