Màn thống trị tuyệt đối tại giải vô địch thế giới RoboCup
Vào ngày 5 tháng 7, khi giải vô địch bóng đá thế giới FIFA World Cup tại Bắc Mỹ đang diễn ra sôi động, thì tại Trung tâm Hội nghị Songdo thuộc Incheon, Hàn Quốc, một trận chung kết World Cup khác cũng khép lại. Những nhân tố tranh tài trên mặt cỏ nhân tạo không phải là cầu thủ chuyên nghiệp, mà là các cỗ máy robot hình người. Chúng tự di chuyển, chuyển hướng, tìm bóng, phối hợp và sút bóng về phía khung thành.
Ở trận chung kết bảng hình người cỡ lớn, đội Hỏa Thần của Đại học Thanh Hoa đã đánh bại đội Sơn Hải của Đại học Nông nghiệp Trung Quốc với tỷ số 6-2 để lần thứ hai liên tiếp vô địch. Vị trí thứ ba thuộc về đội Water của Đại học Khoa học và Công nghệ Thông tin Bắc Kinh. Đây là lần đầu tiên bục nhận thưởng phủ kín bởi các đại diện Trung Quốc. Đặc biệt, cả ba đội dẫn đầu đều sử dụng mẫu robot Booster T1 do công ty Tăng Tốc Tiến Hóa sản xuất.
Ra đời năm 1997, RoboCup là cuộc thi robot quốc tế lâu đời và uy tín nhất thế giới, thu hút hàng chục quốc gia tham gia mỗi năm. Ngay từ đầu, giải đấu đã đề ra tham vọng: đến năm 2050 sẽ tạo ra đội robot hình người tự chủ hoàn toàn đánh bại nhà vô địch World Cup của con người.
Vì sao bóng đá lại là bài thử thách tối thượng cho trí tuệ nhân tạo?
Năm 1997, siêu máy tính Deep Blue của IBM đánh bại Garry Kasparov ở môn cờ vua. Năm 2016, AlphaGo vượt qua Lý Thế Thạch ở môn cờ thế. Tuy nhiên, cờ vua và cờ thế là những môi trường tĩnh, quy tắc cố định và thông tin công khai.
Ngược lại, bóng đá là môn thể thao động, đối kháng thời gian thực và thông tin không hoàn chỉnh. Tầm nhìn robot có thể bị che khuất, vị trí đồng đội biến đổi liên tục, hình ảnh bị ảnh hưởng bởi ánh sáng và chuyển động. Robot vừa phải ước tính tình huống khi không thấy bóng để ra quyết định sút, truyền hay cản phá, vừa phải biến quyết định thành chuyển động cơ thể linh hoạt.
Chủ tịch liên đoàn RoboCup Ubbo Visser chia sẻ rằng độ khó bóng đá robot gồm ba cấp độ: năng lực cá nhân; sự phối hợp nhóm nhỏ từ ba đến bốn robot; và sự phối hợp chiến thuật toàn đội của 11 robot. So với bóng rổ hay bóng chuyền, bóng đá đạt sự cân bằng giữa độ khó kỹ thuật và tính tổng quát. Mọi năng lực trên sân cỏ như điều hướng, nhận diện, ra quyết định và phối hợp nhóm đều có thể chuyển giao sang tuần tra, kho vận hay sản xuất nhà máy.
Hai mươi năm kiên trì và bước ngoặt phương pháp luận
Đội Hỏa Thần do giáo sư Triệu Minh Quốc thành lập năm 2004 là đại diện kiên trì hơn hai thập kỷ. Lần đầu dự RoboCup năm 2005, đội nhiều lần vào chung kết nhưng thường lỡ hẹn cúp vô địch vì sự cố cơ khí. Thất bại thúc đẩy đội ngũ thực hiện hai điều chỉnh lớn.
Thứ nhất, phần cứng được giao cho doanh nghiệp. Anh Trình Hạo, cựu đội trưởng Hỏa Thần, lập công ty Tăng Tốc Tiến Hóa năm 2023 để cung cấp nền tảng chuẩn hóa, giúp trường tập trung vào thuật toán. Thứ hai, đội chuyển từ lập trình quy tắc sang học tăng cường và mô hình Thị giác - Ngôn ngữ - Hành động (VLA), giúp robot phản ứng thời gian thực và tự đứng dậy. Sau chức vô địch năm 2025, Hỏa Thần bảo vệ thành công ngôi vương năm nay nhờ bổ sung kỹ năng chuyền bóng phối hợp.
Kỷ nguyên nền tảng mở chuẩn hóa
Mẫu robot Booster T1 cao 1,18 mét, nặng 30 kg, sở hữu 23 bậc tự do và chip Nvidia AGX Orin cung cấp 2.000 TOPS. Mẫu Booster T2 sắp ra mắt với chip NVIDIA Jetson Thor đạt 2.100 TOPS, trở thành robot hai chân dẫn đầu về trí tuệ embodied AI.
Nền tảng chuẩn hóa giúp các đội dồn lực vào phần mềm. Việc Tăng Tốc Tiến Hóa đưa robot vào kho cho mượn cùng các công cụ như Booster Gym và Booster Studio đã hạ thấp rào cản. Năm nay, 38 đội dùng robot công ty đã ôm trọn huy chương vàng bảng hai chân.
Hướng tới giấc mơ lịch sử năm 2050
Dù còn khoảng cách 24 năm so với mục tiêu năm 2050, thách thức lớn nhất hiện nay là sự phối hợp giữa cảm nhận, ra quyết định và hành động. Để robot thi đấu đỉnh cao với nhau cần từ 5 đến 10 năm, còn thi đấu với con người sẽ cần thời gian dài hơn. Tuy nhiên, sự cải thiện về tính thưởng thức, tốc độ và khả năng phối hợp tại RoboCup năm nay cho thấy robot đang từng bước tiến gần hơn đến mục tiêu đánh bại nhà vô địch World Cup con người.
Tham khảo: Zhihu
Đức Khương
