Theo quy định tại Điều 22 Bộ Luật Hình sự 2015, mọi người đều có quyền phòng vệ chính đáng. Đây là hành vi chống trả một cách cần thiết đối với hành vi của người khác khi họ đang trực tiếp xâm phạm hoặc đe dọa xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe của bản thân mình hoặc của người khác.
Tuy nhiên, hành vi phòng vệ chỉ được coi là chính đáng nếu mức độ chống trả là cần thiết. Nếu hành vi phòng vệ vượt quá mức độ cần thiết và xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe của người khác, đây là hành vi vi phạm pháp luật.
Phòng vệ chính đáng không phải là tội phạm, và người thực hiện hành vi phòng vệ chính đáng sẽ được loại trừ trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, để hành vi này được công nhận là phòng vệ chính đáng, cần có căn cứ xác định rõ ràng.
Theo đó, hành vi chỉ được coi là phòng vệ nếu việc sử dụng vũ lực được thực hiện sau khi có hành vi tấn công của người khác. Việc phòng vệ sử dụng vũ lực yêu cầu trước đó phải có hành vi sử dụng vũ lực hoặc đang sử dụng vũ lực uy hiếp, đe dọa hoặc đang trực tiếp xâm hại đến lợi ích của bản thân người phòng vệ hoặc của người khác.
Phòng vệ chính đáng có phải là tội phạm không? (Ảnh minh họa)
Trong tình huống này, việc phòng vệ có thể ngăn chặn được thiệt hại, hạn chế những tổn thất có thể xảy ra để bảo vệ bản thân và người khác. Tuy nhiên, nếu hành vi tấn công, đe dọa của người khác đã chấm dứt, mà vì bực tức, người phòng vệ lại tiếp tục dùng vũ lực để tấn công họ, thì hành vi này sẽ được coi là phòng vệ muộn và sẽ bị coi là vi phạm pháp luật, không phải là phòng vệ chính đáng.
Việc xác định phòng vệ có chính đáng hay không không chỉ phụ thuộc vào thời điểm sử dụng vũ lực mà còn phải xét đến mục đích sử dụng vũ lực đó. Khi bản thân hoặc người khác bị tấn công, mọi người có quyền sử dụng vũ lực để chống trả lại người đang vi phạm pháp luật, với mục đích là triệt tiêu vũ lực, ngừng hành vi vi phạm và hạn chế thiệt hại có thể xảy ra.
Việc sử dụng vũ lực cần thiết phải phụ thuộc vào từng tình huống cụ thể. Mục đích của phòng vệ chính đáng là để chặn đứng hành vi vi phạm pháp luật, nếu đối phương không còn tấn công, không còn nguy hiểm, thì không được phép tiếp tục phòng vệ.
Nếu vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng và gây chết người, có thể bị xử lý về tội Giết người do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng. Nếu gây thương tích, sẽ bị xử lý về tội Cố ý gây thương tích do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng.
