Trung Quốc đã rót hơn 120 tỷ USD vào các dự án khai thác và chế biến khoáng sản ở nước ngoài kể từ năm 2023, theo báo cáo từ Climate Energy Finance (CEF) của Úc.
Các khoản đầu tư này nhắm chủ yếu vào lithium, đồng, nickel và đất hiếm - những khoáng sản thiết yếu cho công nghệ năng lượng sạch và quá trình khử carbon toàn cầu.
Đây không phải là những thương vụ thương mại thông thường mà là một chiến lược quốc gia được triển khai có hệ thống, xuyên suốt nhiều lục địa, với mục tiêu duy nhất: Kiểm soát nguồn nguyên liệu đầu vào cho cuộc cách mạng năng lượng sạch của thế kỷ 21, theo phân tích mới đây của OilPrice.
Mô hình "cơ sở hạ tầng đổi tài nguyên"
Thông qua các thỏa thuận đổi cơ sở hạ tầng lấy tài nguyên - đặc biệt tại châu Phi - Trung Quốc đảm bảo nguồn cung dài hạn trong khi mở rộng hiện diện vào khâu chế biến tại địa phương.
Tuy nhiên, các khoản đầu tư này đang làm dấy lên lo ngại nghiêm trọng, bao gồm nguy cơ bẫy nợ, lợi ích kinh tế địa phương hạn chế, và mức độ kiểm soát ngày càng tăng của Trung Quốc đối với các nguồn tài nguyên chiến lược.
Tại Congo, quốc gia cung cấp hơn 70% cobalt toàn cầu, CMOC Group (trước đây là China Molybdenum) đã thâu tóm cổ phần đa số tại mỏ Tenke Fungurume từ tay Freeport-McMoRan của Mỹ.
Năm 2025, CMOC đạt sản lượng cobalt kỷ lục khoảng 117.549 tấn, và đặt mục tiêu sản xuất từ 100.000 đến 120.000 tấn trong năm 2026. Đồng thời, công ty cũng đang tăng tốc sản xuất đồng, nhắm mục tiêu 760.000 đến 820.000 tấn trong năm 2026 - đưa CMOC vượt mặt Glencore để trở thành nhà sản xuất cobalt và đồng lớn nhất thế giới.
Không chỉ dừng lại ở Congo. Năm 2023, Zhejiang Huayou Cobalt của Trung Quốc đã khánh thành nhà máy chế biến lithium trị giá 300 triệu USD tại mỏ Arcadia ở Zimbabwe. Nhà máy này có công suất xử lý 4,5 triệu tấn đá lithium mỗi năm, sản xuất khoảng 450.000 tấn tinh quặng lithium.
Như vậy, thay vì chỉ nhập thô quặng về xử lý trong nước, Trung Quốc giờ đây chuyển luôn công đoạn chế biến sang tại chỗ - vừa tránh thuế xuất khẩu, vừa tạo ra lý do hợp lý để hiện diện lâu dài.
Tại sao điều này quan trọng với mọi ngành công nghiệp?
Vì khoáng sản thiết yếu là xương sống vô hình của mọi thứ: Lithium, cobalt và nickel là thành phần không thể thiếu trong pin cho xe điện và lưu trữ năng lượng lưới điện.
Các nguyên tố đất hiếm như neodymium và dysprosium là cốt lõi của nam châm hiệu suất cao trong tuabin gió và động cơ xe điện. Kim loại nhóm platinum kích hoạt tế bào nhiên liệu hydrogen.
Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) ước tính rằng để đạt phát thải ròng bằng không vào năm 2050, nhu cầu về các khoáng sản này sẽ phải tăng gấp 4 đến 6 lần.
Nói cách khác, cuộc đua trung hòa carbon toàn cầu sẽ không thể diễn ra nếu không có lithium từ Congo, cobalt từ Zimbabwe, hay đất hiếm từ Nội Mông - và hiện tại, Bắc Kinh đang nắm giữ hầu hết các nguồn nguyên liệu đó.
Trang Ly
