Có những bài thơ nằm yên trong trí nhớ của mỗi người suốt nhiều năm, cho đến một ngày ta bất ngờ khựng lại khi gặp chúng trong một hình hài khác, rõ nét hơn và cũng xúc động hơn.
Mới đây, phim hoạt hình ngắn Mạch Liên Lạc được xây dựng dựa trên bài thơ Lượm của nhà thơ Tố Hữu đã viral trên MXH cũng vì lý do này. Đoạn phim là đồ án tốt nghiệp và chỉ dài vỏn vẹn hơn 4 phút nhưng lại lay động rất nhiều người, chỉ trong thời gian ngắn đã nhận về gần 650.000 lượt xem và hàng chục nghìn lượt yêu thích.
Phim ngắn Mạch Liên Lạc. Phim có sử dụng nhạc từ bài Lượm - Phương Mỹ Chi và Còn Gì Đẹp Hơn - Nguyễn Hùng.
Chủ nhân của phim hoạt hình ngắn này là Nguyễn Thị Mỹ Linh (sinh năm 2003) - sinh viên năm cuối ngành Thiết kế đồ họa tại Đại học Duy Tân (Đà Nẵng). Đồ án tốt nghiệp Mạch Liên Lạc được thực hiện với sự hướng dẫn của giảng viên Nguyễn Lê Hoàng. Phim hoạt hình ngắn này cũng đã được đăng tải và giới thiệu trên tài khoản Facebook chính thức của trường đại học Duy Tân.
Khi còn nhỏ, ai cũng nhớ Lượm thông qua những câu thơ dễ thuộc, khó quên của nhà thơ Tố Hữu. Đó là một cậu bé nhanh nhẹn, lanh lợi “Chú bé loắt choắt/ Cái xắc xinh xinh/ Cái chân thoăn thoắt/ Cái đầu nghênh nghênh…”. Vì vậy có thể nói Lượm đã quá đỗi thân quen với bao thế hệ học sinh nên lý do dẫn đến lựa chọn của Nguyễn Linh là điều nhiều người quan tâm.
Chia sẻ với chúng tôi về lý do chọn Lượm làm chất liệu cho đồ án, Nguyễn Linh cho biết khi còn đi học, hình ảnh Lượm với cô rất quen thuộc nhưng chỉ dừng lại ở vài câu thơ thuộc lòng và một cậu bé nhanh nhẹn, đáng yêu rồi bài học kết thúc. Đến khi lớn lên và đọc lại, Linh bắt đầu đặt nhiều câu hỏi hơn: “Đằng sau sự hồn nhiên ấy là điều gì? Một đứa trẻ như Lượm đã sống trong hoàn cảnh ra sao để có một lòng dũng cảm, gan dạ để hoàn thành nhiệm vụ?”.
Bên cạnh đó, những sự kiện A50 và A80 trong năm 2025 trở thành động lực để Linh lựa chọn đề tài lịch sử, như một cách bày tỏ lòng biết ơn đối với những người đã hy sinh vì đất nước: “Mình muốn bày tỏ lòng nhớ ơn đến những người chiến sĩ - dù ở độ tuổi nào hay làm công việc gì - đã anh dũng chiến đấu để chúng ta có một cuộc sống độc lập, tự do, hạnh phúc như hôm nay”.
Từ quan sát của bản thân, Linh cho rằng việc kể lại những câu chuyện về lòng dũng cảm bằng ngôn ngữ phim ảnh là cần thiết. Trong Mạch Liên Lạc, Lượm không được tái hiện như một hình mẫu lý tưởng, mà là một con người cụ thể để gợi mở sự đồng cảm và trân trọng đối với những giá trị đã được đánh đổi bằng hy sinh.
“Nhân vật Lượm khiến mình cảm thấy cần phải kể lại không phải vì Lượm là một biểu tượng, mà vì với mình, Lượm là một cậu bé rất hiểu chuyện. Lượm vô tư, hồn nhiên, thích chạy nhảy, yêu công việc giao liên, yêu đất nước, yêu đồng bào. Trong bối cảnh mưa bom bão đạn, chính sự hồn nhiên ấy lại là điều khiến câu chuyện day dứt hơn.
Mình muốn biến những câu thơ ấy thành ngôn ngữ hình ảnh là phim hoạt hình để mọi người có thể nhìn thấy, cảm nhận và đồng hành cùng Lượm chứ không phải chỉ ‘biết’ về Lượm” - Nguyễn Linh nói thêm.
Quá trình thực hiện Mạch Liên Lạc kéo dài khoảng 4 tháng gồm 1 tháng cho giai đoạn nghiên cứu - phát triển ý tưởng và 3 tháng sản xuất - hậu kỳ.
Việc tìm hiểu bài thơ và nhân vật của Nguyễn Linh cũng bắt đầu từ việc đơn giản nhất - đọc đi đọc lại nhiều lần, để hiểu nội dung và cảm nhận được nhịp điệu, tinh thần của tác giả. Sau đó cô bạn tìm hiểu thêm về bối cảnh lịch sử, về những thiếu niên giao liên thời chiến, về chia sẻ của nhà thơ Tố Hữu về nguyên mẫu Lượm - cháu họ của ông ngoài đời.
“Mình nhìn Lượm trước hết là một cậu bé, chứ không phải một nhân vật anh hùng nào cả. Sự hồn nhiên của Lượm được thể hiện qua chuyển động, nhịp điệu hình ảnh, ánh mắt, cách Lượm chạy, cách Lượm vui khi được giao nhiệm vụ. Mình đã sử dụng phương thức làm phim không thoại, để tập trung vào việc mọi người cảm nhận được câu chuyện, mạch phim như thế nào”.
Cái khó nhất là Nguyễn Linh phải đối mặt là “làm sao để không minh họa bài thơ một cách máy móc”. “Thơ có ngôn ngữ riêng, trong khi làm phim hoạt hình lại vận hành bằng hình ảnh, nhịp điệu và khoảng lặng. Việc giữ được tinh thần của nguyên tác nhưng vẫn tạo ra một cấu trúc kể chuyện độc lập là bài toán khó nhất” - Nguyễn Linh nói.
Một nỗi trăn trở khác của Nguyễn Linh là đoạn kết - khi Lượm hi sinh: “Bỗng lòe chớp đỏ/ Thôi rồi, Lượm ơi!/ Chú đồng chí nhỏ/ Một dòng máu tươi!/ Cháu nằm trên lúa/ Tay nắm chặt bông/ Lúa thơm mùi sữa/ Hồn bay giữa đồng.../ Lượm ơi, còn không?”.
“Trong thơ, nhà thơ Tố Hữu viết ngắn và nhẹ nhàng nhưng sức nặng cảm xúc thì vô cùng lớn. Mình sợ nếu làm quá mạnh tay thì sẽ trở nên bi luỵ, đau đớn nhưng nếu nhẹ tay thì lại không đủ sức chạm. Và mình không muốn đưa hình ảnh Lượm hi sinh vào phim vì hình ảnh đó quá đau thương.
Vì vậy mình chọn cách kể bằng hình ảnh mang tính đối lập: sự hồn nhiên của Lượm và sự tĩnh lặng của không gian sau tiếng súng. Mình không muốn tập trung vào bi kịch, mà để lại một khoảng trống, nơi người xem tự cảm nhận sự mất mát nhưng vẫn giữ được sự hồn nhiên trước đó”.
Hiện tại, đồ án của Nguyễn Linh đã được hoàn thành theo yêu cầu tốt nghiệp, được bảo vệ trước hội đồng tại trường và được chấm 9,4/10 điểm.
Sau khi được Nguyễn Linh chia sẻ lên MXH thì phim ngắn bất ngờ viral, nhiều cư dân mạng bình luận, có khen ngợi có góp ý. Chính bản thân cô bạn cũng không ngờ nhận được sự đón nhận như vậy. Ban đầu, Linh chỉ nghĩ đây là đồ án tốt nghiệp cá nhân nên đăng lên trang cá nhân để thầy cô và bạn bè cùng xem. Đồng thời, cô bạn cũng xem như đây là một thành tựu nhỏ trước khi ra trường và để lại sau này quay lại xem Linh của 5 - 10 năm trước đã làm được những gì.
“Thú thật là mình vừa vui vừa áp lực. Mình vui vì ít nhiều mình cũng mang được một giá trị tinh thần nào đó đến cho mọi người. Những lời khen sẽ là động lực rất lớn đối với mình ở hiện tại và sau này làm nghề.
Mình áp lực vì sản phẩm của mình còn rất nhiều lỗi cần chỉnh sửa nhiều mới trở nên hoàn thiện được. Nhờ sự góp ý của mọi người mà mình có cái nhìn rõ hơn về giới hạn của tác phẩm, để những sản phẩm sau này trở nên tốt hơn. Cùng với đó, một lần nữa mình thấy đề tài liên quan đến lịch sử có rất nhiều vấn đề cần tìm hiểu và học hỏi” - Nguyễn Linh tâm sự.
Huyền Trang - Ảnh: NVCC
