Huế từ lâu nổi tiếng với kho tàng di sản văn hóa và các làng nghề truyền thống lâu đời. Trong số đó, làng hương Thủy Xuân đang là tâm điểm thu hút giới trẻ với hàng vạn bức ảnh check in rực rỡ bùng nổ trên mạng xã hội. Thế nhưng, sự thật bất ngờ ít ai biết là những bó nhang đa sắc màu kia tuyệt nhiên không phải là đạo cụ múa may trưng bày cho đẹp mắt.
Đằng sau khung cảnh nên thơ ấy là một guồng máy sản xuất khổng lồ đã tồn tại 700 năm, âm thầm chi phối thói quen tâm linh và cung cấp nhang trầm cho hàng triệu nếp nhà người Việt từ Bắc chí Nam. Dù không ồn ào khói bụi, làng nghề này vẫn mang lại trải nghiệm choáng ngợp cho những ai muốn chạm tay vào một di sản thủ công còn sống.
Bảy trăm năm hương trầm cố đô
Theo lời kể của những nghệ nhân kỳ cựu, nghề làm hương tại đây đã hình thành từ hơn 700 năm trước, khi vùng đất Thuận Hóa còn thuộc triều Trần và đạt đến thời kỳ hưng thịnh dưới triều Nguyễn (1802–1945).
Chính làng Thủy Xuân đã cung cấp nguồn hương chủ yếu cho hoàng cung, phủ quan và dân chúng toàn vùng Phú Xuân, Thuận Hóa. Trải qua bao thế hệ thăng trầm, nghề làm hương vẫn được cha truyền con nối, giữ nguyên kỹ thuật và tinh thần. Cuối năm 2021, nghề hương trầm Thủy Xuân được UBND tỉnh Thừa Thiên Huế chính thức công nhận là nghề truyền thống. Kể từ đó, làng ngày càng thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước.
Mùi hương ngũ vị, bản sắc riêng không thể sao chép
Điều làm hương Thủy Xuân khác biệt nằm ở bí quyết tạo ra mùi hương, hương nơi đây kết hợp ngũ vị thuốc bắc gồm quế chi, thảo quả, nụ tùng, đinh hương và hoa hồi, hoàn toàn không dùng hóa chất.
Chính nhờ đó, hương có màu vàng sáng tự nhiên và mùi thơm thanh tao dịu nhẹ, rất khác biệt với hương công nghiệp thông thường. Tùy theo sở thích khách hàng mà bột hương được pha trộn tỷ lệ trầm nhiều hay ít, bột trầm càng nhiều thì hương càng quý và giá càng cao.
Làng nghề nổi tiếng với nhiều dòng sản phẩm như nụ trầm, nhang vòng, hương quế, hương dầu sả, hương không tăm để xông. Nhiều du khách lầm tưởng nơi đây chỉ làm hương thủ công túc tắc bán cho khách du lịch. Sự thật là để đáp ứng nhu cầu tâm linh khổng lồ của hàng triệu gia đình Việt mỗi dịp rằm hay Lễ Tết, một số hộ đã đầu tư hệ thống máy se hương tân tiến. Năng suất hiện tại được đẩy lên mức kỷ lục khoảng 50.000 cây mỗi ngày cho mỗi xưởng, gấp 10 lần làm tay trong khi vẫn giữ nguyên chất lượng và công thức ngũ vị truyền thống.
Sản phẩm từ làng đã vươn xa khỏi các chợ địa phương như Đông Ba, An Cựu, Bến Ngự. Những chuyến xe tải mang theo hương Thủy Xuân nối đuôi nhau phân phối đến tận Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và len lỏi vào các khu chợ dân sinh trên cả nước, trở thành mùi hương quen thuộc trên bàn thờ tổ tiên của vô số gia đình.
Câu chuyện của Mệ Tuyết và những nghệ nhân làng hương
Người dân Thủy Xuân không đơn thuần là nghệ nhân mà còn là đại sứ du lịch chân thật, luôn niềm nở đón khách và sẵn sàng kể chuyện làng nghề. Cái tên được nhắc đến nhiều nhất là Mệ Tuyết, theo ông nội làm hương từ năm lên 9 đến nay mệ cũng đã gần 80. Một sự thật thú vị mà không phải du khách nào cũng biết, đó là cách xòe chân hương thành những thảm màu rực rỡ không phải là quy trình phơi nhang truyền thống từ thời Nguyễn. Chính mệ Tuyết là người đầu tiên sáng tạo ra cách sắp xếp nghệ thuật này, biến một công đoạn phơi phóng khô khan thành đặc sản hình ảnh mang tính biểu tượng của làng Thủy Xuân ngày nay.
Đằng sau gian hàng nhỏ tại số 69 đường Huyền Trân Công Chúa, mệ Tuyết còn dành một phần thu nhập để làm từ thiện cho trẻ em bị ung thư, câu chuyện ấy khiến nhiều du khách đến thăm rồi không nỡ ra về. Ngoài mệ Tuyết, du khách có thể ghé các cửa hàng khác như Cô Hoa (Hương Việt) tại số 84 và Thiên Tâm tại số 80 cùng đường, đều có không gian rộng rãi, cho thuê cổ phục và phụ kiện chụp ảnh tại chỗ.
Thiên đường check-in giữa lòng Cố đô
Khi đặt chân đến làng hương Thủy Xuân, du khách sẽ ấn tượng ngay bởi hàng hàng bó hương xanh, đỏ, tím, vàng xòe ra như những đóa hoa khổng lồ dưới ánh nắng, phông nền hoàn hảo cho ảnh check-in. Người dân còn đầu tư trang trí thêm đèn lồng và quạt giấy, tạo nên một không gian không góc chết.
Dưới ánh nắng buổi sáng, sắc màu của những bó hương càng trở nên lung linh và đầy sức cuốn hút. Muốn ảnh đẹp hơn, du khách có thể thuê áo dài, cổ phục hoặc trang phục nhã nhặn ngay tại cửa hàng với giá 50.000 – 100.000 đồng mỗi bộ, kèm hướng dẫn tạo dáng miễn phí từ người dân địa phương.
Tự tay làm hương, trải nghiệm không thể bỏ qua
Một trong những hoạt động thu hút nhất là được tự tay tham gia quy trình làm hương thủ công, từ chọn nguyên liệu, pha trộn bột thảo mộc, se hương cho đến nhuộm màu và đem phơi. Các nghệ nhân sẽ hướng dẫn từng bước và hỗ trợ bạn làm ra một que hương hoàn chỉnh.
Chi phí trải nghiệm dao động từ 50.000 đến 100.000 đồng mỗi người. Ngoài làm hương, làng còn có các gian hàng trình diễn nghề chằm nón lá, thêm một nét văn hóa Huế ngay tại chỗ. Sau khi trải nghiệm, du khách có thể dạo quanh mua quạt lụa, quạt giấy, túi thổ cẩm hay tranh sơn dầu làm quà cho người thân.
Nên đến làng vào thời điểm nào trong năm?
Làng mở cửa từ 7 giờ đến 19 giờ tất cả các ngày trong tuần và không thu vé tham quan. Tuy nhiên không phải thời điểm nào cũng đẹp như nhau. Từ tháng 3 đến tháng 8 là mùa khô ở Huế, khi nắng lên là người dân mang hương ra phơi dọc khắp hai bên đường, tạo khung cảnh rực rỡ và thơm ngát nhất trong năm.
Trong ngày, nên chọn buổi sáng từ 8 đến 10 giờ hoặc chiều từ 15 đến 17 giờ để ánh sáng đẹp và tránh nắng gắt giữa trưa. Dịp Tết Nguyên Đán cũng nhộn nhịp hơn bình thường khi người dân khắp vùng đổ về mua hương. Ngược lại, từ tháng 10 đến tháng 1 là mùa mưa, hương không được phơi ngoài trời nên cảnh sắc sẽ kém ấn tượng và việc chụp ảnh khó khăn hơn nhiều.
Làng hương Thủy Xuân nằm trên đường Huyền Trân Công Chúa, phường Thủy Xuân, cách trung tâm thành phố Huế khoảng 7 km về phía Tây Nam, di chuyển chỉ mất 15–20 phút.
Từ trung tâm, chạy theo tuyến đường Đoàn Thị Điểm đến đường Ngô Cát, sau đó đi thêm khoảng 2,5 km sẽ ra đường Huyền Trân Công Chúa, nơi dọc hai bên đều là cửa hàng hương.
Thuê xe máy là lựa chọn phổ biến nhất, giá dao động từ 100.000 đến 150.000 đồng mỗi ngày tại các cửa hàng trong trung tâm hoặc tại khách sạn. Taxi và Grab cũng dễ dàng đặt qua app nếu không muốn tự lái.
Kết hợp tham quan những điểm lân cận
Làng hương Thủy Xuân nằm trên cùng một trục đường với nhiều điểm đến nổi tiếng, rất thuận tiện gộp vào hành trình nửa ngày hoặc cả ngày. Gần nhất là Lăng Tự Đức, cách khoảng 2 km, một trong những lăng tẩm đẹp nhất triều Nguyễn với hồ nước trong xanh và rừng thông bao quanh.
Cũng trên tuyến đường này là Đồi Vọng Cảnh, nơi có tầm nhìn ra sông Hương và núi xa tuyệt đẹp. Đi xa hơn một chút, Lăng Khải Định và Chùa Thiên Mụ, ngôi cổ tự 400 năm tuổi bên bờ sông Hương, tất cả đều rất tiện đường cho một chuyến đi trrong ngày.
Một vài lưu ý trước khi đến
Chuẩn bị kem chống nắng, mũ và nước uống nếu đến vào mùa hè vì thời tiết Huế khá nắng nóng, nên tránh ra ngoài vào giữa trưa. Khi chụp ảnh, không tự ý di chuyển hoặc làm đổ các bó hương vì người dân mất rất nhiều thời gian để sắp xếp.
Nếu không mua đồ, hãy trả phí chụp ảnh nhỏ (20.000 – 50.000 đồng) để ủng hộ bà con. Xin phép trước khi chụp ảnh các công đoạn làm hương và chân dung nghệ nhân là cách thể hiện sự tôn trọng được người dân đánh giá cao.
Cuối cùng, đừng đặt mục tiêu xem nhanh, hãy dành ít nhất hai tiếng để trải nghiệm làm hương, nghe nghệ nhân kể chuyện và dạo mua quà. Đó mới là cách tận hưởng trọn vẹn làng hương Thủy Xuân.
