Trong dòng chảy của khoa học hiện đại, việc một loài động vật có vú mới được mô tả đã là sự kiện lớn, nhưng việc tìm thấy những sinh vật vốn chỉ còn trong sử sách hóa thạch từ 6.000 năm trước lại là một cú sốc thực sự.
Mới đây, các nhà khoa học đã công bố một phát hiện chấn động: hai loài thú có túi tưởng chừng đã biến mất khỏi Trái Đất từ thời kỳ bình minh của nền văn minh nhân loại hiện vẫn đang sinh tồn tại những cánh rừng mưa xa xôi ở phía tây New Guinea. Đây được xem là một trong những minh chứng rõ nét nhất về sự kỳ diệu của thiên nhiên và những khoảng trống mà con người vẫn chưa thể lấp đầy trong hiểu biết về đa dạng sinh học.
Các nhà khoa học phát hiện hai loài thú có túi tại New Guinea vốn được coi là đã tuyệt chủng từ 6.000 năm trước.
Địa điểm diễn ra sự kiện hy hữu này là bán đảo Vogelkop, một vùng đất thuộc tỉnh Papua, Indonesia. Mặc dù đây là một trong những khu vực giàu có nhất về mặt sinh thái trên hành tinh, nhưng nó cũng đồng thời là một trong những nơi ít được khảo sát kỹ lưỡng nhất. Sự xuất hiện trở lại của các loài thú túi này - hay còn được gọi là các loài Lazarus, dựa theo tên của nhân vật được hồi sinh từ cõi chết trong Kinh Thánh - đã đặt ra những thách thức mới cho giới bảo tồn.
Giáo sư Tim Flannery, một nhà sinh vật học danh tiếng và là đồng tác giả của nghiên cứu, khẳng định rằng việc phát hiện dù chỉ một loài Lazarus đã là kỳ tích, nhưng tìm thấy cùng lúc hai loài vốn được coi là đã tuyệt chủng hàng thiên niên kỷ là điều "đáng kinh ngạc".
Loài đầu tiên trong danh sách này là thú túi pygmy ngón dài, có tên khoa học là Dactylonax kambuayai. Quá trình xác nhận sự tồn tại của loài vật này giống như một cuộc điều tra phá án kéo dài nhiều thập kỷ. Các nhà khoa học đã bắt đầu từ việc nghiên cứu những mảnh xương hóa thạch có niên đại từ kỷ Holocene tại cao nguyên Ayamaru. Thật bất ngờ, khi đối chiếu với hồ sơ lưu trữ, họ nhận ra hai mẫu vật hiện đại thu thập được từ năm 1992 đã bị nhận dạng sai lệch trong suốt thời gian dài.
Nhờ vào những hình ảnh và quan sát thực địa mới nhất, nhóm nghiên cứu đã xác nhận được sự tồn tại của loài thú túi nhỏ bé này. Điểm đặc trưng nhất của chúng là một ngón tay siêu dài trên mỗi bàn tay, một công cụ tiến hóa tinh vi giúp chúng lôi ấu trùng côn trùng từ sâu bên trong các thớ gỗ.
Loài thứ hai, mang tên Tous ayamaruensis, lại sở hữu một câu chuyện tái sinh khác hẳn. Trong sáu thiên niên kỷ qua, tất cả những gì khoa học biết về loài này chỉ là những mẩu xương hàm và răng hóa thạch.
Tuy nhiên, vào năm 2015, một bức ảnh tình cờ được chụp tại khu vực Nam Sorong đã làm thay đổi tất cả. Bức ảnh ghi lại hình ảnh một loài thú có túi nhỏ với màng lượn giúp chúng có khả năng bay xa giữa các tán cây, cùng đôi tai không lông và chiếc đuôi có khả năng cầm nắm linh hoạt. Qua quá trình so sánh tỉ mỉ với các di tích cổ xưa, các nhà khoa học kết luận đây không chỉ là một loài tái xuất, mà còn thuộc về một chi hoàn toàn mới trong phả hệ thú có túi được đặt tên là Tous.
Một yếu tố không thể thiếu trong thành công của khám phá này chính là tri thức của các cộng đồng bản địa. Các nhà khoa học đã làm việc chặt chẽ với các trưởng lão người Maybrat và Tambrauw để hiểu thêm về tập tính của các loài vật này. Chính những chủ sở hữu đất truyền thống đã giúp định danh và mô tả thói quen sinh hoạt của loài Tous - vốn thường sống theo cặp một vợ một chồng và trú ngụ trong những hốc cây cao nhất của rừng thấp. Rika Korain, một nhà nghiên cứu người bản địa, chia sẻ rằng sự hợp tác này là cầu nối thiết yếu giữa khoa học hàn lâm và những hiểu biết sâu sắc về thiên nhiên đã được truyền lại qua bao thế hệ.
Tuy nhiên, niềm vui về sự trở lại của những "người bạn cũ" từ kỷ Holocene cũng đi kèm với nỗi lo ngại về tương lai của chúng. Khu vực Papua hiện đang đối mặt với sự xâm lấn mạnh mẽ của các hoạt động khai thác gỗ trái phép, phát triển đồn điền dầu cọ và mở rộng nông nghiệp. Những loài vật như Tous hay thú túi pygmy ngón dài, vốn có phạm vi cư trú rất hẹp và phụ thuộc vào những cây cổ thụ cao lớn, đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng thực sự một lần nữa do mất môi trường sống.
Nghiên cứu được công bố trên tạp chí Records of the Australian Museum không chỉ là một tài liệu khoa học thuần túy mà còn là một hồi chuông cảnh tỉnh. Nó cho thấy thế giới tự nhiên vẫn còn chứa đựng quá nhiều điều bí ẩn đang chờ được khám phá, và nếu chúng ta không hành động kịp thời để bảo vệ những cánh rừng nguyên sinh tại New Guinea, những loài sinh vật vừa "hồi sinh" này có thể sẽ vĩnh viễn biến mất trước khi chúng ta kịp hiểu hết về chúng. Sự tồn tại của chúng là một món quà của thời gian, và trách nhiệm gìn giữ món quà đó giờ đây thuộc về cả cộng đồng quốc tế.
Đức Khương
