Loài cá thực hiện hành trình đặc biệt này là Parakneria thysi, được quan sát khi chúng leo lên các vách đá gần như thẳng đứng của thác Luvilombo. Hành vi này được các nhà nghiên cứu ghi nhận bốn lần trong các năm 2018 và 2020. Điều thú vị là chỉ những con cá có kích thước từ 3,7 đến 4,8 cm mới tham gia vào chuyến “leo núi” kỳ lạ này. Chúng thường bắt đầu hành trình vào cuối mùa mưa.
Thực ra, câu chuyện về loài cá leo thác đã được người dân địa phương truyền miệng suốt khoảng 50 năm, nhưng mãi đến gần đây mới được ghi nhận trong các nghiên cứu khoa học. Trong ngôn ngữ Sanga bản địa, loài cá này được gọi là “kalumba”, bắt nguồn từ động từ “kulumba” có nghĩa là “bám dính”.
Nguồn: Người đưa tin
Không giống nhiều loài cá leo thác khác sử dụng miệng để bám vào đá, Parakneria thysi lại dùng vây để di chuyển. Các vây ngực và vây bụng của chúng có nhiều mấu nhỏ giúp bám chắc vào bề mặt đá trơn. Nhờ đặc điểm này, chúng có thể từng bước nhích lên các vách đá gần như thẳng đứng, bất chấp dòng nước chảy xiết.
Các nhà khoa học phát hiện trung bình mỗi con cá mất khoảng 9 giờ 45 phút để hoàn thành hành trình leo thác. Tuy nhiên, phần lớn thời gian trong đó lại dành cho việc nghỉ ngơi. Chúng thường có khoảng 9 lần nghỉ dài, mỗi lần gần một giờ, cùng khoảng 30 lần dừng ngắn. Tổng thời gian thực sự di chuyển chỉ khoảng 15 phút, cho thấy loài cá này tiến lên rất chậm rãi và thận trọng.
Những khoảng nghỉ dài thường diễn ra trên các gờ đá ngang, nơi đàn cá có thể dừng lại hoàn toàn trước khi tiếp tục chặng đường tiếp theo. Tại các điểm này, hàng trăm con cá thường tụ tập lại, tạo thành những cụm lớn trước khi bắt đầu leo tiếp.
Hiện tượng di cư này thường bắt đầu vào đầu tháng 4 – thời điểm mực nước sông đạt mức cao nhất. Sau đó, số lượng cá leo thác tăng dần và đạt đỉnh vào giữa tháng 4, khi mực nước giảm xuống mức trung bình. Mùa di cư thường kết thúc vào đầu tháng 5, khi nước bắt đầu rút vào cuối mùa mưa.
Thời điểm cá bắt đầu hành trình cũng khá đặc biệt. Chúng thường leo thác nhiều nhất vào khoảng 4–6 giờ chiều, trùng với lúc mặt trời sắp lặn. Ngược lại, số lượng ít nhất được ghi nhận vào lúc bình minh.
