Mới đây, các nhà khoa học Việt Nam và Nga đã phát hiện và mô tả thành công một loài tảo lục mới cho khoa học. Đó là loài mang tên Jaagichlorella terrestris, vừa được công bố chính thức trên tạp chí phân loại học quốc tế uy tín Phytotaxa (số 737, tháng 01/2026), đánh dấu lần đầu tiên chi tảo này được ghi nhận tại Việt Nam.
Phát hiện nằm trong khuôn khổ nhiệm vụ nghiên cứu thuộc Kế hoạch khoa học và công nghệ do Ủy ban phối hợp về Trung tâm Nhiệt đới Việt – Nga phê duyệt năm 2024 (mã số E-1.2). Công trình là kết quả hợp tác giữa các nhà khoa học của Viện Sinh thái và Tiến hóa Severtsov, Viện Sinh học Komi, Trạm Khoa học Karadag, Viện Thực vật học Komarov (thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Nga) và Chi nhánh phía Nam của Trung tâm Nhiệt đới Việt – Nga.
Từ lớp biofilm trong đất rừng
Mẫu tảo được phân lập từ các màng sinh học (biofilm) hình thành trong đất tại hệ sinh thái rừng nhiệt đới Vườn quốc gia Cát Tiên. Đây là môi trường giàu vi sinh vật nhưng vẫn còn nhiều "khoảng trống" trong hiểu biết khoa học, đặc biệt với nhóm vi tảo đất.
Để định danh chính xác loài mới, nhóm nghiên cứu đã áp dụng phương pháp tiếp cận đa diện (polyphasic approach) – cách tiếp cận được xem là tiêu chuẩn trong phân loại vi tảo hiện đại. Phương pháp này kết hợp chặt chẽ giữa phân tích hình thái và phân tích di truyền.
Ở cấp độ hình thái, các nhà khoa học quan sát chi tiết cấu trúc tế bào dưới kính hiển vi quang học và kính hiển vi điện tử quét. Ở cấp độ phân tử, nhóm tiến hành giải trình tự gen và phân tích phát sinh chủng loài dựa trên dữ liệu trình tự vùng ITS2 rDNA – một chỉ thị di truyền quan trọng trong nhận diện và phân biệt các loài vi tảo gần nhau.
Những đặc điểm riêng biệt của loài mới
Loài mới được đặt tên đầy đủ là Jaagichlorella terrestris Martynenko, Novakovskaya, Podunay & E.S. Gusev.
Kết quả nghiên cứu cho thấy đây là loài tảo đơn bào có dạng hình cầu, kích thước rất nhỏ, với đường kính dao động từ 4,4–8,3 µm. Tế bào chứa lục lạp hình chén, bên trong có hạch không bào (pyrenoid) – cấu trúc liên quan đến quá trình cố định carbon – quan sát rõ dưới kính hiển vi.
Loài sinh sản vô tính bằng cách hình thành từ 2–8 bào tử tự thân (autospores) có kích thước không đều trong cùng một tế bào mẹ. Đặc điểm này, cùng với hình thái lục lạp và cấu trúc tế bào, giúp phân biệt J. terrestris với các loài đã biết trong chi.
Việc phát hiện và mô tả Jaagichlorella terrestris không chỉ bổ sung một loài mới vào danh lục vi tảo đất của Việt Nam, mà còn góp phần mở rộng hiểu biết về lớp tảo Trebouxiophyceae trong điều kiện sinh thái nhiệt đới.
Các nghiên cứu về vi tảo đất tại Việt Nam hiện còn tương đối hạn chế so với tiềm năng đa dạng sinh học của hệ sinh thái nhiệt đới. Do đó, mỗi ghi nhận mới đều có ý nghĩa quan trọng, không chỉ về mặt phân loại mà còn về sinh thái học, tiến hóa và bảo tồn.
Kết quả này cũng cho thấy đất rừng – môi trường tưởng như quen thuộc – vẫn ẩn chứa nhiều dạng sống vi mô chưa được nhận diện. Những sinh vật có kích thước chỉ vài micromet có thể đóng vai trò đáng kể trong chu trình dinh dưỡng, cấu trúc đất và cân bằng hệ sinh thái.
Công bố loài mới trên Phytotaxa là minh chứng cho hiệu quả hợp tác giữa các nhà khoa học Việt Nam và Liên bang Nga trong nghiên cứu đa dạng sinh học. Sự kết hợp giữa thế mạnh phân loại học truyền thống và công nghệ sinh học phân tử hiện đại đã tạo nên nền tảng vững chắc cho những phát hiện có giá trị quốc tế.
Đồng thời, nghiên cứu tiếp tục khẳng định vai trò của Trung tâm Nhiệt đới Việt – Nga trong lĩnh vực nghiên cứu cơ bản, đặc biệt là điều tra, đánh giá và bảo tồn đa dạng sinh học tại Việt Nam. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và suy giảm hệ sinh thái ngày càng rõ nét, việc nhận diện và hiểu đúng các thành phần sinh vật – dù nhỏ bé nhất – chính là bước đi đầu tiên để bảo tồn hiệu quả.
Từ một lớp màng sinh học mỏng trong đất rừng Cát Tiên, một loài tảo lục mới đã được gọi tên. Phát hiện này làm phong phú thêm bản đồ sinh học Việt Nam.
Minh Khang
