Ở nơi thấp nhất trên Trái Đất, tại vị trí giao nhau giữa lãnh thổ Israel, Jordan và Palestine - có một kho báu thực sự của Trái đất: Biển Chết.
“Đây là một kho báu. Không nơi nào sánh được với Biển Chết” - Peleg Gottdiener thuộc EcoPeace Middle East, một tổ chức gồm các nhà hoạt động môi trường người Israel, Jordan và Palestine, cho biết.
Nhưng, kho báu này đang gặp nạn.
Ảnh vệ tinh khu vực Biển Chết của NASA nhìn từ Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS).
Những cột muối nhô lên từ vùng nước cực mặn của Biển Chết. Ảnh: Peter Carmichael/ASPECT
CNN ngày 27/5/2026 cho biết, vùng nước độc đáo này đang "chết dần". Mỗi năm mực nước giảm khoảng 1,2 mét, do tác động của các hoạt động của con người và biến đổi khí hậu gây ra hậu quả nặng nề.
Trong 5 thập kỷ qua, diện tích bề mặt của nó đã giảm khoảng một phần ba. Khi nước rút đi, nó tạo nên một cảnh quan mới với những hố sụt và bờ biển phủ đầy muối, vừa đẹp đến nao lòng vừa là lời nhắc nhở đầy ám ảnh rằng tương lai của Biển Chết đang bị đe dọa.
Bức ảnh vệ tinh của Cục khảo sát địa chất Mỹ chứng minh điều này:
Diện tích Biển Chất đang thu hẹp dần. Ảnh chụp từ vệ tinh. Nguồn: US Geological Survey; OpenStreetMap - Graphic: Sam Hart, CNN
Ben Zaken, người điều hành công ty Salty Landscapes từ Mitzpe Shalem, một khu định cư của Israel ở Bờ Tây, đã đưa mọi người ra Biển Chết thăm quan trong hơn 12 năm. Điều đó đã cho ông một vị trí thuận lợi để chứng kiến những thay đổi đáng báo động tại Biển Chết.
Các tour du thuyền của ông trước đây khởi hành từ Bãi biển Khoáng sản, ngay phía nam Mitzpe Shalem, nhưng ông buộc phải chuyển địa điểm khi các hố sụt lún khiến nơi này bị đóng cửa vào năm 2015.
Vị trí hiện tại của ông tạm thời an toàn, nhưng cảnh quan đang thay đổi nhanh chóng. “Mỗi năm chúng tôi có thêm khoảng 7,5m đường bờ biển mới” - Ben Zaken nói.
Jake Ben Zaken điều hành các tour du thuyền trên Biển Chết và có cơ hội chứng kiến tận mắt những thay đổi nhanh chóng nơi đây. Ảnh: Laura Paddison/CNN
6.000 hố sụt tại Biển Chết
Có 2 nguyên nhân khiến Biển Chết cạn dần.
Vì sao có tên Biển Chết?
Không chỉ là điểm thấp nhất trên hành tinh, khoảng 420 mét dưới mực nước biển, Biển Chết còn là một trong những vùng nước mặn nhất thế giới, mặn gấp gần 10 lần đại dương, khiến nước biển đặc đến mức con người có thể nổi dễ dàng trên mặt nước.
Ở mức đó, áp suất thẩm thấu quá lớn, bất kỳ tế bào sinh vật nào rơi vào cũng bị rút kiệt nước ngay lập tức và chết. Cá bơi từ sông Jordan vào là chết, vi khuẩn thông thường cũng không trụ được (ngoại trừ vi khuẩn cực mặn và tảo Dunaliella thích nghi được). Đó là lý do nó có tên là Biển Chết.
Qua nhiều thập kỷ, sông Jordan và nhánh chính của nó là sông Yarmouk đã bị thu hẹp lại do Israel, Syria và Jordan xây đập và chuyển hướng dòng chảy để phục vụ nhu cầu nước của người dân, cây trồng và gia súc. Trước đây, dòng sông Jordan từng vận chuyển 1,3 tỷ mét khối nước đến Biển Chết; nay con số đó đã giảm xuống chỉ còn khoảng 100 triệu mét khối.
Còn một yếu tố khác nữa đang tác động: Biến đổi khí hậu. Hạn hán ngày càng dữ dội và kéo dài hơn, lượng mưa cũng ngày càng hiếm.
Khi diện tích Biển Chết thu hẹp lại, nó đang thay đổi. Nước biển ngày càng mặn hơn. Giáo sư Nadav Lensky, giám đốc Đài quan sát Biển Chết thuộc Cơ quan Khảo sát Địa chất Israel, cho biết kể từ những năm 1980, nồng độ muối trong nước đã trở nên quá cao đến mức không thể hòa tan được nữa.
Việc nước rút cũng đang làm thay đổi cảnh quan theo chiều hướng nguy hiểm hơn. Mực nước giảm nhanh chóng cho phép nước ngọt thấm vào lòng đất, hòa tan các lớp muối cổ xưa và tạo ra các khoang ngầm. Khi những khoang này phát triển quá lớn, mặt đất phía trên cuối cùng sẽ sụp đổ, khiến các hố sụt lún xuất hiện đột ngột và không báo trước.
Kết quả, có hơn 6.000 hố sụt xung quanh Biển Chết và chúng đe dọa các doanh nghiệp, người dân cũng như ngành du lịch.
Bơm nước từ Biển Đỏ để cứu Biển Chết?
Việc ngăn chặn sự suy thoái của Biển Chết là vô cùng cấp thiết, nhưng không có giải pháp đơn giản nào.
Một ý tưởng là tìm một nguồn nước mới để bổ sung cho Biển Chết. Năm 2013, Jordan, Israel và Chính quyền Palestine đã ký một bản ghi nhớ để nghiên cứu ý tưởng bơm nước từ Biển Đỏ sang Biển Chết.
Vị trí của Biển Chết (Dead Sea). Nguồn: Encyclopædia Britannica, Inc.
Kế hoạch này bao gồm việc xây dựng một nhà máy khử muối trên bờ biển Jordan để sản xuất nước ngọt và xây dựng một đường ống dài hơn 160km để dẫn nước muối mặn thu được trong quá trình khử muối đến Biển Chết.
Một số chuyên gia môi trường lo ngại rằng việc thêm nước có thành phần hóa học khác có thể gây ra hiện tượng tảo nở hoa hoặc hình thành các tinh thể thạch cao màu trắng ở Biển Chết.
Ông Hazim El-Naser, chủ tịch Diễn đàn Nước Trung Đông và cựu bộ trưởng nước của Jordan, cho biết các nghiên cứu môi trường sâu rộng đã chỉ ra rằng có thể bổ sung tới 600 triệu mét khối nước biển “mà không gặp bất kỳ vấn đề gì”. Tuy nhiên, hiện tại dự án đang bị đình trệ do chi phí hàng tỷ đô la và khó khăn ngày càng tăng trong việc thiết lập hợp tác khu vực.
Ông Ben Zaken của Salty Landscapes biết rằng thời gian của ông đang cạn dần. Mỗi lần đến bãi biển nơi ông bắt đầu các tour du thuyền, ông đều rà soát bãi cát để xem có hố sụt nào xuất hiện hay không. Ông nói rằng điều đó sẽ khiến ông phá sản ngay lập tức, và không có loại bảo hiểm nào có thể chi trả cho điều mà giờ đây dường như là điều không thể tránh khỏi.
"Sự thay đổi ở đây không diễn ra từ từ. Đó là một thảm họa với tốc độ chóng mặt", ông nói.
Nguồn: CNN
Trang Ly
