Mới đây, thông tin về một người đàn ông tại Đài Loan đã tử vong vì ngộ độc chì sau gần 20 năm sử dụng cùng một chiếc bình giữ nhiệt để uống cà phê nóng mỗi ngày đã gây ra hoang mang trong dư luận. Bởi đây là thói quen của rất nhiều người.
Dưới góc độ chuyên môn, thực hư sự việc ra sao?
Tử vong vì nhiễm độc chì
Theo ODC, người đàn ông (không được tiết lộ danh tính) ở độ tuổi ngoài 50, có hơn 30 năm kinh nghiệm lái xe. Trong một buổi sáng trên đường đi làm, ông bất ngờ mất kiểm soát, lái xe đâm thẳng vào một cửa hàng ven đường mà không hề có dấu hiệu phanh gấp. Khi lực lượng cứu hộ tiếp cận hiện trường, nạn nhân trong tình trạng lú lẫn, phản xạ chậm và không thể trả lời rõ ràng các câu hỏi.
Các xét nghiệm y khoa sau đó cho thấy ông bị thiếu máu nặng, teo vỏ não, rối loạn chức năng thận nghiêm trọng. Đây là những tổn thương không thể hình thành trong thời gian ngắn. Bệnh nhân được chuyển đến khoa thận để tiếp tục điều tra nguyên nhân nền.
Bác sĩ thận học Hung Yung-hsiang, người trực tiếp tham gia theo dõi ca bệnh, cho biết trong thời gian gần đây bệnh nhân thường xuyên mệt mỏi kéo dài, trí nhớ suy giảm, khả năng tập trung kém. Đặc biệt, ông còn xuất hiện rối loạn vị giác, thường xuyên cảm thấy thức ăn nhạt bất thường dù người khác ăn vẫn thấy bình thường.
Kết quả xét nghiệm máu xác định nồng độ chì trong cơ thể bệnh nhân vượt xa ngưỡng an toàn. Vấn đề tiếp theo là xác định nguồn phơi nhiễm chì kéo dài suốt nhiều năm.
Qua khai thác thói quen sinh hoạt, gia đình cho biết người đàn ông có thói quen mang theo cà phê nóng đi làm mỗi ngày và đã sử dụng cùng một chiếc cốc giữ nhiệt suốt gần 20 năm, chưa từng thay mới. Kiểm tra cho thấy lớp kim loại bên trong cốc đã bị gỉ sét nghiêm trọng. Khi tiếp xúc thường xuyên với đồ uống có tính axit như cà phê, chì trong lớp vật liệu bị ăn mòn và thôi nhiễm dần vào đồ uống, đi thẳng vào cơ thể người sử dụng trong thời gian dài.
Sự tích tụ chì mạn tính đã gây tổn thương não tiến triển với các biểu hiện tương tự sa sút trí tuệ, kèm suy thận và thiếu máu nặng. Sau tai nạn giao thông, sức khỏe của bệnh nhân tiếp tục đi xuống. Ông bị viêm phổi hít do sặc, biến chứng thường gặp ở người suy giảm nhận thức và phản xạ nuốt. Cuối cùng, bệnh nhân qua đời khoảng một năm sau đó.
Theo bác sĩ Hung Yung-hsiang, các loại đồ uống có tính axit hoặc kiềm như nước trái cây, cà phê, trà, thậm chí là thuốc Đông y, nếu được đựng lâu trong cốc giữ nhiệt cũ, trầy xước hoặc bị ăn mòn, có thể làm tăng nguy cơ thôi nhiễm kim loại nặng như chì, niken hoặc crom. Nguy cơ này đặc biệt cao với các sản phẩm giá rẻ, không rõ nguồn gốc hoặc đã sử dụng trong thời gian quá dài.
Vì sao có chì trong bình giữ nhiệt inox?
Trao đổi với phóng viên báo Dân trí, TS Vũ Thị Tần – Chuyên gia hóa học cho rằng, cần nhìn nhận vụ việc dưới góc độ khoa học, thay vì suy diễn cảm tính. Theo bà, đây là một tình huống có khả năng xảy ra, nhưng rất hiếm, và chỉ hình thành khi hội tụ nhiều yếu tố bất lợi kéo dài.
Câu hỏi cốt lõi của vụ việc là nguồn chì xuất phát từ đâu, khi bình giữ nhiệt thông thường được làm từ inox, vốn được xem là vật liệu an toàn cho tiếp xúc thực phẩm.
Thông thường, inox dùng cho đồ gia dụng đạt chuẩn không được thiết kế để chứa chì. Tuy nhiên, trong thực tế vẫn có thể gặp trường hợp hàm lượng chì vết xuất hiện do nguồn nguyên liệu hoặc quy trình sản xuất không được kiểm soát tốt.
Một giả thuyết khác liên quan đến tình trạng xuống cấp của bình sau thời gian dài sử dụng. Khi ruột bình bị trầy xước sâu, rỗ bề mặt, bong lớp bảo vệ hoặc gỉ sét, các phản ứng ăn mòn hóa học diễn ra thuận lợi hơn.
Trong khi đó, nhiệt độ cao của đồ uống nóng và việc ngâm lặp lại mỗi ngày làm tăng tốc quá trình này. Kim loại không đi vào cơ thể một cách đột ngột mà thôi nhiễm từ từ, âm thầm tích lũy.
Từ các giả thuyết trên, TS Vũ Thị Tần nhấn mạnh rằng nguy cơ không nằm ở việc “uống cà phê bằng bình giữ nhiệt”, mà ở tổ hợp nhiều yếu tố bất lợi kéo dài. Cà phê và trà có tính axit nhẹ, trong điều kiện bình đạt chuẩn và còn nguyên vẹn, mức axit này không đủ để gây ăn mòn đáng kể.
Nói cách khác, vấn đề phát sinh khi bình đã hư hỏng, vật liệu không đảm bảo, lại được sử dụng hằng ngày với đồ uống nóng trong nhiều năm. Khi đó, axit nhẹ của cà phê trở thành yếu tố thúc đẩy quá trình thôi nhiễm kim loại.
TS Vũ Thị Tần cho rằng, người tiêu dùng trước hết cần lựa chọn bình giữ nhiệt có nguồn gốc rõ ràng, đạt tiêu chuẩn an toàn thực phẩm, tránh các sản phẩm trôi nổi, giá rẻ bất thường.
Bên cạnh đó, việc kiểm tra định kỳ tình trạng ruột bình là rất quan trọng. Khi phát hiện dấu hiệu gỉ sét, trầy xước sâu, bong tróc hoặc mùi vị đồ uống thay đổi, cần ngừng sử dụng và thay thế bằng sản phẩm mới.
Với đồ uống có tính axit như cà phê, trà đậm, nước trái cây chua, TS Tần khuyến cáo không nên ngâm trong bình giữ nhiệt quá lâu, đặc biệt là với bình đã dùng nhiều năm. Nếu có nhu cầu mang theo, nên rót đồ uống ngay trước khi sử dụng và tránh để kéo dài nhiều giờ.
Nguyễn Phượng (Tổng hợp)
