Một trong những đại kế hoạch phát triển hạ tầng tính toán trí tuệ nhân tạo lớn nhất lịch sử nước Mỹ đang phải đối mặt với một bức tường vô hình nhưng vô cùng kiên cố mang tên năng lượng.
Mới đây, tập đoàn công nghệ Oracle đã chính thức phát đi văn bản tuyên bố tình trạng "bất khả kháng" tới các bên phát triển trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo Project Jupiter tại bang New Mexico.
Theo nội dung thông báo, nếu dự án không thể hoàn thành đúng tiến độ do sự chậm trễ trong công tác cung ứng điện năng và các thủ tục phê duyệt hành chính từ cơ quan quản lý, Oracle sẽ đơn phương hoãn lại các khoản thanh toán tương ứng.
Động thái cứng rắn này được xem là bước đi chủ động nhằm cắt giảm rủi ro tài chính của gã khổng lồ phần mềm trước nguy cơ dự án không thể vận hành đúng hạn.
Project Jupiter là công trình do một đơn vị trực thuộc quỹ đầu tư Blue Owl Capital chịu trách nhiệm thi công, trong đó Oracle giữ vai trò là khách thuê mặt bằng nòng cốt nhằm cung cấp hạ tầng tính toán cho OpenAI. Đây là mắt xích trọng yếu thuộc đại dự án mang tên Stargate, vốn được công bố rầm rộ tại Nhà Trắng vào tháng 1 năm 2025 với sự góp mặt của OpenAI, SoftBank, Oracle và quỹ đầu tư MGX.
Kế hoạch ban đầu đặt mục tiêu giải ngân tới 500 tỷ USD trong vòng bốn năm, với 100 tỷ USD cho giai đoạn một nhằm thiết lập hệ thống máy chủ siêu lớn phục vụ huấn luyện các mô hình tiên phong.
Kể từ khi cơ sở đầu tiên tại Abilene thuộc bang Texas đi vào thử nghiệm với hệ thống vi mạch Nvidia GB200, quy mô Stargate trên lý thuyết đã nhanh chóng mở rộng ra nhiều bang với các thỏa thuận ký thêm vượt mức 5GW, thậm chí đạt tới 10GW theo các công bố gần đây của OpenAI.
Tuy nhiên, khoảng cách từ các thỏa thuận trên văn bản tới thực tế vận hành đang bị chặn đứng bởi bài toán năng lượng tại Project Jupiter. Để đưa toàn bộ hệ thống máy tính đi vào hoạt động vào năm 2028, dự án này cần một mạng lưới điện vi mô có công suất tối đa lên tới 2.45GW.
Do việc đấu nối lượng tải khổng lồ này trực tiếp vào lưới điện công cộng địa phương có nguy cơ làm sụp đổ hệ thống điều độ điện của khu vực, chủ đầu tư ban đầu đã toan tính giải pháp tự sản xuất điện tại chỗ bằng tổ hợp tuabin khí đốt và máy phát điện chạy dầu diesel.
Phương án này lập tức bị người dân bản địa cùng các tổ chức môi trường phản đối kịch liệt do lo ngại về lượng phát thải khí nhà kính, khói bụi độc hại và mức tiêu hao nguồn nước ngầm quá lớn.
Để xoa dịu làn sóng phản ứng, vào tháng 4 năm nay, liên minh giữa Oracle, BorderPlex Digital Assets và Bloom Energy đã công bố kế hoạch thay thế toàn bộ hệ thống phát điện cũ bằng giải pháp pin nhiên liệu oxit rắn.
Dù được quảng bá là giúp giảm thiểu ô nhiễm và tiết kiệm nước làm mát nhưng vẫn bảo đảm công suất 2.45GW, phương án mới vẫn không thể thoát khỏi các rào cản hành chính.
Do pin nhiên liệu vẫn chạy bằng khí đốt, việc xây dựng các tuyến đường ống dẫn khí áp lực cao cùng giấy phép về chất lượng môi trường không khí bắt buộc phải được tiểu bang thông qua. Tranh chấp pháp lý căng thẳng đến mức vào ngày 23 tháng 8, Tòa án Tối cao bang New Mexico đã ban hành lệnh đình chỉ khẩn cấp quy trình cấp phép.
Mặc dù đến ngày 17 tháng 9 vừa qua lệnh cấm này đã được dỡ bỏ để tiếp tục xem xét, nhưng việc giấy phép chính thức vẫn chưa được phê duyệt đã khiến dự án rơi vào cảnh trớ trêu: các dãy nhà xưởng tiếp tục mọc lên theo giấy phép cấp hạt, nhưng nguồn điện để máy chủ hoạt động thì vẫn bị tắc lại ở cấp tiểu bang.
Sự bế tắc này lập tức tạo nên phản ứng dây chuyền tiêu cực lên cấu trúc tài chính của dự án. Theo các dữ liệu do Reuters trích dẫn từ nhật báo Financial Times, các khoản vay hợp vốn trị giá khoảng 18 tỷ USD tài trợ cho Project Jupiter đã bị bán tháo chiết khấu trên thị trường nợ thứ cấp, khi mỗi 1 USD mệnh giá nợ nay chỉ còn được giao dịch ở mức 0.89 đến 0.91 USD.
Mức chiết khấu sâu này phản ánh rõ ràng sự nghi ngại của giới đầu tư tài chính đối với tiến độ về đích cũng như năng lực thanh toán của dự án một khi chuỗi hợp đồng cung cấp dịch vụ cho OpenAI bị gián đoạn.
Đáng chú ý, cuộc khủng hoảng điện năng không chỉ diễn ra cục bộ tại New Mexico. Chỉ ba ngày trước quyết định của Oracle, chính quyền bang Texas cũng đã buộc phải ra lệnh tạm dừng phê duyệt các trung tâm dữ liệu mới trên toàn bang để rà soát lại hạ tầng, khi danh sách hồ sơ xin cấp điện đang xếp hàng tại đây đã vượt ngưỡng 470GW, gấp hơn năm lần mức tiêu thụ điện kỷ lục của toàn bang.
Thực tế từ Project Jupiter cho thấy cuộc đua trí tuệ nhân tạo toàn cầu dường như đã vượt qua giai đoạn cạnh tranh đơn thuần về số lượng vi mạch xử lý của Nvidia.
Nút thắt sinh tử của ngành công nghệ hiện nay đã chuyển dịch sang các giới hạn vật lý cơ bản: công trình phát điện bao giờ xây xong, đường ống dẫn khí có kịp kết nối, lưới truyền tải có bị quá tải hay không và giấy phép môi trường mất bao nhiêu năm để được phê duyệt.
Những vướng mắc tại dự án 500 tỷ USD này chính là lời cảnh báo sớm về việc những tham vọng công nghệ bay bổng đang va chạm trực diện với thực tế hạ tầng vật lý của thế giới thực.
Đức Khương
