Thông tin về đơn hàng 48 chiếc Su-35 cho Iran, được hé lộ qua các tài liệu rò rỉ của Moskva, nếu được hiện thực hoá sẽ đem lại bước nhảy đáng kể cho không quân Tehran. Con số này đủ để thay thế khoảng 15% lực lượng máy bay hiện tại và có thể khiến phần còn lại của cán cân lực lượng trên bầu trời Trung Đông thay đổi rõ rệt trong ngắn hạn.
Với đội ngũ phi công Iran được đào tạo tại Nga và bằng chứng về cơ sở hạ tầng tại hai căn cứ đang chuẩn bị đón nhận loại chiến đấu cơ này, khả năng những máy bay đầu tiên đi vào hoạt động trong sáu tháng tới không còn là chuyện viển vông. Nếu điều đó trùng với thời điểm sau một chiến dịch không kích quy mô lớn do Israel, được hỗ trợ bởi Mỹ và các nước phương Tây, thì tầm ảnh hưởng chiến lược của Su-35 được trang bị vũ khí hiện đại cần được đánh giá nghiêm túc.
Tên lửa R-37M
Điểm mấu chốt trong nguy cơ chiến lược không nằm hoàn toàn ở bản thân Su-35, mà nằm ở loại tên lửa nó có thể mang: R-37M. Đây là tên lửa không đối không tầm siêu xa, ban đầu thiết kế cho MiG-31, nhưng khi được phóng từ tiêm kích kích thước nhỏ hơn như Su-35, tầm hoạt động của R-37M được ước tính lên tới khoảng 350 km.
Với đầu đạn nặng gần 61 kg và tốc độ đạt tới khoảng Mach 6, R-37M là một tổ hợp kết hợp tầm xa, uy lực và tốc độ - những yếu tố khiến nó trở thành mối đe dọa đáng kể cho các mục tiêu có diện tích phản xạ radar lớn như máy bay tiếp dầu, máy bay cảnh báo sớm AEW&C và các máy bay ném bom tiếp cận từ xa.
Mặc dù Su-35 không sở hữu hệ thống radar mạnh bằng MiG-31 để tự mình phát hiện mục tiêu ở cự ly tối đa, nhưng phương án kết nối mạng với các trạm radar mặt đất và hệ thống phòng không của Iran có thể kéo dài khoảng cách phát hiện và khóa mục tiêu, cho phép Su-35 phóng R-37M từ tầm an toàn, thậm chí nằm ngoài vùng tác chiến phản đòn trực tiếp của đối phương.
Với thực tế nhiều chiến dịch tấn công vào Iran của Israel phụ thuộc nặng vào tiếp dầu trên không để mở rộng bán kính hoạt động của tiêm kích và máy bay tấn công, thì khả năng bị tấn công từ khoảng cách 300-350 km khiến các tuyến tiếp dầu và điểm tập trung hậu cần trên không trở thành mục tiêu dễ tổn thương.
Một quả R-37M có thể hạ một máy bay tiếp dầu, khiến cả kíp bay phải điều chỉnh lộ trình, tăng rủi ro cho hoạt động không kích ở sâu và làm giảm hiệu quả chiến dịch. Hệ quả chiến thuật là Israel và Mỹ buộc phải thay đổi cách bố trí máy bay tiếp liệu, tăng số lượng khả dụng, bố trí thêm biện pháp phòng không bảo vệ hoặc chuyển sang các phương án răn đe vũ khí tầm xa hơn, làm tăng chi phí và độ phức tạp cho bất kỳ chiến dịch nào trong tương lai.
Hậu quả chiến lược
Sự xuất hiện của Su-35 mang theo R-37M ở Iran sẽ làm tăng độ phức tạp cho kế hoạch tác chiến của Israel và đồng minh. Thực trạng lực lượng Israel hiện sử dụng các biến thể F-15, F-16 và số ít F-35 vốn gặp một số vấn đề vận hành; khi phải đối đầu với mối đe dọa từ tầm xa, các biện pháp phòng ngừa truyền thống như dựa vào máy bay tiếp dầu hay vùng an toàn hậu cần sẽ mất dần tính an toàn. Việc Su-35 có thể phối hợp với mạng radar mặt đất của Iran giúp mở rộng "tầm nhắm" thực tế cho R-37M, cho phép Tehran nhắm vào mục tiêu ở ngoài không phận của họ - điều đó đặt ra một bước ngoặt chiến lược.
Mặt khác, triển khai R-37M trên Su-35 còn có tác động răn đe: đối thủ sẽ phải cân nhắc nhiều hơn trước khi tiến hành các hoạt động không kích cường độ cao, bởi rủi ro mất máy bay tiếp dầu hay AEW&C sẽ làm giảm khả năng tác chiến liên tục. Điều này có thể tạo ra "vùng hạn chế tác chiến" cho Israel và đồng minh, nơi họ phải chịu chi phí lớn hơn về nguồn lực và rủi ro chính trị khi thực hiện các cuộc tấn công sâu.
Vấn đề còn phụ thuộc vào chất lượng trang bị mà Iran nhận được. Lô Su-35 xuất khẩu trước đây tới Trung Quốc được trang bị các tên lửa R-77-1 và R-74, những biến thể từng bị đánh giá không quá vượt trội. Nhưng nếu Tehran tiếp nhận Su-35 kèm R-37M và có khả năng tích hợp tốt với mạng cảm biến mặt đất, hiệu năng chiến đấu của lực lượng này sẽ khác hẳn. Thời điểm giao hàng, số lượng máy bay thực sự hoạt động và năng lực liên hợp hệ thống là các biến số quyết định mức độ hiểm nguy mà tổ hợp Su-35/R-37M tạo ra.
Quang Hưng (Theo Military Watch)
