Theo dự thảo quy hoạch đang được công bố lấy ý kiến, dân số Hà Nội dự kiến đạt 15–16 triệu người vào khoảng năm 2045 và tiếp tục tăng mạnh. Trong bối cảnh quỹ đất ngày càng hạn chế và áp lực dân số gia tăng, quy hoạch dài hạn của Hà Nội đang hướng tới mô hình đô thị đa tầng – đa lớp, khai thác không gian theo chiều thẳng đứng thay vì chỉ phát triển trên mặt đất như trước đây.
Theo định hướng này, thành phố sẽ tận dụng đồng thời không gian ngầm, mặt đất và không gian trên cao, tạo nên một cấu trúc đô thị ba chiều, vừa nâng cao hiệu quả sử dụng đất vừa bảo tồn được hệ thống di sản, mặt nước và không gian xanh.
Khai thác lòng đất cho hạ tầng đô thị
Trong mô hình đô thị đa tầng, không gian ngầm đóng vai trò là lớp hạ tầng kỹ thuật và dịch vụ quan trọng của thành phố.
Ở lớp nông, cách mặt đất khoảng 0-10 m, quy hoạch định hướng hình thành mạng lưới hầm đi bộ, trung tâm thương mại ngầm và các quảng trường ngầm, kết nối trực tiếp với các tòa nhà và ga metro. Đây được xem là cách mở rộng không gian công cộng mà không cần thêm quỹ đất.
Sâu hơn, ở lớp 10-30 m, thành phố sẽ phát triển hệ thống giao thông ngầm, bao gồm bãi đỗ xe liên thông, đường hầm cho xe cơ giới và mạng lưới đường sắt đô thị (metro). Các hệ thống hạ tầng kỹ thuật như điện, nước, thoát nước cũng được bố trí đồng bộ trong không gian này. Đặc biệt, quy hoạch đề cập đến việc xây dựng các bể chứa nước ngầm quy mô lớn nhằm hỗ trợ chống ngập cho đô thị.
Ở độ sâu lớn hơn 30 m, không gian ngầm được dành cho các công trình hạ tầng chiến lược, bao gồm hệ thống kỹ thuật phục vụ an ninh, quốc phòng và các tuyến giao thông đô thị đặc biệt.
Mặt đất ưu tiên cho con người và thiên nhiên
Khác với cách phát triển đô thị truyền thống, quy hoạch mới đặt mục tiêu trả lại không gian mặt đất cho con người, văn hóa và thiên nhiên.
Các khu vực trung tâm được định hướng mở rộng không gian đi bộ, vỉa hè và quảng trường công cộng, đồng thời tăng cường hệ thống công viên, vườn hoa và mặt nước. Việc này nhằm cải thiện chất lượng môi trường sống, giảm áp lực giao thông và tạo ra những không gian sinh hoạt cộng đồng.
Không gian mặt đất cũng là nơi bảo tồn các giá trị lịch sử và văn hóa đặc trưng của thành phố, như khu vực Phố Cổ và Phố Cũ của Hà Nội, cùng các hoạt động lễ hội, sinh hoạt cộng đồng và kiến trúc truyền thống.
Phát triển đô thị theo chiều cao, taxi bay chở người
Trong khi mặt đất ưu tiên cho không gian công cộng, không gian trên cao sẽ trở thành khu vực phát triển mật độ cao và các hoạt động kinh tế mới.
Quy hoạch định hướng xây dựng các tổ hợp cao tầng tại các điểm giao thông lớn và khu vực phát triển đô thị mới, đặc biệt quanh các ga metro và các tuyến vành đai. Mô hình phát triển này giúp tiết kiệm quỹ đất và tạo ra các trung tâm đô thị hiện đại.
Song song đó, hệ thống cầu đi bộ trên cao có thể được hình thành để kết nối các tòa nhà và khu phức hợp, tạo nên mạng lưới di chuyển nhiều tầng trong thành phố.
Bầu trời trở thành không gian giao thông mới
Trong tương lai, thành phố có thể quy hoạch các hành lang bay dành cho taxi bay chở người, drone vận chuyển hàng hóa
Một điểm ấn tượng trong tầm nhìn quy hoạch dài hạn là việc khai thác không gian hàng không tầm thấp, mở ra khả năng xuất hiện các phương tiện giao thông thế hệ mới.
Trong tương lai, thành phố có thể quy hoạch các hành lang bay dành cho taxi bay chở người, drone vận chuyển hàng hóa và các phương tiện bay không người lái. Xu hướng này đang được nhiều đô thị lớn trên thế giới nghiên cứu khi công nghệ hàng không đô thị phát triển nhanh trong những năm gần đây.
Những phương tiện này được kỳ vọng sẽ hỗ trợ giảm áp lực cho giao thông mặt đất, đồng thời mở ra các mô hình dịch vụ mới trong du lịch, logistics và giám sát đô thị thông minh.
Thiên Sơn
