Câu chuyện bắt đầu hơn năm năm trước tại Boddington, phía nam thành phố Perth của Úc. Tại đó, giữa những loài động vật hoang dã nguy hiểm và các mỏ vàng, một nhóm các nhà nghiên cứu từ CSIRO, Úc - nước sản xuất vàng lớn thứ ba thế giới, đã phát hiện ra một điều thực sự bất thường:
Một loại nấm có tên Fusarium oxysporum có khả năng hấp thụ và phát triển vàng, vì vậy nó được mệnh danh là “bàn tay Midas - đôi tay vàng trong thần thoại Hy Lạp”. Loại nấm này phân hủy khoáng chất và tạo thành các hạt vàng rắn trên cấu trúc của nó, giúp nó phát triển nhanh hơn các loại nấm thông thường.
Ban đầu, điều đó dường như chỉ là sự tò mò, nhưng tình hình đã bắt đầu thay đổi trong những năm gần đây - thu hút được nhiều doanh nghiệp và tạo ra ngành tỷ USD quy mô toàn cầu.
Ảnh minh họa về mỏ vàng: World Fun
Tại sao phát hiện này lại "bất thường" đến vậy?
Chúng ta biết rằng nấm đóng vai trò thiết yếu trong quá trình phân hủy và tái chế tất cả các loại vật liệu hữu cơ (như lá cây hoặc vỏ cây), cũng như trong chu trình của một số kim loại, chẳng hạn như nhôm, sắt, mangan và canxi. Tại sao vàng lại khác biệt?
Ảnh minh họa: Meer Media
Bởi vì, như Tsing Bohu - nhà nghiên cứu chính của dự án - giải thích, "vàng trơ về mặt hóa học đến mức kiểu tương tác này rất bất thường và đáng ngạc nhiên; tôi phải tận mắt chứng kiến mới tin được." Và ông ấy đã tận mắt chứng kiến.
Thực tế, ông đã công bố những phát hiện của mình trên tạp chí Nature Communications. Đây là bằng chứng chắc chắn đầu tiên cho thấy nấm có thể đóng vai trò quan trọng trong chu trình vàng trong vỏ Trái đất.
Doanh nghiệp dùng sinh vật để chiết xuất vàng: Bùng nổ ngành tỷ USD, xanh hơn
Ngành công nghiệp khai thác mỏ nhanh chóng quan tâm đến nghiên cứu này, đặc biệt là ở chính nước Úc.
Một chuyên gia của Úc cho biết, từ sau phát hiện của các nhà khoa học Úc, đã xuất hiện các công ty hoạt động trong lĩnh vực mà chúng ta có thể gọi là "khai thác khoáng sản sinh học - Bioleaching" - tức là sử dụng các sinh vật (nấm, vi khuẩn) để chiết xuất kim loại quý như vàng, đồng một cách thân thiện môi trường.
Báo cáo vào tháng 3/2026 của Globenewswire cho thấy, thị trường bioleaching toàn cầu, được định giá 10,14 tỷ USD vào năm 2024, dự kiến sẽ đạt 21,37 tỷ USD vào năm 2033, với tốc độ tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) ấn tượng là 8,9% giai đoạn 2025 - 2033.
Hình ảnh kỹ thuật vi sinh đột phá trong các mỏ ở Tây Ban Nha. Nguồn: Mining
Sự tăng trưởng này được thúc đẩy bởi sự chuyển dịch toàn cầu hướng tới các phương pháp khai thác bền vững, nhấn mạnh nhu cầu về các giải pháp thân thiện với môi trường.
Khai thác sinh học mang đến một phương pháp hoàn toàn khác biệt so với khai thác mỏ truyền thống. Thay vì chủ yếu dựa vào nhiệt, áp suất và hóa chất, phương pháp này tận dụng các hệ thống sinh học – vi sinh vật, protein biến đổi gen, thực vật và nấm – để huy động, tập trung hoặc liên kết chọn lọc các kim loại.
Điều này tạo ra một con đường tiềm năng để cải thiện hiệu suất thu hồi, giảm cường độ hóa chất và tiếp cận các nguồn tài nguyên có hàm lượng thấp hơn hoặc trước đây bị mắc kẹt.
Thực tế, ngày lúc này, khi kỷ nguyên vật liệu giá rẻ sắp kết thúc, một số nhóm nghiên cứu đang nuôi cấy nhiều loại vi sinh vật với mục tiêu "nuôi trồng" vàng trong tương lai gần. Và họ đang thành công.
Đơn cử, công ty BacTech Environmental Corporation của Canada đã xây dựng 3 nhà máy sinh học phân giải thương mại để khai thác vàng tinshd dến cuối tháng 5/2026.
Công ty Anglo American của Anh cũng được nhắc đến như một trong các "ông lớn" hậu thuẫn cho các dự án biomining tiên phong (cùng Rio Tinto, Glencore, BHP), với các mục tiêu mở rộng ra cả vàng, vanadium, cobalt, nickel, kẽm, và uranium.
Tham khảo: Globenewswire, Mining
Trang Ly
