Rối loạn tăng động giảm chú ý, nhận biết sớm để can thiệp hiệu quả

Tăng động giảm chú ý (ADHD) là gì?

Rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD) là một hội chứng bao gồm không chú ý, hiếu động thái quá và hấp tấp, bốc đồng. 3 dạng ADHD chủ yếu là giảm chú ý, tăng động/bốc đồng, và kết hợp cả hai dạng trên. Chẩn đoán dựa vào các tiêu chuẩn lâm sàng. Điều trị thường bao gồm liệu pháp dùng thuốc với chất kích thích hoặc thuốc khác, liệu pháp hành vi và các biện pháp can thiệp mang tính giáo dục.

Nguyên nhân chính xác của tang động giảm chú ý chưa được xác định hoàn toàn, nhưng yếu tố di truyền đóng vai trò quan trọng. Một số yếu tố như tiếp xúc với rượu, thuốc lá trong thai kỳ, sinh non, nhẹ cân hoặc tiếp xúc với độc chất môi trường cũng có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

Nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời, ADHD có thể gây khó khăn trong học tập, giảm khả năng hòa nhập xã hội và ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần. Trẻ có thể trở nên tự ti, lo âu, trầm cảm hoặc xuất hiện các rối loạn hành vi khác. Ở người trưởng thành, tăng động giảm chú ý có thể ảnh hưởng đến công việc, quản lý thời gian và các mối quan hệ.

Rối loạn tăng động/giảm chú ý (ADHD) là một loại rối loạn phát triển thần kinh. Rối loạn phát triển thần kinh là các tình trạng về thần kinh xuất hiện sớm trong thời thơ ấu, thường là trước khi bắt đầu đi học và làm suy giảm sự phát triển của các chức năng cá nhân, xã hội, học tập và/hoặc nghề nghiệp.

Một số chuyên gia trước đây coi ADHD là một rối loạn hành vi, có thể là do trẻ em thường biểu hiện hành vi thiếu tập trung, bốc đồng và quá hiếu động và do các rối loạn hành vi mắc kèm, đặc biệt là rối loạn thách thức chống đối và rối loạn hành vi, là phổ biến. Rối loạn tăng động giảm chú ý có nền tảng thần kinh được thiết lập tốt và không chỉ đơn giản là "hành vi sai trái". ADHD ảnh hưởng đến khoảng 5 đến 15% trẻ em. Tỷ lệ mắc ADHD ở bé trai cao gấp đôi, mặc dù tỷ lệ này khác nhau tùy theo loại. Loại chủ yếu hiếu động/bốc đồng xảy ra thường xuyên hơn ở bé trai; loại chủ yếu là thiếu chú ý xảy ra với tần suất xấp xỉ bằng nhau ở cả hai giới.

Khi nào ADHD cần được sự can thiệp của bác sỹ

ADHD nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời thì sẽ ảnh hưởng đến quá trình phát triển của trẻ. “Từ 3 tuổi đến 12 tuổi, nếu đứa trẻ có các biểu hiện như không để ý đến xung quanh, không ngồi yên được một chỗ, chân tay liên tục hoạt động, cảm xúc không ổn định. Với tình trạng nặng trẻ có thể quậy phá, ngồi học không yên, không tập trung. Bố mẹ cần đưa con đến cơ sở y tế được được các bác sỹ tư vấn và có phương án can thiệp”, bác sĩ CKI Nguyễn Thị Minh Châu - Trưởng khoa nhi lão niên Bệnh viện Tâm thần Nghệ An chia sẻ.

Khi trẻ có biểu hiện nghi ngờ ADHD, bác sĩ sẽ khai thác bệnh sử, đánh giá sự phát triển và hành vi của trẻ, thu thập thông tin từ gia đình và nhà trường, đồng thời có thể sử dụng các thang đo sàng lọc/đánh giá phù hợp. Kết quả các thang đo là một trong những nguồn thông tin hỗ trợ, không thay thế cho chẩn đoán lâm sàng. Có con trai 7 tuổi với nhiều biểu hiện lạ như nói ít, không chịu ngồi yên, nghịch nhiều, chị Ng. T.L dự định sẽ đưa con ra Hà Nội thăm khám. Tuy nhiên, sau khi được người quen giới thiệu, chị L. đã đưa con ra khoa nhi lão của bệnh viện Tâm thần Nghệ An để thăm khám.

Qua nhiều bài test, bác sỹ xác định, con trai chị L. bị tăng động giảm chú ý với thang điểm khá cao. Sau khi được tư vấn, hiện tại, chị L. đang cho con theo điều trị tại viện. Sau khi được can thiệp, hiện tại, tình trạng bé ổn định hơn. Cháu nói rõ, nói nhiều hơn và cũng đỡ nghịch hơn. Chị L. chia sẻ: “từ hơn 2 tuổi, khi thấy con có các biểu hiện lạ, chị đã suy nghĩ đến việc sẽ đưa con đi khám nhưng lúc này nhiều người khuyên ngăn nói trẻ con có đứa nói sớm, đứa nói muộn và trẻ con thì phải tò mò, nghịch ngợm mới khỏe mạnh, thông minh. Tuy nhiên khi thấy tình trạng của con ngày càng thường xuyên, tìm hiểu thông tin thì biết con có thể đã bị tăng động giảm chú ý nên tôi cho con đi khám để điều trị”.

Tâm lý con mình bình thường, con mình chỉ hiếu động hơn các trẻ khách và trẻ con phải nghịch mới thông minh của nhiều phụ huynh đã và đang vô tình bỏ qua những biểu hiện của một đứa trẻ bị tăng động giảm chú ý. Bác sỹ Châu khuyến cáo phụ huynh, giáo viên và cộng đồng nâng cao nhận thức về ADHD để phát hiện sớm, can thiệp đúng cách và đồng hành cùng trẻ trên hành trình phát triển toàn diện. Khi có những biểu hiện của ADHD, hãy đưa trẻ đến cơ sở Y tế chăm sóc sức khỏe tinh thần uy tín để được hỗ trợ thăm khám và có phương pháp can thiệp phù hợp.

“Tăng động giảm chú ý ở trẻ có thể can thiệp và điều chỉnh được nên bố mẹ và người thân cần để ý, khi phát hiện con có biểu hiện như trên hãy đưa con đến cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám, tư vấn, can thiệp và điều trị. Trong năm 2025, bệnh viện tâm thần Nghệ An đã tiếp nhận thăm khám và điều trị cho gần 100 trẻ bị tăng động, giảm chú ý. 6 tháng đầu năm 2026, khoa nhi lão của bệnh viện đã tiếp nhận thăm khám, điều trị cho gần 30 trẻ. Sau khi được can thiệp, điều trị, tình trạng của các bé dần ổn định, các chỉ số dần trở về bình thường”, bác sỹ Châu cho biết thêm.

T. Thành