David Zinsner, Giám đốc tài chính của Intel, vốn đã phải chèo lái một trong những giai đoạn kịch tính nhất trong lịch sử nhà sản xuất chip này, khi ông nhận được một cuộc gọi từ một quan chức Bộ Thương mại Mỹ vào tháng 8 năm ngoái.
Chính phủ liên bang khi đó vừa đưa ra ý tưởng nắm 10% cổ phần trong nhà sản xuất chip này. Nhưng Zinsner được nói thẳng rằng cấu trúc của bất kỳ giao dịch nào cũng không phải là vấn đề có thể thương lượng.
Để cổ phần của chính phủ đạt mức 10% mà Tổng thống Donald Trump yêu cầu, Intel sẽ phải chuyển đổi hàng tỷ USD tài trợ sản xuất được cấp theo Đạo luật Chips năm 2022, cộng thêm 3,2 tỷ USD hợp đồng từ Bộ Quốc phòng, thành cổ phần.
Ban đầu, hội đồng quản trị Intel phản đối việc chuyển đổi các hợp đồng quốc phòng. Nhưng hai ngày sau, họ chấp thuận, và thương vụ can thiệp bằng cổ phần lớn nhất của chính phủ liên bang vào một công ty Mỹ kể từ gói cứu trợ General Motors năm 2009 đã hoàn tất.
Tập đoàn từng thống trị thị trường chip PC và trung tâm dữ liệu, đồng thời vẫn là công ty duy nhất có trụ sở tại Mỹ có khả năng sản xuất những con chip tiên tiến nhất, đã được cứu khỏi nguy cơ bị chia tách.
Những khách hàng tiêu thụ chip trên thế giới, vốn cảnh giác trước tình trạng năng lực sản xuất tập trung quá mức vào TSMC - công ty sản xuất hơn 90% số chip tinh vi nhất thế giới, bao gồm các chip được dùng trong lĩnh vực AI đang bùng nổ giờ đây ít nhất cũng có triển vọng về một nhà cung cấp thay thế đáng tin cậy.
Kể từ khi chính phủ can thiệp, Intel đã thu hút được 5 tỷ USD đầu tư từ Nvidia và 2 tỷ USD từ SoftBank của Nhật Bản, còn cổ phiếu công ty đã tăng hơn 4 lần, vượt xa các đối thủ. Dù thương vụ này gây chia rẽ quan điểm trong ngành bán dẫn, nó chắc chắn đã đảo ngược câu chuyện suy tàn của Intel.
Nhưng các nguồn tin nội bộ công ty, nguồn tin trong ngành và các nhà phân tích nói với FT rằng liên minh với chính quyền ông Trump sẽ là chưa đủ.
Giờ đây, CEO Intel Lip-Bu Tan, người từng bị ông Trump nói rằng nên từ chức vì các khoản đầu tư trước đây của ông vào chip Trung Quốc phải hoàn tất một cuộc xoay chuyển mà cho tới gần đây, một số nhà phân tích còn cho là có thể không khả thi.
THỎA THUẬN LỊCH SỬ
“Họ vẫn nghĩ mình là Intel của ngày xưa, nơi mọi thứ phải theo điều kiện của họ”, G Dan Hutcheson, Phó chủ tịch công ty tình báo thị trường TechInsights nói. “Họ có tất cả các tầng nấc tạo ra lãng phí, với các quản lý quản lý những quản lý khác... Thời gian ra quyết định đã chậm đến mức gần như tê liệt”.
Khi vốn hóa thị trường của Intel trượt xuống dưới 100 tỷ USD, các bên mua tiềm năng như Qualcomm và Broadcom bắt đầu nhòm ngó các mảng kinh doanh của công ty.
Chẩn đoán của Tan là nếu mảng “Intel Foundry” mới dành cho khách hàng bên ngoài muốn tồn tại, nó cần được tinh giản triệt để và cần một ban quản lý mới có thể thiết lập lại quan hệ với các khách hàng tiềm năng, đồng thời khởi động lại văn hóa kỹ thuật của công ty.
Tan hành động nhanh chóng, cắt giảm hơn 20.000 việc làm, tương đương khoảng một phần năm tổng nhân sự tập đoàn, chỉ trong 6 tháng. Để củng cố bảng cân đối kế toán, ông cắt giảm chi tiêu vốn và bán cổ phần tại Altera và Mobileye với tổng giá trị 5,2 tỷ USD.
Các nguồn tin nội bộ mô tả Tan, người cũng sáng lập công ty đầu tư mạo hiểm Walden International và từng là CEO công ty phần mềm thiết kế chip Cadence, là người có mạng lưới quan hệ rộng nhưng khó đoán.
“Có một cảm giác kiểu: ‘Ông này đang nghĩ cái quái gì vậy?’”, một người nói. “Tôi nghĩ ông ấy không tin tưởng nhiều người trong đội ngũ quản lý”. Zinsner và Naga Chandrasekaran, người hiện điều hành hoạt động xưởng đúc và được trao quyền rộng rãi để tái định hình bộ phận này, là hai người duy nhất ở cấp cao nhất còn trụ lại từ đội ngũ mà Tan tiếp quản.
Ông đưa về hai cựu đồng nghiệp ở Cadence, Srinivasan Iyengar và James Chew, để lãnh đạo các nhóm kỹ thuật trung tâm và công nghệ chính phủ. Lãnh đạo cấp cao của Arm, Kevork Kechichian, được bổ nhiệm phụ trách mảng trung tâm dữ liệu của Intel.
Tan vẫn đang trong quá trình tái định hình đội ngũ của mình vào tháng 8 năm ngoái, khi ông Trump kêu gọi vị CEO “xung đột lợi ích nghiêm trọng” này từ chức. Intel đề nghị có cuộc gặp với chính quyền. Sau khi dành cả cuối tuần để vạch ra mọi kịch bản có thể xảy ra, Tan ngồi xuống với ông Trump, Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick và Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent.
Nhiệm vụ then chốt của vị lãnh đạo này là thuyết phục chính quyền rằng ông vừa là một người Mỹ yêu nước, vừa là người duy nhất có khả năng xoay chuyển vận mệnh của nhà vô địch sản xuất chip quốc gia.
“Cuộc gặp đó bắt buộc phải diễn ra suôn sẻ. Chúng tôi tin rằng có khả năng hợp lý là nó sẽ như vậy”, một nguồn tin nội bộ công ty nói. “Nhưng bạn phải chuẩn bị cho nhiều kết quả khác nhau”.
Với một số người, thương vụ cổ phần với chính quyền là một ví dụ xuất sắc về việc một CEO biến khủng hoảng thành cơ hội.
Giao dịch này bao gồm các điều khoản mang tính trừng phạt nhằm ngăn Intel từ bỏ mảng xưởng đúc, nhưng cũng gửi thông điệp tới các khách hàng và nhà cung cấp tiềm năng rằng, ít nhất trong hai năm tới, Washington sẽ đứng sau công ty.
Vào thời điểm bước vào Phòng Bầu dục, Tan đã công khai cảnh báo rằng Intel có thể từ bỏ quy trình sản xuất mới nhất, được gọi là 14A.
Một động thái như vậy sẽ báo hiệu sự kết thúc tham vọng tiếp tục cạnh tranh với TSMC trong những lĩnh vực tiên tiến nhất của sản xuất chip theo hợp đồng.
Ông đã suy luận rằng khối lượng chip do riêng Intel sản xuất sẽ không bao giờ đủ để bù đắp chi phí ngày càng lớn của việc xây dựng và duy trì một xưởng đúc hàng đầu. Logic của ông có tiếng vọng lịch sử: Đối thủ AMD từng thoái vốn khỏi mảng xưởng đúc vào năm 2008 khi rơi vào khủng hoảng tài chính.
Intel đã dành cả thập kỷ qua tụt lại phía sau các quy trình sản xuất của TSMC, trong khi những công ty như Apple, Nvidia, AMD và Qualcomm đều dựa vào gã khổng lồ Đài Loan để sản xuất toàn bộ danh mục sản phẩm của họ.
Trước khi mở mảng xưởng đúc vào năm 2021, Intel chưa từng thử sản xuất quy mô lớn cho khách hàng bên ngoài. Việc xây dựng niềm tin với khách hàng đòi hỏi thời gian mà Intel không có, nhất là trong bối cảnh sau đó công ty gặp khó khăn cả về tài chính lẫn công nghệ.
CHƯƠNG MỚI
Kể từ khi chính phủ Mỹ can thiệp, Intel đã mở đàm phán với nhiều khách hàng về việc sử dụng xưởng đúc của mình, và tháng trước công ty nâng chi tiêu vốn năm nay từ 18 tỷ USD lên 20 tỷ USD, dấu hiệu cho thấy họ kỳ vọng giành được khách hàng mới.
Đầu năm nay, Intel bắt đầu sản xuất một số chip PC và máy chủ hàng đầu của chính mình tại cơ sở mới ở Arizona, dấu hiệu cho thấy niềm tin ngày càng tăng vào năng lực sản xuất tiên tiến của công ty, sau sự bẽ bàng 5 năm trước khi phải nhờ TSMC sản xuất một số thiết kế tiên tiến nhất của mình.
Kể từ đó, Tan xác nhận công ty hoàn toàn cam kết với 14A, điều mà ông nói sẽ không làm nếu không tự tin rằng Intel sẽ có khách hàng bên ngoài. Một quan hệ hợp tác với Elon Musk trong dự án Terafab mang tính tương lai của ông, một kế hoạch tham vọng nhằm xây dựng một cơ sở sản xuất chip khổng lồ tại Mỹ, sản xuất nhiều loại bán dẫn và bỏ qua các nhà cung cấp đặt tại châu Á cũng đã đẩy cổ phiếu Intel tăng, bất chấp tính chất còn mơ hồ của dự án.
Apple, một trong những khách hàng tiêu thụ chip lớn nhất thế giới, đang thử nghiệm các quy trình của Intel với mục tiêu để công ty này sản xuất một số chip laptop dòng M thế hệ cũ hơn.
Tan cũng đã nâng cao uy tín của Intel với tư cách một đối tác, nhờ mạng lưới kinh doanh rộng và kinh nghiệm tại Cadence, nơi có các công cụ thiết kế chip hiện diện rộng khắp trong ngành bán dẫn. Các nguồn tin nội bộ mô tả sự tương phản giữa Tan, người tập trung vào thực thi và thường hứa ít để làm được nhiều hơn kỳ vọng, với Gelsinger, người nổi tiếng vì sự lạc quan mạnh mẽ.
Nhưng Tan vẫn chưa thể đưa ra bằng chứng không thể tranh cãi rằng Intel đã bắt kịp công nghệ sản xuất của TSMC, điều sẽ khiến khoản đầu tư lớn cần thiết để các khách hàng tiềm năng chấp nhận một nhà cung cấp thứ hai trở nên khả thi hơn.
Một nguồn tin trong ngành nói công nghệ 18A hiện tại của Intel, dù đang cải thiện, vẫn chưa ngang bằng với TSMC. “Tan nói về việc 18A của Intel đang tăng tốc... Điều ông ấy không nói là nó cạnh tranh thế nào về hiệu năng và diện tích công suất so với đối thủ tương đương bên TSMC”, nguồn tin này nói thêm.
Intel chưa bao giờ công bố các chi tiết kỹ thuật cụ thể về công nghệ sản xuất hiện tại, chẳng hạn như tỷ lệ yield, tức tỷ lệ chip rời khỏi dây chuyền sản xuất vượt qua các bài kiểm tra chất lượng.
Tan nói rằng thế hệ kế nhiệm 18A, tức 14A, đang tiến triển nhanh hơn so với 18A ở cùng giai đoạn phát triển. Theo các nhà phân tích, việc phát hành bộ công cụ phát triển mới nhất của 14A vào tháng 10, vốn cung cấp các thiết kế cho quy trình sản xuất, sẽ góp phần quyết định liệu khách hàng có cam kết sản xuất hàng loạt hay không.
Với các công ty thiết kế chip lớn trong một thị trường đang căng thẳng, cam kết với Intel không chỉ đòi hỏi khoản đầu tư lớn mà còn có rủi ro làm phật lòng TSMC, nhà cung cấp mà họ vẫn cần tới năng lực sản xuất quý giá. “Mọi người không muốn làm TSMC bực mình vì đang có tình trạng khan hiếm công suất”, một nguồn tin nội bộ công ty nói. “Ai cũng đang tranh giành wafer, và điều đó trao cho TSMC đòn bẩy cực lớn”.
Timothy Arcuri, người phụ trách mảng bán dẫn tại ngân hàng đầu tư UBS, nói rằng “chắc chắn bạn phải bước đi thận trọng nếu định làm việc với Intel... nhưng bạn có thể tiến vào từ từ”.
Ông nói thêm rằng Apple khó gặp nhiều xáo trộn trong quan hệ với TSMC nếu chỉ chuyển một khối lượng hạn chế chip thế hệ cũ sang Intel, dù điều đó vẫn có thể mang lại hàng tỷ USD doanh thu bổ sung cho Intel.
Logic tương tự cũng áp dụng với mảng đóng gói chip của Intel, bộ phận bọc các khuôn wafer thành sản phẩm hoàn chỉnh. Mảng này chỉ đem lại một phần nhỏ doanh thu so với việc thực sự sản xuất chip, nhưng có thể giúp xây dựng niềm tin mà Tan muốn thiết lập.
Tháng 5, MediaTek của Đài Loan trở thành khách hàng đầu tiên công khai thông báo rằng họ sử dụng công nghệ đóng gói của cả Intel và TSMC, và cơ sở mới của Intel tại New Mexico là một trong những địa điểm hiếm hoi mà Tan đã tăng tốc đầu tư ngay từ đầu.
“Intel từng có lợi thế rất lớn về đóng gói chip nhưng chưa bao giờ sử dụng nó”, Hutcheson của TechInsights nói, vì công ty muốn tập trung vào mảng chế tạo chip có rủi ro cao nhưng phần thưởng lớn.
CƠ HỘI VỚI AI
Song song với nỗ lực bắt kịp TSMC trong mảng xưởng đúc, Tan cũng đã làm việc để hợp lý hóa bộ phận chip AI của Intel, nơi các sản phẩm được thiết kế để cạnh tranh với Nvidia hoặc đã thất bại, hoặc bị xếp xó.
Tan đã rẽ sang mảng thiết kế chip tùy chỉnh cùng khách hàng, sau khi cổ phiếu các công ty chip fabless như Broadcom và Marvell tăng nhờ hợp tác với các hyperscaler AI như Microsoft, Amazon và Google. Intel công bố thỏa thuận riêng với Google vào tháng 4.
Công ty hưởng lợi từ nhu cầu tăng đối với các bộ xử lý trung tâm của mình, chẳng hạn chip Clearwater Forest ra mắt tháng 6, có thể được sử dụng để quản lý khối lượng công việc AI trong các trung tâm dữ liệu.
“Thị phần của những sản phẩm này sẽ thấp, nhưng trong các thị trường rất lớn. Lip-Bu không cần nhiều thị phần để tạo thêm nhiều tỷ USD doanh thu”, Arcuri của UBS nói.
Theo ông, điều then chốt là dịch chuyển nhận thức về Intel: Từ một công ty thống trị các thị trường chip tăng trưởng thấp như PC và máy chủ, thành một công ty đang giành một phần nhỏ nhưng đáng kể trong thị trường hạ tầng AI năng động hơn.
Phản ứng đối với một chip tăng tốc AI mà Intel dự định ra mắt vào cuối năm nay sẽ là một yếu tố “chờ xem” khác trong màn trở lại của công ty. Khi thị trường PC co lại trong bối cảnh thiếu hụt chip nhớ kéo dài, thành công của các sản phẩm liên quan đến AI càng trở nên quan trọng.
Tuy nhiên, hiện tại nhà đầu tư dường như có xu hướng đặt niềm tin vào công ty. “Điều mà Tan thực sự giỏi là biết cách nói chuyện với cộng đồng đầu tư”, một nguồn tin trong ngành nói.
“Ông ấy đã làm một công việc đáng chú ý trong việc kéo giá cổ phiếu tăng. Phần khó là ông ấy vẫn phải thực sự giao hàng”.
Theo: Financial Times
Phương Linh
