Mỹ: Một quán có thể phải xin phép từ nhiều tổ chức
Mỹ là một trong những quốc gia có hệ thống quản lý quyền biểu diễn âm nhạc phát triển và phân tách rõ ràng.
Thay vì chỉ có một đơn vị cấp phép, quyền biểu diễn công cộng được quản lý bởi nhiều tổ chức đại diện quyền tác giả (Performing Rights Organization - PRO) như ASCAP, BMI, SESAC và GMR. Mỗi tổ chức đại diện cho một danh mục tác phẩm khác nhau, vì vậy doanh nghiệp muốn sử dụng đa dạng các ca khúc phổ biến có thể cần xin giấy phép từ nhiều đơn vị.
Chi phí cấp phép không có mức cố định mà được xác định dựa trên quy mô kinh doanh, diện tích, loại hình hoạt động và cách sử dụng âm nhạc. Một quán cà phê chỉ phát nhạc nền sẽ có cách tính khác với nhà hàng hoặc địa điểm thường xuyên tổ chức biểu diễn trực tiếp.
Các nước châu Á cũng coi đây là thông lệ
Nếu nhìn sang các nền kinh tế trong khu vực, có thể thấy việc xin phép và trả tiền bản quyền khi phát nhạc phục vụ hoạt động kinh doanh đã được áp dụng từ nhiều năm.
Tại Nhật Bản, Hiệp hội Quyền tác giả, Nhà soạn nhạc và Nhà xuất bản Nhật Bản (JASRAC) là tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả âm nhạc lớn nhất. JASRAC đại diện cấp phép đối với quyền biểu diễn công cộng của nhiều tác phẩm âm nhạc, trong đó có việc sử dụng nhạc tại quán cà phê, nhà hàng, khách sạn, trung tâm thương mại và nhiều cơ sở kinh doanh khác.
Ở Hàn Quốc, quyền tác giả âm nhạc được quản lý thông qua các tổ chức quản lý tập thể, trong đó Hiệp hội Bản quyền Âm nhạc Hàn Quốc (KOMCA) là đơn vị lớn nhất. KOMCA đại diện cho các nhạc sĩ và chủ sở hữu quyền trong việc cấp phép, thu và phân phối tiền bản quyền đối với nhiều hình thức sử dụng âm nhạc theo quy định của Luật Bản quyền Hàn Quốc.
Thái Lan cũng áp dụng cơ chế tương tự. Luật Bản quyền nước này quy định việc sử dụng âm nhạc để truyền đạt tới công chúng trong các cơ sở kinh doanh phải được sự cho phép của chủ sở hữu quyền hoặc tổ chức được ủy quyền. Hiện nay, Music Copyright Thailand (MCT) và Phonorights Thailand phối hợp triển khai hệ thống cấp phép MPC Music, giúp doanh nghiệp có thể thực hiện thủ tục cấp phép đối với cả quyền tác giả và quyền liên quan thông qua một đầu mối.
Tại Malaysia, việc cấp phép được thực hiện thông qua các tổ chức quản lý tập thể được Cơ quan Sở hữu trí tuệ Malaysia (MyIPO) công nhận. Trong lĩnh vực âm nhạc, MACP đại diện quản lý quyền tác giả của nhạc sĩ và nhà xuất bản, trong khi PPM đại diện quyền của các nhà sản xuất bản ghi âm.
Singapore cũng áp dụng mô hình tương tự thông qua Hiệp hội Nhà soạn nhạc và Tác giả Singapore (COMPASS). Tổ chức này đại diện cấp phép quyền sử dụng các tác phẩm âm nhạc của hội viên và các tổ chức đối tác quốc tế cho nhiều loại hình kinh doanh như nhà hàng, quán cà phê, khách sạn hay cửa hàng bán lẻ.
Điểm chung của các quốc gia này là doanh nghiệp sử dụng âm nhạc trong hoạt động kinh doanh đều phải được cấp phép theo quy định. Thay vì áp dụng một mức phí cố định cho mọi cơ sở, chi phí thường được xác định dựa trên nhiều yếu tố như quy mô kinh doanh, diện tích, loại hình hoạt động và cách thức sử dụng âm nhạc.
Việt Nam cũng đã có quy định từ nhiều năm
Tại Việt Nam, việc sử dụng âm nhạc trong hoạt động kinh doanh không phải là quy định mới. Luật Sở hữu trí tuệ đã quy định từ nhiều năm rằng tổ chức, cá nhân khi khai thác tác phẩm âm nhạc để phục vụ hoạt động kinh doanh phải tôn trọng quyền tác giả và thực hiện nghĩa vụ trả tiền nhuận bút, thù lao hoặc tiền bản quyền theo quy định.
Điều này có nghĩa, khi quán cà phê, nhà hàng, khách sạn hay cửa hàng phát nhạc để phục vụ khách hàng, hoạt động đó không còn được xem là nhu cầu nghe nhạc cá nhân mà là một hình thức sử dụng tác phẩm trong kinh doanh. Chủ sở hữu quyền tác giả hoặc tổ chức được họ ủy quyền có quyền cấp phép và thu tiền bản quyền đối với việc khai thác này.
Từ ngày 1/7/2026, Nghị định 134/2026/NĐ-CP của Chính phủ tiếp tục hướng dẫn cụ thể hơn việc xác định tiền bản quyền, thù lao trong một số trường hợp sử dụng tác phẩm và quyền liên quan. Nghị định này không tạo ra nghĩa vụ mới về việc phải trả tiền bản quyền khi mở nhạc tại quán cà phê hay nhà hàng, mà góp phần làm rõ cơ sở pháp lý và cách áp dụng các quy định đã có trong Luật Sở hữu trí tuệ.
Nhìn từ bức tranh chung trên thế giới, có thể thấy Việt Nam không phải là trường hợp ngoại lệ. Từ Mỹ đến nhiều quốc gia châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan, Malaysia hay Singapore, việc sử dụng âm nhạc trong hoạt động kinh doanh đều phải tuân thủ các quy định về bản quyền. Khác biệt chủ yếu nằm ở mô hình quản lý, cơ chế cấp phép và cách triển khai trên thực tế, thay vì ở việc có phải trả tiền bản quyền hay không.
Phạm Hoàng
