Cuộc chinh phục lịch sử trên đỉnh Chimborazo
Kể từ khi nhà leo núi người Anh Edward Whymper cùng hai hướng dẫn viên người Ý hoàn thành việc chinh phục đỉnh núi lửa Chimborazo vào ngày 4 tháng 1 năm 1880, bộ môn leo núi luôn được xem là biểu tượng cho khát vọng vượt qua giới hạn ranh giới của nhân loại.
Do hiệu ứng phình xích đạo của Trái Đất, đỉnh núi này là điểm trên bề mặt hành tinh nằm cách xa tâm Trái Đất nhất, thậm chí vượt xa cả đỉnh Everest khoảng 2,1 km. Đây cũng là nơi con người lần đầu tiên đứng trên một ngọn núi cao trên 6.000 mét trong phong trào leo núi hiện đại.
Tuy nhiên, lịch sử 146 năm sau đó đã ghi nhận một chương mới khi một thực thể silicon thay thế con người đối mặt với thử thách này.
Vào đầu tháng 6 năm 2026, một robot hình người mang tên Pemba José Lani đã mất 16 giờ để hoàn thành hành trình theo lộ trình của các nhà leo núi và đứng trên độ cao 6.310 mét của đỉnh Chimborazo. Dự án do công ty khởi nghiệp Geologic Dome của Mỹ triển khai dựa trên phiên bản cải tiến của dòng robot thương mại G1 thuộc hãng Unitree.
Cái tên Pemba đại diện cho "thứ bảy" trong tiếng Sherpa, kết hợp cùng José - tên gọi phổ biến tại Ecuador và Lani - mang ý nghĩa "thiên đường" trong tiếng Hawaii. Đây là bước đi đầu tiên trong kế hoạch "Tam vương vương miện" nhằm đưa Pemba lần lượt đứng lên ba đỉnh núi cao nhất thế giới theo các định nghĩa khác nhau bao gồm Chimborazo, Mauna Kea và Everest.
Hành trình kỹ thuật và những rào cản thực tế
Để chuẩn bị cho môi trường núi cao cực đoan, robot Pemba đã được mặc áo khoác leo núi chuyên nghiệp ngoài trời, dùng xà cạp bảo vệ và bàn chân xỏ vào giày thể thao có gắn thêm đinh bám băng vi mô. Hệ thống pin của nó cũng được bảo vệ bằng một cơ chế thông gió tùy chỉnh tích hợp ở eo.
Trước khi hành trình bắt đầu, người phụ trách đội ngũ là Pablo Berlanga Boemare đã tiến hành 72 giờ huấn luyện mô phỏng liên tục thông qua kính VR và thiết bị theo dõi cổ chân để robot học các động tác giữ thăng bằng một chân hoặc nhấc cao đùi bước trên tuyết.
Mặc dù vậy, chuyến leo núi thực tế đã diễn ra vô cùng sóng gió khi Pemba bị hải quan Ecuador giữ lại 10 ngày và gặp sự cố khóa cứng khớp eo trước giờ xuất phát. Khi tiến hành leo núi, đội ngũ đã áp dụng phương pháp thô bạo: robot tự đi ở các đoạn dốc dưới 30 độ, và khi độ dốc vượt quá mức này, hướng dẫn viên sẽ tắt nguồn rồi cõng robot trong ba lô. Giai đoạn lên đỉnh tiêu tốn khoảng 5,5 giờ, tương đương với tốc độ của một vận động viên nhân loại. Mặc dù né tránh được các phần kỹ thuật khó khăn nhất của lộ trình, cuộc thử nghiệm môi trường cực đoan này đã chứng minh năng lực kiểm soát dáng đi và hệ thống pin của robot dưới điều kiện nhiệt độ thấp và áp suất thấp.
Mục tiêu bảo vệ môi trường và tham vọng hướng tới Everest
Nhà sáng lập dự án, Pablo Berlanga Boemare, 23 tuổi, cho biết mục đích tối hậu của chiến dịch không đơn thuần là một màn trình diễn công nghệ. Từng làm việc tại quỹ quốc tế bảo vệ thiên nhiên (WWF) để giám sát từ xa vườn quốc gia Salonga tại bồn địa Congo, Pablo nhận ra hạn chế lớn của các máy ảnh hồng ngoại cố định khi phải mất tới một năm để thu hồi dữ liệu.
Việc tích hợp đôi chân cho camera thông qua robot hình người sẽ mở ra tiềm năng thu thập thông tin linh hoạt từ xa tại các hệ sinh thái phức tạp. Dự án này nhận được sự đồng hành từ Eastworlds Labs thuộc Virtuals Protocol nhằm chứng thực chiến lược trí tuệ hiện thân, trong khi Geologic Dome huy động vốn từ công chúng thông qua tiền mã hóa.
Sau thành công tại Ecuador, Geologic Dome đang hướng tới việc đưa Pemba đến đỉnh Mauna Kea tại Hawaii và đỉnh Everest tại Nepal. Tuy nhiên, hành trình tiếp theo đang đối mặt với những rào cản pháp lý phức tạp. Tại Mỹ, dự thảo lệnh cấm robot Trung Quốc ban hành vào tháng 5 năm nay có thể ảnh hưởng đến tính khả thi tại Hawaii.
Trong khi đó, bộ du lịch Nepal vẫn chưa có quy định tiền lệ về phí cấp phép, bảo hiểm hay trách nhiệm pháp lý khi xảy ra tai nạn cho một nhà leo núi là robot. Để thuyết phục các nhà quản lý, Geologic Dome đã đề xuất kế hoạch nghiên cứu 52 ngày nhằm chứng minh robot có thể hỗ trợ giám sát biến đổi của sông băng, thu gom rác thải và tham gia cứu hộ tại khu vực nguy hiểm.
Sự can thiệp của robot hình người vào ngành leo núi không chỉ có nguy cơ thay đổi phương thức vận hành của chuỗi dịch vụ bản địa vốn phụ thuộc vào các hướng dẫn viên Sherpa, mà còn đặt ra câu hỏi lớn về giá trị của chủ nghĩa anh hùng nhân loại. Khi những đỉnh cao khắc nghiệt nhất không còn là đặc quyền chinh phục của con người, máy móc có thể mở ra một chương mới cho sự giải phóng hoặc định nghĩa lại hoàn toàn ranh giới của sự thử thách.
Tham khảo: Zhihu
Đức Khương
