Khi một cuộc hôn nhân kết thúc, nhà cửa, tiền bạc và những tài sản chung thường được phân chia theo thỏa thuận hoặc phán quyết của tòa án. Nhưng với một chú chó hay mèo từng được cả hai người cùng chăm sóc, câu hỏi “ai sẽ giữ con vật?” không dễ giải quyết theo cách tương tự.
Chia tay nhưng vẫn phải cùng chăm thú cưng
Tại Brazil, nơi có khoảng 160 triệu thú cưng theo số liệu được AFP dẫn từ Instituto Pet Brasil, số vụ tranh chấp liên quan đến quyền chăm sóc vật nuôi ngày càng tăng. Trong bối cảnh chó mèo thường được coi là thành viên trong gia đình, luật pháp nước này cũng bắt đầu điều chỉnh để phản ánh mối quan hệ đặc biệt đó.
Tháng 4/2026, Brazil chính thức ban hành Luật số 15.392, đặt ra những quy định cụ thể về việc cùng chăm sóc thú cưng khi hôn nhân hoặc quan hệ chung sống ổn định chấm dứt. Luật được áp dụng trên toàn quốc và có hiệu lực ngay từ ngày công bố.
Theo luật mới, nếu hai người chia tay nhưng không đạt được thỏa thuận về thú cưng thuộc sở hữu chung, thẩm phán sẽ quyết định cách chia thời gian chăm sóc và các khoản chi phí liên quan một cách cân bằng.
Một con vật được mặc nhiên xem là tài sản chung nếu phần lớn cuộc đời của nó diễn ra trong thời gian hai người còn chung sống hoặc duy trì hôn nhân.
Khi xây dựng lịch chăm sóc, tòa án phải cân nhắc nhiều yếu tố thực tế, bao gồm điều kiện nơi ở, khả năng nuôi dưỡng, mức độ quan tâm và thời gian mỗi người có thể dành cho con vật. Điều này có nghĩa quyết định không chỉ dựa trên giấy tờ chứng minh ai đã mua hoặc đăng ký thú cưng, mà còn phải tính đến môi trường sống và việc chăm sóc thực tế.
Chi phí cũng được phân chia tương đối rõ ràng. Trong khoảng thời gian thú cưng ở với ai, người đó sẽ chịu tiền thức ăn và vệ sinh. Những khoản duy trì khác như khám thú y, nhập viện và thuốc men được chia đều giữa hai bên.
Luật không trao quyền cùng chăm sóc trong mọi trường hợp. Nếu thẩm phán phát hiện một bên có lịch sử hoặc nguy cơ bạo lực gia đình, hay từng ngược đãi con vật, người đó sẽ không được chia sẻ quyền chăm sóc.
Đáng chú ý, người có hành vi bạo lực hoặc ngược đãi còn có thể mất cả quyền sở hữu và quyền giữ con vật cho bên còn lại mà không được bồi thường. Họ vẫn phải chịu trách nhiệm đối với những khoản nợ liên quan đến thú cưng còn tồn đọng trước thời điểm quyền chăm sóc chấm dứt.
Các nghị sĩ Brazil cho rằng quy định mới phản ánh những thay đổi diễn ra trong xã hội nước này suốt nhiều thập niên. Nhiều cặp đôi ngày nay sinh ít con hơn nhưng lại hình thành mối quan hệ ngày càng gần gũi với vật nuôi, thường coi chúng là những thành viên thực sự trong gia đình.
Trước khi luật được ban hành, các tòa án Brazil đã phải xử lý nhiều tranh chấp tương tự mà chưa có một khuôn khổ thống nhất. Một phán quyết nổi bật của Tòa án Công lý Cấp cao Brazil vào năm 2018 từng duy trì quyền thăm nom một con chó cho người đàn ông sau khi ông và bạn đời chia tay.
Tòa khi đó nhận định thú cưng có bản chất đặc biệt, có khả năng cảm nhận đau đớn và không thể được đối xử hoàn toàn giống những vật vô tri. Tuy nhiên, phán quyết không tuyên bố động vật đã mất địa vị tài sản trong pháp luật Brazil. Chính luật mới năm 2026 vẫn sử dụng khái niệm “thú cưng thuộc sở hữu chung”, dù yêu cầu phúc lợi của con vật phải được tính đến khi giải quyết tranh chấp.
Cấm xăm, gắn khuyên chó mèo vì mục đích làm đẹp
Quy định về quyền chăm sóc sau chia tay không phải thay đổi duy nhất Brazil thực hiện để tăng cường bảo vệ chó mèo.
Tháng 6/2025, nước này ban hành Luật số 15.150, cấm xăm hình và gắn khuyên cho chó mèo vì mục đích thẩm mỹ trên toàn quốc. Không chỉ người trực tiếp thực hiện, người cho phép những thủ thuật này diễn ra cũng phải chịu trách nhiệm.
Các hành vi trên được đưa vào Điều 32 của Luật Tội phạm môi trường và chịu cùng khung hình phạt áp dụng đối với hành vi ngược đãi chó mèo: từ 2–5 năm tù, phạt tiền và cấm quyền nuôi giữ động vật. Nếu hành vi khiến con vật tử vong, tổng hình phạt có thể lên tới 6 năm 8 tháng tù, tùy vào mức án ban đầu.
Khung hình phạt này có nguồn gốc từ Luật Sansão được Brazil ban hành năm 2020. Đạo luật mang tên một chú chó pit bull bị những kẻ tấn công chặt đứt hai chân sau, vụ việc từng gây phẫn nộ trên toàn quốc.
Trước đó, hành vi ngược đãi động vật tại Brazil thường chỉ chịu mức phạt từ ba tháng đến một năm. Luật Sansão nâng hình phạt riêng đối với các vụ liên quan đến chó và mèo lên 2–5 năm tù, đồng thời bổ sung hình thức phạt tiền và cấm quyền nuôi giữ.
Việc đưa xăm hình và gắn khuyên thẩm mỹ vào nhóm hành vi ngược đãi cho thấy pháp luật Brazil không chỉ xử lý những vụ bạo lực nghiêm trọng, mà còn hướng tới ngăn chặn các can thiệp gây đau đớn không cần thiết lên cơ thể vật nuôi.
Những thay đổi gần đây cho thấy Brazil đang dần đặt phúc lợi của chó mèo vào trung tâm của các quyết định pháp lý. Tuy nhiên, điều này chưa đồng nghĩa nước này đã chính thức công nhận thú cưng không còn là tài sản.
Dự luật số 4/2025 về sửa đổi Bộ luật Dân sự có đề xuất xác định động vật là “những sinh vật sống có tri giác” và được hưởng sự bảo vệ pháp lý riêng do bản chất đặc biệt. Nhưng nội dung này hiện vẫn trong quá trình xem xét tại Thượng viện Brazil, chưa chính thức trở thành luật.
Vì vậy, thay đổi rõ ràng nhất hiện nay không nằm ở việc trao cho chó mèo địa vị pháp lý tương đương con người, mà ở cách luật pháp thừa nhận chúng khác với tài sản thông thường. Một con vật có thể vẫn thuộc quyền sở hữu của ai đó, nhưng việc quyết định ai được chăm sóc, chi phí được chia thế nào và điều gì tốt hơn cho nó không còn chỉ phụ thuộc vào giá trị tài sản.
Với khoảng 160 triệu thú cưng trong một quốc gia 213 triệu dân, những quy định từ chuyện xăm hình, gắn khuyên đến lịch chăm sóc sau chia tay cho thấy luật pháp Brazil đang phải thích ứng với vị trí ngày càng lớn của chó mèo trong đời sống gia đình.
Nguồn: The Daily Star/AFP, World Animal News, STJ
Minh Ngọc
