Nắm đấm thép cho chiến tranh ngắn ngày
Theo thiết kế ban đầu, lữ đoàn bộ binh cơ giới Nga là một đơn vị tác chiến hợp thành tương đối gọn nhẹ với quân số khoảng 3.500-4.500 người, sở hữu đầy đủ xe tăng, pháo binh, phòng không, trinh sát, công binh, tác chiến điện tử và bảo đảm hậu cần.
Mô hình này được xây dựng trong khuôn khổ cuộc cải cách quân đội Nga cuối những năm 2000 với mục tiêu thay thế phần lớn cấu trúc sư đoàn - trung đoàn thời Liên Xô bằng các đơn vị cơ động hơn, có khả năng triển khai nhanh và tự chiến đấu trong các cuộc xung đột khu vực.
Một lữ đoàn điển hình thường gồm từ hai đến ba tiểu đoàn bộ binh cơ giới, một tiểu đoàn xe tăng với khoảng 31-41 xe, cùng các đơn vị pháo binh, phòng không và bảo đảm chiến đấu. Về lý thuyết, đây là một lực lượng đủ sức tiến hành các chiến dịch độc lập mà không cần phụ thuộc quá nhiều vào cấp trên.
Tuy nhiên, mô hình này được xây dựng chủ yếu cho các cuộc chiến có thời gian ngắn và mang tính cơ động cao. Khi chiến sự tại Ukraine kéo dài nhiều năm và chuyển sang hình thái chiến tranh tiêu hao, nhiều giả định nền tảng của mô hình lữ đoàn bắt đầu bộc lộ hạn chế.
Khi tiểu đoàn chiến thuật thay thế lữ đoàn
Một trong những nguyên nhân dẫn tới sự thay đổi là tình trạng thiếu quân số và trang bị tồn tại từ trước khi xung đột bùng nổ.
Để giải quyết vấn đề này, quân đội Nga phát triển mô hình Nhóm tác chiến cấp tiểu đoàn (BTG). Về bản chất, đây là việc tập trung những quân nhân có trình độ tốt nhất cùng số phương tiện sẵn sàng chiến đấu cao nhất từ một lữ đoàn để hình thành một lực lượng cơ động độc lập.
Một BTG thường được tăng cường xe tăng, pháo binh, phòng không, công binh và trinh sát, cho phép thực hiện các nhiệm vụ riêng biệt mà không cần hỗ trợ đáng kể từ bên ngoài.
Trên lý thuyết, một lữ đoàn đủ quân số có thể thành lập hai hoặc ba BTG. Tuy nhiên, trên thực tế nhiều đơn vị chỉ đủ khả năng duy trì một nhóm tác chiến hoàn chỉnh.
Điều này tạo ra nghịch lý: trên giấy tờ, lữ đoàn sở hữu nhiều tiểu đoàn cơ động tương đương nhau, nhưng trong thực chiến, phần lớn nguồn lực được dồn vào một đơn vị chủ lực, còn các đơn vị khác đảm nhiệm nhiệm vụ bảo vệ hậu phương hoặc hỗ trợ.
Trong giai đoạn đầu của chiến sự, khi các hoạt động cơ động vẫn đóng vai trò chủ đạo, mô hình BTG được đánh giá tương đối hiệu quả. Nhưng khi mặt trận ổn định và chiến tranh chiến hào xuất hiện trên quy mô lớn, những hạn chế của nó dần lộ rõ.
Các BTG có hỏa lực mạnh nhưng thiếu bộ binh để kiểm soát và giữ địa bàn. Trong chiến tranh tiêu hao kéo dài, nhiệm vụ duy trì các tuyến phòng thủ liên tục đòi hỏi số lượng lớn đơn vị bộ binh, điều mà các nhóm tác chiến cơ động khó đáp ứng.
UAV thay đổi hoàn toàn cách tổ chức chiến đấu
Một trong những yếu tố làm thay đổi sâu sắc cơ cấu tác chiến là sự xuất hiện của máy bay không người lái.
Trong mô hình lữ đoàn được thiết kế từ hơn một thập niên trước, UAV chỉ đóng vai trò hỗ trợ trinh sát. Tuy nhiên, thực tế chiến trường đã biến các đơn vị vận hành UAV thành một trong những thành phần quan trọng nhất của hệ thống tác chiến.
Ban đầu, các tổ điều khiển UAV chủ yếu được hình thành từ sáng kiến của các đơn vị tại tiền tuyến. Theo thời gian, chúng phát triển thành các đại đội chuyên trách, trung tâm điều khiển và mạng lưới trinh sát hỏa lực quy mô lớn.
Ngày nay, phần lớn hoạt động phát hiện mục tiêu, hiệu chỉnh pháo binh, đánh giá thiệt hại và hỗ trợ tiến công đều dựa vào dữ liệu từ UAV. Sự thay đổi này cũng kéo theo việc điều chỉnh vai trò của các lực lượng truyền thống.
Các đơn vị bộ binh cơ giới ngày càng được tổ chức thành những nhóm xung kích nhỏ với khả năng trinh sát độc lập bằng UAV, thay vì tiến công theo đội hình lớn như trong các giáo trình trước đây.
Xe tăng cũng không còn đóng vai trò mũi đột phá chủ yếu. Dưới sự giám sát liên tục của UAV và nguy cơ bị tấn công bởi đạn dẫn đường chính xác hoặc UAV cảm tử, xe tăng thường được sử dụng như các hỏa điểm cơ động, nhanh chóng khai hỏa rồi rút khỏi vị trí.
Trong khi đó, xe chiến đấu bộ binh và xe bọc thép chở quân ngày càng đảm nhiệm vai trò vận chuyển lực lượng tới khu vực triển khai, thay vì trực tiếp tham gia tiến công cùng bộ binh.
Từ đơn vị tác chiến độc lập thành bộ khung chỉ huy
Sau nhiều năm chiến sự, vai trò thực tế của lữ đoàn cũng thay đổi đáng kể. Trong nhiều trường hợp, sở chỉ huy lữ đoàn không còn điều hành chủ yếu các đơn vị hữu cơ của mình mà trở thành trung tâm điều phối cho hàng loạt lực lượng tăng cường từ cấp trên. Các đơn vị pháo binh, công binh, tác chiến điện tử hoặc lực lượng tình nguyện có thể được điều động tới khu vực tác chiến và đặt dưới sự phối thuộc tạm thời của lữ đoàn.
Điều đó khiến lữ đoàn dần chuyển từ mô hình "nắm đấm hợp thành" sang một bộ khung chỉ huy linh hoạt. Sức mạnh chiến đấu thực tế không còn phụ thuộc hoàn toàn vào biên chế cố định mà đến từ khả năng kết hợp các lực lượng được tăng cường cho từng nhiệm vụ cụ thể.
Đồng thời, Nga cũng bắt đầu khôi phục một phần mô hình sư đoàn từng bị thu hẹp trong các cuộc cải cách trước đây. So với lữ đoàn, sư đoàn có nhiều đơn vị trực thuộc hơn, tạo chiều sâu chiến đấu lớn hơn và khả năng duy trì tác chiến trong thời gian dài tốt hơn.
Điều này không đồng nghĩa mô hình lữ đoàn thất bại. Trong các nhiệm vụ cơ động hoặc triển khai nhanh, lữ đoàn vẫn có những ưu thế riêng. Tuy nhiên, chiến sự tại Ukraine cho thấy không tồn tại một cơ cấu tổ chức phù hợp với mọi loại hình xung đột.
Sau hơn bốn năm giao tranh, khoảng cách giữa "lữ đoàn trên giấy" và "lữ đoàn trên chiến trường" ngày càng lớn. Nếu như trong các văn kiện tổ chức, đây vẫn là một đơn vị tác chiến độc lập với đầy đủ thành phần hợp thành, thì trên thực tế nó đã trở thành một trung tâm chỉ huy linh hoạt, nơi sức mạnh không được quyết định bởi quân số trong biên chế mà bởi khả năng kết hợp các nguồn lực được phân bổ cho từng khu vực chiến đấu.
Quang Hưng (Theo Topwar)
