Năm 1999, Lưu Diệc Đình - nhân vật chính trong cuốn sách nổi tiếng Em Phải Đến Harvard Học Kinh Tế trở thành hiện tượng tại Trung Quốc. Câu chuyện của cô không chỉ gây chú ý trong giới học thuật mà còn góp phần khơi mào làn sóng du học Mỹ mạnh mẽ tại Trung Quốc vào cuối thập niên 1990.
Cuốn sách cũng đã được dịch sang tiếng Việt và xuất bản tại Việt Nam năm 2002. Đây là thời điểm phong trào du học và các phương pháp giáo dục con cái kiểu mẫu bắt đầu nhận được sự quan tâm đặc biệt từ các bậc phụ huynh cũng như học sinh, sinh viên Việt Nam.
Quay trở lại với nhân vật của cuốn sách, sinh ra tại Thành Đô (Tứ Xuyên, Trung Quốc), Lưu Diệc Đình không phải là thần đồng bẩm sinh. Tuy nhiên, ngay từ khi còn trong bụng mẹ, cô đã được chuẩn bị cho một chương trình giáo dục đặc biệt. Mẹ cô, bà Lưu Vệ Hoa tin rằng thiên tài không phải món quà từ trên trời rơi xuống mà được hình thành từ rèn luyện và kỷ luật.
Khi mang thai, bà đã chuẩn bị sẵn các tài liệu giáo dục sớm cho thai nhi. Chính tư duy đó khiến tuổi thơ của Diệc Đình gần như kín lịch với các lớp năng khiếu, học thêm và bài tập. Sau này, cô từng chia sẻ rằng quãng thời gian ấy giống như “một cuộc chiến không tiếng súng”.
Ngay từ lớp 4, Lưu Diệc Đình đã luôn đứng đầu lớp. Tuy nhiên, để tạo thêm áp lực và thử thách cho con, bà Hoa quyết định chuyển cô sang một trường điểm khác. Tại môi trường mới, Lưu Diệc Đình chỉ xếp thứ 17 trong lớp. Kết quả này khiến cô lao vào học tập với cường độ cao hơn. Đến lớp 6, cô đã vươn lên top 3 và sau đó vượt qua hơn 6.000 học sinh để được tuyển thẳng vào Trường Ngoại ngữ Thành Đô.
Lên cấp hai, Lưu Diệc Đình bắt đầu cuộc sống nội trú và nhanh chóng thích nghi nhờ những phương pháp rèn luyện nghiêm khắc từ gia đình. Trong số đó nổi tiếng nhất là bài tập “nắm chặt cục đá lạnh trong 15 phút”. Sau mỗi lần luyện tập, bàn tay cô bé tím tái nhưng cô không phàn nàn, thậm chí còn cảm thấy phấn khích vì đã vượt qua thử thách. Một bài tập khác là “đứng kiễng chân”, yêu cầu đứng ít nhất 30 phút mỗi lần. Những phương pháp rèn luyện như vậy được cho là giúp Diệc Đình hình thành ý chí kiên cường.
Bước vào cấp ba, mục tiêu của Lưu Diệc Đình là thi đỗ Đại học Bắc Kinh (Bắc Đại) - một trong những trường đại học danh giá nhất Trung Quốc. Tuy nhiên, bước ngoặt lớn đến vào năm 1997 khi cô giành được suất tham gia chương trình trao đổi ngắn hạn tại Mỹ.
Trong chuyến đi này, khi tham quan Tòa án Tối cao Mỹ, Diệc Đình gây ấn tượng mạnh với thẩm phán Kennedy cùng nhiều luật sư nhờ khả năng tiếng Anh lưu loát và tư duy mạch lạc khi phân tích một vụ án. Tại đây, cô lọt vào “tầm ngắm” của luật sư Larry L. Simms, người từng là thư ký cho thẩm phán Tòa án Tối cao Byron White và giữ nhiều vị trí quan trọng trong lĩnh vực pháp lý.
Sau chuyến đi, Lưu Diệc Đình bất ngờ nhận được thư từ ông Simms với lời đề nghị hỗ trợ cô nộp hồ sơ vào Đại học Harvard. Tháng 4/1999, sau vòng phỏng vấn, Lưu Diệc Đình chính thức nhận giấy báo trúng tuyển Harvard kèm học bổng toàn phần.
Vào cuối thập niên 1990, việc một nữ sinh Trung Quốc nhận học bổng toàn phần từ Harvard được xem là sự kiện lớn. Hàng chục hãng truyền thông đã đưa tin về câu chuyện này. Nắm bắt sự chú ý của dư luận, cha mẹ Diệc Đình cho ra mắt cuốn sách Cô Gái Harvard Lưu Diệc Đình (bản tiếng Việt là Em Phải Đến Harvard Học Kinh Tế), chia sẻ phương pháp giáo dục con cái của gia đình.
Cuốn sách nhanh chóng trở thành hiện tượng xuất bản, bán ra 2,6 triệu bản và liên tục được tái bản. Sau thành công này, gia đình tiếp tục xuất bản cuốn thứ hai mang tên Phương Pháp Học Tập Và Chi Tiết Bồi Dưỡng Của Lưu Diệc Đình, cũng đạt doanh số rất cao.
Tuy vậy, hai cuốn sách cũng gây ra nhiều tranh cãi. Một số ý kiến cho rằng phương pháp giáo dục của bà Lưu Vệ Hoa quá cực đoan và tạo áp lực lớn cho trẻ em. Dẫu vậy, nhiều người vẫn cho rằng hành trình của Lưu Diệc Đình có những yếu tố đáng để học hỏi.
Tại Đại học Harvard, Lưu Diệc Đình theo học chuyên ngành Toán ứng dụng và Kinh tế. Trong thời gian học, nhờ thành tích xuất sắc, cô còn đảm nhiệm vai trò chủ tịch hội sinh viên dự án Quan hệ quốc tế và châu Á. Sau khi tốt nghiệp Harvard, cô không tiếp tục học lên thạc sĩ và cũng không trở về Trung Quốc như lời hứa trước khi đi du học.
Tháng 10/2003, Lưu Diệc Đình gia nhập Boston Consulting Group. Đến năm 2010, cô kết hôn với Scott, một luật sư người Mỹ và cũng là cựu sinh viên Harvard. Sau khi kết hôn, Diệc Đình từ bỏ quốc tịch Trung Quốc để trở thành công dân Mỹ.
Trong sự nghiệp, cô nhiều lần thay đổi công việc để tìm kiếm cơ hội tốt hơn. Lưu Diệc Đình từng cùng bạn bè thành lập một công ty quản lý quỹ tại Mỹ, tập trung đầu tư vào thị trường chứng khoán Trung Quốc. Cô cũng từng gia nhập một công ty quỹ của Trung Quốc với vai trò Phó Chủ tịch, chuyên đầu tư vốn cổ phần tư nhân.
Năm 2015, tại Diễn đàn đầu tư Trường Kinh doanh Cheung Kong ở New York (Mỹ), Lưu Diệc Đình tham dự và phát biểu với tư cách đồng sáng lập và giám đốc điều hành của American Swiss Capital, sở hữu khối tài sản lên tới hàng chục triệu USD.
Dù từng là cái tên gây sốt, ngày nay Lưu Diệc Đình dần ít xuất hiện trước công chúng. Tuy vậy, nhiều người thuộc thế hệ 9X ở Trung Quốc vẫn nhớ đến cô như biểu tượng của một thời kỳ “cơn sốt Harvard”. Ảnh hưởng lớn nhất mà cô để lại có lẽ chính là việc góp phần thổi bùng làn sóng du học Mỹ tại Trung Quốc.
Tuy nhiên, trên mạng xã hội Trung Quốc, không ít ý kiến cho rằng cuộc sống hiện tại của Diệc Đình không tương xứng với kỳ vọng lớn mà công chúng từng đặt vào cô. Một phần nguyên nhân đến từ việc Diệc Đình từng được xem như hiện tượng giáo dục, trong khi cha mẹ cô lại viết sách chia sẻ “công thức” nuôi dạy con thành công. Những kỳ vọng quá lớn ấy khiến cuộc sống hiện tại của cô dễ bị đem ra so sánh và đánh giá.
Tờ The Paper (Trung Quốc) cho rằng hành trình của Lưu Diệc Đình ở thời điểm hiện tại có thể giúp công chúng nhìn nhận thực tế hơn về việc nuôi dạy con cái. Thành công, trên thực tế không có một định nghĩa chung cho tất cả mọi người. Trong thời đại hiện nay, khái niệm này càng trở nên đa dạng.
Một khảo sát về giáo dục gia đình tại Trung Quốc năm 2023 cho thấy 65% phụ huynh vẫn cho rằng đỗ vào các đại học top đầu mới được coi là thành công. Trong khi đó, một khảo sát khác của Đại học Harvard cùng năm lại chỉ ra rằng những cựu sinh viên hạnh phúc nhất không phải là các doanh nhân giàu có nhất, mà là giáo viên và nghệ sĩ.
Theo The Paper, khi Lưu Diệc Đình lựa chọn một cuộc sống kín tiếng hơn, có lẽ công chúng cũng nên học cách buông bỏ những kỳ vọng từng “thần thánh hóa” cô. Trong hành trình nuôi dạy con cái, phụ huynh không nhất thiết phải chạy đua theo những công thức đào tạo “thiên tài nhân tạo”. Điều quan trọng hơn có lẽ chỉ là một điều đơn giản hơn rằng con không cần trở thành thần đồng, cha mẹ chỉ cần con sống vui vẻ và được là chính mình.
Theo The Paper, 163, Sina, Sohu
Nhật Linh
