Rối loạn ngôn ngữ – di chứng ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống
Rối loạn ngôn ngữ sau đột quỵ não xảy ra khi các vùng não đảm nhiệm chức năng ngôn ngữ bị tổn thương. Người bệnh có thể gặp khó khăn trong việc diễn đạt suy nghĩ, tìm từ để nói, hiểu lời nói của người khác, đọc hoặc viết. Tùy theo vị trí và mức độ tổn thương não, biểu hiện có thể khác nhau, từ nói khó, nói không rõ đến mất khả năng diễn đạt hoặc hiểu ngôn ngữ.
Không chỉ ảnh hưởng đến giao tiếp, tình trạng này còn khiến người bệnh dễ mặc cảm, lo âu, giảm tự tin và gặp trở ngại khi tái hòa nhập cộng đồng. Những nhu cầu tưởng chừng đơn giản như trò chuyện với người thân, bày tỏ mong muốn hay tự thực hiện các hoạt động thường ngày cũng có thể trở thành thách thức lớn.
Bên cạnh đó, một số người bệnh sau đột quỵ còn gặp tình trạng rối loạn nuốt, làm tăng nguy cơ nghẹn, sặc khi ăn uống, suy dinh dưỡng và viêm phổi hít. Vì vậy, quá trình phục hồi cần được đánh giá toàn diện, kết hợp phục hồi ngôn ngữ với phục hồi chức năng nuốt khi có chỉ định, nhằm bảo đảm an toàn và nâng cao hiệu quả điều trị.
Kết hợp y học cổ truyền và y học hiện đại trong phục hồi chức năng
Tại Bệnh viện Y học cổ truyền Nghệ An, công tác phục hồi chức năng cho người bệnh sau đột quỵ được chú trọng với sự phối hợp giữa các phương pháp y học cổ truyền và y học hiện đại. Trên cơ sở đánh giá tình trạng tổn thương, mức độ rối loạn ngôn ngữ, khả năng nuốt và các bệnh lý đi kèm, bác sĩ xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp với từng người bệnh.
Các phương pháp được cân nhắc áp dụng bao gồm:
Điện châm: Tác động lên các huyệt vị theo chỉ định chuyên môn, hỗ trợ quá trình phục hồi chức năng sau đột quỵ khi được sử dụng phù hợp trong phác đồ điều trị.
Xoa bóp, bấm huyệt: Hỗ trợ thư giãn cơ vùng mặt, cổ và các nhóm cơ liên quan, góp phần cải thiện khả năng vận động của cơ quan phát âm ở người bệnh phù hợp.
Thuốc y học cổ truyền: Được bác sĩ cân nhắc kê đơn căn cứ vào tình trạng cụ thể của từng người bệnh, kết hợp theo dõi đáp ứng điều trị và bảo đảm an toàn khi sử dụng.
Thiết bị hỗ trợ phục hồi chức năng nói – nuốt: Tùy theo tình trạng người bệnh và chỉ định chuyên môn, các thiết bị hỗ trợ có thể được sử dụng nhằm kích thích hoạt động của những cơ quan tham gia phát âm hoặc nuốt, phối hợp với các bài tập phục hồi chức năng.
Kích thích từ xuyên sọ: Đây là phương pháp kích thích não không xâm lấn, có thể được cân nhắc trong một số trường hợp nhằm hỗ trợ phục hồi chức năng thần kinh. Việc áp dụng cần dựa trên đánh giá chuyên môn và chỉ định phù hợp.
Ngôn ngữ trị liệu: Giữ vai trò quan trọng trong phục hồi giao tiếp. Người bệnh được hướng dẫn luyện phát âm, nhận biết và sử dụng từ ngữ, xây dựng câu, thực hành nghe hiểu và diễn đạt theo khả năng. Các bài tập được điều chỉnh từ dễ đến khó, phù hợp với mức độ tổn thương và tiến triển phục hồi của từng người.
Việc phối hợp các phương pháp không chỉ hướng tới cải thiện khả năng phát âm mà còn nhằm nâng cao khả năng hiểu, diễn đạt và giao tiếp trong sinh hoạt hằng ngày. Hiệu quả phục hồi phụ thuộc vào nhiều yếu tố như mức độ tổn thương não, tình trạng sức khỏe, thời điểm can thiệp, cường độ luyện tập và sự phối hợp giữa người bệnh, gia đình với đội ngũ y tế.
Can thiệp sớm, kiên trì luyện tập để tăng cơ hội phục hồi
Sau đột quỵ não, khả năng phục hồi chức năng của người bệnh có liên quan đến quá trình tái tổ chức của hệ thần kinh. Những tháng đầu sau đột quỵ thường là giai đoạn quan trọng để triển khai phục hồi chức năng tích cực. Tuy nhiên, người bệnh vẫn có thể tiếp tục cải thiện trong những giai đoạn sau nếu được đánh giá, hướng dẫn và luyện tập phù hợp.
Do đó, ngay khi tình trạng sức khỏe cho phép, người bệnh cần được đánh giá các chức năng bị ảnh hưởng và xây dựng kế hoạch phục hồi sớm theo chỉ định của bác sĩ. Không nên chờ đợi người bệnh tự hồi phục hoặc chỉ tập luyện khi khả năng giao tiếp đã suy giảm nghiêm trọng.
Gia đình cũng đóng vai trò quan trọng trong quá trình này. Người thân nên kiên nhẫn lắng nghe, sử dụng câu ngắn gọn, nói chậm, tạo điều kiện để người bệnh có thời gian trả lời; khuyến khích giao tiếp bằng lời nói, cử chỉ hoặc hình ảnh khi cần thiết. Tránh gây áp lực, trách móc hoặc nói thay người bệnh quá thường xuyên, bởi sự động viên và đồng hành tích cực có thể giúp họ duy trì động lực luyện tập.
Đối với người bệnh có biểu hiện khó nuốt, ho hoặc sặc khi ăn uống, gia đình cần thông báo cho nhân viên y tế để được đánh giá và hướng dẫn chế độ ăn, tư thế cũng như phương pháp hỗ trợ phù hợp. Không tự ý cho người bệnh ăn uống khi chưa bảo đảm an toàn nuốt.
Với sự phát triển của các phương pháp phục hồi chức năng và sự phối hợp giữa y học cổ truyền với y học hiện đại, Bệnh viện Y học cổ truyền Nghệ An tiếp tục hướng tới nâng cao chất lượng điều trị, chăm sóc toàn diện cho người bệnh sau đột quỵ não. Mỗi bước tiến trong quá trình phục hồi, dù nhỏ, đều có ý nghĩa đối với người bệnh và gia đình.
Hành trình tìm lại tiếng nói có thể cần nhiều thời gian, sự kiên trì và nỗ lực từ nhiều phía. Sự đồng hành của đội ngũ y tế cùng tình yêu thương, khích lệ từ gia đình sẽ là điểm tựa quan trọng, giúp người bệnh từng bước cải thiện khả năng giao tiếp, nâng cao chất lượng cuộc sống và hướng tới tái hòa nhập cộng đồng.
Quốc Khánh - San Hoa
