Hiện tượng mèo cưng tiến lại bát thức ăn, hăm hở ăn vài miếng rồi quay lưng bỏ đi trong sự bất lực của chủ nuôi là câu chuyện phổ biến ở hầu hết gia đình nuôi thú cưng. Nhiều người không tiếc tiền mua những dòng thức ăn cao cấp đắt đỏ hơn cả thực phẩm của con người, nhưng vẫn chứng kiến cảnh mèo cưng ngó lơ chỉ sau chưa đầy 20 giây thưởng thức.
Thói quen kỳ lạ này từ lâu thường bị xem là biểu hiện của sự kén chọn, đỏng đảnh hoặc dấu hiệu đã no bụng. Tuy nhiên, một công trình khoa học công bố ngày 31 tháng 3 năm 2026 trên tạp chí Physiology & Behavior đã bác bỏ hoàn toàn định kiến này.
Nghiên cứu do nhóm chuyên gia của giáo sư Masao Miyazaki tại Đại học Iwate, Nhật Bản thực hiện trên 12 cá thể mèo nhà khỏe mạnh từ 3 đến 5 tuổi. Nhóm nghiên cứu thiết lập quy trình thực nghiệm nghiêm ngặt: toàn bộ mèo phải nhịn ăn 16 giờ để tạo cảm giác đói thực sự.
Sau đó, thử nghiệm diễn ra qua 6 đợt, mỗi đợt mèo được ăn trong 10 phút rồi cất bát, nghỉ một khoảng thời gian trước khi bắt đầu đợt kế tiếp. Ở đợt thử nghiệm đầu tiên với cùng một loại thức ăn, tất cả mèo đều ăn rất nhanh ở vòng đầu, nhưng lượng ăn giảm dần qua từng đợt tiếp theo dù cơn đói vẫn hiện hữu.
Bất ngờ lớn nhất xuất hiện khi nhóm nghiên cứu thực hiện lại quy trình với 5 đợt ăn cùng một loại hạt, đến đợt thứ 6 đột ngột đổi sang loại hạt khác có phẩm cấp kém hơn và vốn không phải món ưa thích của đàn mèo.
Đáng ngạc nhiên, ham muốn ăn uống của toàn bộ cá thể mèo lập tức tăng mạnh trở lại, chúng lại lao vào ăn ngấu nghiến. Kết quả này chứng minh sự thay đổi không nằm ở khẩu vị hay giá trị dinh dưỡng, mà chính mùi hương mới lạ đã giải tỏa sự mệt mỏi khứu giác, kích hoạt lại động lực ăn uống.
Các nhà khoa học định danh hiện tượng này là sự tập quán hóa khứu giác. Khi thụ thể khứu giác của mèo tiếp nhận một tín hiệu mùi lặp lại trong thời gian dài, não bộ sẽ chủ động đánh dấu mùi hương đó là tín hiệu con mồi không đáng để tiếp tục săn bắt.
Với loài mèo, sức hút của bữa ăn phụ thuộc gần như tuyệt đối vào khứu giác. Một khi mùi hương mất đi tính mới lạ, ngay cả khi thức ăn hoàn toàn bảo đảm và bụng đang đói, não bộ vẫn chỉ đạo cơ thể ngừng ăn.
Bản chất sâu xa của cơ chế này bắt nguồn từ bộ gien nguyên bản của tổ tiên mèo nhà là loài mèo rừng châu Phi. Trong tự nhiên, chúng là loài săn mồi đơn độc có thể hình nhỏ, chỉ săn bắt các loài thú nhỏ như chim sẻ, chuột nên không thể ăn no trong một lần mà phải đi săn nhiều lần mỗi ngày.
Mỗi con mồi đem lại một mùi hương khác biệt, và sự tươi mới về mùi hương chính là động lực nguyên thủy thúc đẩy chúng liên tục săn mồi. Trải qua hàng chục triệu năm tiến hóa, trong khi thời gian con người thuần hóa loài mèo chỉ vỏn vẹn vài nghìn năm, tập tính sinh học này vẫn được lưu giữ nguyên vẹn trong bộ gien.
Từ phát hiện khoa học nói trên, các chuyên gia chỉ ra sai lầm của nhiều người nuôi hiện nay là đổ dồn một lượng lớn hạt vào bát để mèo ăn tự do cả ngày. Mùi thức ăn khuếch tán liên tục trong không gian khiến khứu giác của mèo nhanh chóng bão hòa, dẫn đến việc chúng chỉ ăn tạm vài hạt khi quá đói.
Giải pháp đúng đắn là xác định khẩu phần hàng ngày và chia nhỏ thành 4 đến 6 bữa ăn theo khung giờ cố định. Mỗi bữa chỉ cung cấp lượng nhỏ vừa đủ để mèo ăn hết ngay, ngăn mùi hương lưu lại lâu trong không khí nhằm giảm bớt sự thích ứng khứu giác.
Đây cũng là lý do vì sao các video phổ biến trên mạng xã hội thường dùng máy cho ăn tự động nhả hạt từng đợt nhỏ để kích thích mèo ăn nhanh.
Ngoài ra, người nuôi cần phân biệt rõ giữa hiện tượng quen mùi và kén ăn thực sự. Mèo kén ăn sẽ thể hiện thái độ bài xích rõ rệt, ngửi thấy là lập tức bỏ chạy, trong khi mèo bị bão hòa khứu giác chỉ tạm thời mất hứng thú và sẽ ăn tiếp khi có kích thích mùi mới hoặc qua một khoảng thời gian nghỉ.
Mặt khác, hành vi bỏ ăn còn có thể xuất phát từ việc bát ăn quá sâu và hẹp khiến râu mèo cọ xát khó chịu, môi trường ồn ào, áp lực tranh giành thức ăn từ vật nuôi khác, hoặc do mèo mắc bệnh. Việc quan sát cẩn thận và thấu hiểu tập tính tự nhiên chính là chìa khóa để chăm sóc mèo cưng một cách khoa học.
Đức Khương
