Ngày 20/7 đánh dấu cột mốc 25 năm kể từ khi Spirited Away (Vùng đất linh hồn) ra mắt, bộ phim đã đưa tên tuổi Hayao Miyazaki và Studio Ghibli lên đỉnh cao của điện ảnh thế giới. Không chỉ là tác phẩm anime đầu tiên giành giải Oscar cho Phim hoạt hình xuất sắc nhất, Spirited Away còn được xem là kiệt tác vượt thời gian nhờ cách kể chuyện đầy chất thơ, giàu tính biểu tượng và đậm bản sắc văn hóa Nhật Bản.
Phía sau hành trình của cô bé Chihiro là vô số chi tiết lấy cảm hứng từ truyền thuyết dân gian, tín ngưỡng Thần đạo và triết lý sống sâu sắc. Sau 25 năm, bộ phim vẫn khiến khán giả mọi lứa tuổi khám phá thêm những tầng ý nghĩa mới.
Dưới đây là 5 lý do giúp Spirited Away được nhiều người đánh giá là tác phẩm xuất sắc nhất trong sự nghiệp của Hayao Miyazaki.
1. Chihiro là một cô bé bình thường, không phải "người được chọn"
Khác với nhiều nhân vật chính trong các tác phẩm phiêu lưu, Chihiro không sở hữu sức mạnh đặc biệt hay sứ mệnh cứu thế giới. Cô chỉ là một bé gái 10 tuổi nhút nhát, hay mè nheo và miễn cưỡng chuyển đến nơi ở mới.
Hayao Miyazaki từng chia sẻ ông xây dựng Chihiro dựa trên hình ảnh con gái của những người bạn thân, đặc biệt là con gái của nhà sản xuất Seiji Okuda. Ông muốn tạo ra một nhân vật mà bất kỳ đứa trẻ nào cũng có thể nhìn thấy chính mình.
Chính sự bình thường ấy khiến hành trình trưởng thành của Chihiro trở nên chân thực. Cô thay đổi không phải vì định mệnh lựa chọn, mà bởi buộc phải học cách thích nghi với một thế giới hoàn toàn xa lạ. Đó cũng là lý do bộ phim vẫn dễ dàng chạm đến cảm xúc của khán giả sau một phần tư thế kỷ.
2. Vô Diện (No-Face) trở thành biểu tượng ngoài mong đợi
Nếu Chihiro là linh hồn của bộ phim thì No-Face (Vô Diện) lại là nhân vật để lại dấu ấn sâu đậm nhất với người xem.
Điều thú vị là Miyazaki chưa từng có ý định biến Vô Diện thành "ngôi sao" của Spirited Away. Theo chia sẻ của đạo diễn, nhân vật này đại diện cho những con người không có bản sắc riêng, luôn tìm cách hòa nhập và phụ thuộc vào người khác để xác định giá trị bản thân.
Ban đầu, Vô Diện chỉ lặng lẽ quan sát mọi thứ. Nhưng khi bước vào nhà tắm của các linh hồn và bị cuốn theo lòng tham, nhân vật dần biến thành một sinh vật tham lam, hỗn loạn và đáng sợ.
Không chỉ Vô Diện, phù thủy Yubaba và người chị song sinh Zeniba cũng được lấy cảm hứng từ Yama-uba - nhân vật phù thủy nổi tiếng trong văn hóa dân gian Nhật Bản.
3. Thế giới linh hồn được xây dựng từ những địa danh có thật
Một trong những yếu tố khiến Spirited Away trở nên sống động là bối cảnh nhà tắm dành cho các vị thần.
Miyazaki không sáng tạo mọi thứ từ trí tưởng tượng, mà kết hợp nhiều công trình nổi tiếng tại Nhật Bản như khu suối nước nóng Dogo Onsen, Sekizenkan ở tỉnh Gunma hay Bảo tàng Kiến trúc ngoài trời Edo-Tokyo.
Bên cạnh đó, bộ phim còn đưa vào hàng loạt sinh vật trong tín ngưỡng Thần đạo. Thần Củ Cải khổng lồ (Oshira-sama), các vị thần vô danh trên con thuyền hay Haku - linh hồn của một dòng sông đều bắt nguồn từ quan niệm "vạn vật hữu linh" của người Nhật.
Đặc biệt, "Thần Hôi Thối" thực chất là một vị thần sông bị ô nhiễm bởi rác thải của con người. Đây được xem là lời nhắc nhở mạnh mẽ của Miyazaki về việc bảo vệ môi trường, chủ đề xuất hiện xuyên suốt nhiều tác phẩm của ông.
4. Bộ phim được hoàn thiện mà gần như không có kịch bản hoàn chỉnh
Khác với quy trình sản xuất phim truyền thống, Hayao Miyazaki gần như không viết kịch bản hoàn chỉnh trước khi thực hiện Spirited Away.
Ông kể câu chuyện trực tiếp thông qua storyboard và bản vẽ. Tổng cộng, Miyazaki đã tự tay phác họa hơn 1.400 phân cảnh cho bộ phim.
Ban đầu, ông dự tính khoảng 1.200 cảnh quay, nhưng khi câu chuyện phát triển, chính bộ phim "đòi hỏi" thêm hơn 200 phân đoạn mới.
Cách làm này khiến Spirited Away mang cảm giác rất tự nhiên. Các sự kiện diễn ra không theo công thức ba hồi quen thuộc của Hollywood mà giống như một chuyến hành trình, nơi Chihiro từng bước quan sát, trải nghiệm và trưởng thành.
Ngay cả tên gốc của bộ phim - Sen to Chihiro no Kamikakushi - cũng phản ánh rõ ý tưởng ấy. Sau khi bị đưa đến thế giới linh hồn, Chihiro bị Yubaba cướp mất một phần tên thật và buộc phải sống với cái tên Sen. Trong quan niệm dân gian Nhật Bản, tên gọi gắn liền với linh hồn và bản sắc của mỗi con người.
5. Thành công lịch sử đưa anime Nhật Bản bước ra thế giới
Spirited Away không chỉ thành công về mặt nghệ thuật mà còn lập nên hàng loạt kỷ lục phòng vé. Bộ phim vượt qua Princess Mononoke để trở thành tác phẩm ăn khách nhất lịch sử Nhật Bản và giữ vị trí này suốt gần 20 năm trước khi bị Demon Slayer: Mugen Train vượt qua vào năm 2020.
Tính đến năm 2026, Spirited Away đã thu về hơn 396 triệu USD trên toàn cầu, một con số vô cùng ấn tượng với một bộ phim hoạt hình Nhật Bản.
Quan trọng hơn, năm 2003, Spirited Away trở thành anime đầu tiên giành tượng vàng Oscar ở hạng mục Phim hoạt hình xuất sắc nhất, mở ra cánh cửa để điện ảnh hoạt hình Nhật Bản tiếp cận đông đảo khán giả quốc tế.
Phiên bản lồng tiếng Anh do Disney phát hành dưới sự giám sát của John Lasseter (Pixar) cũng góp phần đưa Spirited Away trở thành biểu tượng toàn cầu mà vẫn giữ nguyên tinh thần và giá trị nguyên bản.
Ảnh: Studio Ghibli
Bảo Lâm
