Sinh ra từ những sân đấu mã cầu khắc nghiệt của thập niên 1930, Jaeger-LeCoultre Reverso ban đầu chỉ là giải pháp kỹ thuật nhằm bảo vệ mặt kính đồng hồ. Tuy nhiên, với thiết kế vỏ xoay độc đáo cùng tinh thần thẩm mỹ của phong cách Art Deco, chiếc đồng hồ này nhanh chóng vượt qua vai trò ban đầu để trở thành một biểu tượng thiết kế trong lịch sử chế tác đồng hồ.
Khởi nguồn từ sân polo
Câu chuyện của Reverso bắt đầu vào mùa đông năm 1930 tại Ấn Độ. Khi đó, các sĩ quan Anh chơi môn mã cầu thường xuyên gặp tình trạng mặt kính đồng hồ bị vỡ do va chạm mạnh trên sân. Việc sửa chữa ở những khu vực xa trung tâm gần như không khả thi, buộc họ phải tìm kiếm một giải pháp mới.
Thử thách được đặt ra cho doanh nhân César de Trey, người sau đó hợp tác với Jacques-David LeCoultre và nhà thiết kế người Pháp René-Alfred Chauvot. Ngày 4/3/1931, Chauvot đăng ký bằng sáng chế tại Paris cho cơ chế vỏ đồng hồ có thể xoay lật, cho phép người dùng đảo mặt số vào trong để tránh va đập.
Không chỉ là giải pháp kỹ thuật, Reverso còn phản ánh rõ nét tinh thần Art Deco đang thịnh hành lúc bấy giờ. Vỏ đồng hồ hình chữ nhật với ba đường rãnh nổi ở hai đầu, các cọc số dạng vạch sắc nét cùng bộ kim dauphine thanh mảnh tạo nên diện mạo tinh giản nhưng sang trọng. Thiết kế này nhanh chóng vượt ra khỏi nguồn gốc thể thao để trở thành món phụ kiện thanh lịch của giới thượng lưu.
Khi kính sapphire chống xước xuất hiện, chức năng bảo vệ mặt số không còn là yếu tố quan trọng nhất. Thay vào đó, mặt lưng trống của Reverso trở thành không gian sáng tạo cho các nghệ nhân.
Những kỹ thuật thủ công như tráng men tiểu họa, chạm khắc hay khảm đá quý đã biến nhiều chiếc Reverso thành các tác phẩm nghệ thuật độc bản. Không ít nhân vật lịch sử cũng từng sở hữu mẫu đồng hồ này.
Năm 1936, Edward VIII đặt làm một chiếc Reverso khắc huy hiệu hoàng gia ở mặt sau. Tướng Douglas MacArthur cũng sở hữu phiên bản khắc chữ “D MAC A”, hiện được xem là kỷ vật lịch sử quý giá.
Reverso cũng xuất hiện nhiều lần trên màn ảnh. Trong bộ phim The Dark Knight Rises (2012), nhân vật Bruce Wayne đeo mẫu Reverso Grande Date, phản chiếu hai cuộc đời song song của vị tỷ phú này. Trong series Mad Men, nhân vật Don Draper lựa chọn Reverso Classique như một phần của phong cách quý ông cổ điển. Còn trong The Thomas Crown Affair (1999), Pierce Brosnan xuất hiện cùng phiên bản Reverso Duo.
Thăng trầm và sự hồi sinh
Dù mang tính biểu tượng, Reverso từng suýt biến mất. Vào thập niên 1970, cuộc khủng hoảng đồng hồ thạch anh khiến nhiều hãng chế tác Thụy Sĩ gặp khó khăn, trong khi phong cách Art Deco cũng dần thoái trào. Dây chuyền sản xuất Reverso vì thế bị dừng lại.
Bước ngoặt xảy ra khi nhà phân phối người Ý Giorgio Corvo phát hiện khoảng 200 bộ vỏ thép Staybrite sản xuất từ năm 1948 còn tồn kho trong xưởng. Sau khi lắp bộ máy cơ học và đưa ra thị trường Ý, toàn bộ 200 chiếc được bán hết chỉ trong chưa đầy ba tháng.
Thành công bất ngờ này chứng minh sức hút bền bỉ của thiết kế vỏ lật và mở đường cho sự hồi sinh chính thức của Reverso vào năm 1991, nhân dịp kỷ niệm 60 năm bộ sưu tập.
Từ thập niên 1990, Reverso không còn chỉ là chiếc đồng hồ hiển thị giờ đơn thuần mà bắt đầu bước vào lĩnh vực chế tác đồng hồ phức tạp.
Năm 1994, mẫu Reverso Duoface ra mắt với bộ máy Caliber 854, cho phép hiển thị hai múi giờ trên hai mặt số khác nhau. Hai mặt đồng hồ hoạt động trên cùng một bộ máy cơ học, tạo nên một thiết kế vừa độc đáo vừa tiện dụng.
Năm 1996, mẫu Reverso Chronograph Retrograde tiếp tục gây chú ý với cơ chế bấm giờ hiển thị ở mặt sau. Đến năm 2008, giới sưu tầm đồng hồ kinh ngạc trước Reverso Gyrotourbillon 2, cỗ máy tích hợp tourbillon đa trục hình cầu trong không gian vỏ chữ nhật vốn rất hạn chế.
Nhân dịp kỷ niệm 90 năm vào năm 2021, Jaeger-LeCoultre ra mắt Reverso Tribute Nonantième với ô hiển thị giờ nhảy và chỉ báo ngày-đêm dạng kỹ thuật số ở mặt lưng.
Đỉnh cao của kỹ nghệ cơ khí là Reverso Hybris Mechanica Calibre 185 Quadriptyque. Mẫu đồng hồ này sở hữu 11 chức năng phức tạp hiển thị trên bốn mặt số khác nhau, đồng thời tích hợp các biểu đồ thiên văn có khả năng dự báo nhật thực và nguyệt thực với độ chính xác cao.
Sau gần một thế kỷ, Reverso vẫn giữ nguyên sức hút của mình. Từ chiếc đồng hồ được tạo ra để chịu đựng va chạm trên sân polo, nó đã trở thành biểu tượng của kỹ nghệ chế tác đồng hồ Thụy Sĩ và của phong cách Art Deco.
Cơ chế xoay - lật đặc trưng không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà còn là dấu ấn thiết kế độc đáo. Mỗi lần xoay mặt đồng hồ đều gợi nhắc về tinh thần của những người tạo ra nó: không né tránh thử thách, mà đối diện và vượt qua bằng sự tinh tế và bền bỉ.
Nguyên An
