Sau khi gây chú ý với dự án dùng AI tạo ra 7 ứng dụng mã nguồn mở nhằm thay thế các phần mềm của Adobe, lập trình viên Brandon Thomas tiếp tục mở rộng tham vọng sang bộ công cụ văn phòng của Microsoft. Ba ứng dụng mới mang tên GridCraft, DeckCraft và WordCraft được giới thiệu với mục tiêu thay thế Excel, PowerPoint và Word, đồng thời cho phép người dùng tải về miễn phí.
Tuy nhiên, ý tưởng tạo ra một bộ phần mềm văn phòng miễn phí không hề mới. LibreOffice và Apache OpenOffice đã cung cấp những công cụ tương tự từ nhiều năm trước. Điều khiến dự án của Thomas đáng chú ý hơn nằm ở cách ông sử dụng AI để đẩy nhanh quá trình phát triển phần mềm, chứ không phải việc lần đầu đưa ra một lựa chọn miễn phí cho người dùng Microsoft Office.
Dùng AI để tạo thêm lựa chọn thay thế phần mềm trả phí
Theo thông tin được công bố, ba ứng dụng GridCraft, DeckCraft và WordCraft đã được Thomas chia sẻ trên GitHub của dự án ArtCraft. Chúng lần lượt hướng đến các công việc xử lý bảng tính, tạo bài thuyết trình và soạn thảo văn bản, tương ứng với Excel, PowerPoint và Word của Microsoft. Các ứng dụng được phát triển với sự hỗ trợ của Claude và được cung cấp dưới dạng mã nguồn mở.
Đây là bước mở rộng tiếp theo của ArtCraft, dự án trước đó gây chú ý khi Thomas công bố 7 ứng dụng nhằm tái tạo chức năng của những phần mềm phổ biến trong bộ Adobe Creative Cloud. Danh sách bao gồm PhotoCraft, VectorCraft, FilmCraft, LightCraft, EffectCraft, DesignCraft và PrintCraft, hướng đến các công việc chỉnh sửa ảnh, thiết kế đồ họa, dựng phim, xử lý hiệu ứng và tài liệu.
Thomas từng tuyên bố muốn tạo ra những lựa chọn thay thế miễn phí, giúp người dùng không còn phụ thuộc vào các gói thuê bao phần mềm. Anh cũng nhấn mạnh lợi thế của việc phát triển ứng dụng có thể chạy trên Windows, macOS và Linux, thay vì khiến người dùng phải tìm cách tương thích hoặc sử dụng giải pháp trung gian trên một số hệ điều hành.
Dù vậy, các ứng dụng trong dự án vẫn đang ở giai đoạn phát triển ban đầu và còn cách khá xa những phần mềm mà chúng muốn thay thế. Việc tạo ra một ứng dụng có giao diện và chức năng tương tự không đồng nghĩa với khả năng đáp ứng đầy đủ những quy trình làm việc phức tạp mà người dùng chuyên nghiệp đã quen thuộc.
LibreOffice và OpenOffice đã làm điều này từ hàng chục năm trước
Nếu mục tiêu là tìm một bộ công cụ văn phòng miễn phí để thay thế Microsoft Office, người dùng máy tính đã có những lựa chọn lâu đời. Nổi bật nhất là LibreOffice, bộ phần mềm mã nguồn mở gồm Writer để soạn thảo văn bản, Calc để xử lý bảng tính và Impress để tạo bài thuyết trình, bên cạnh các công cụ phục vụ vẽ, cơ sở dữ liệu và công thức toán học.
LibreOffice được công bố vào tháng 9/2010 bởi cộng đồng phát triển OpenOffice.org, sau đó phát hành phiên bản ổn định đầu tiên vào tháng 1/2011. Dự án được xây dựng trên nền tảng mã nguồn của OpenOffice.org và phát triển độc lập dưới sự quản lý của The Document Foundation. Theo tổ chức này, LibreOffice hiện là dự án kế nhiệm OpenOffice.org có hoạt động phát triển tích cực nhất.
Các ứng dụng của LibreOffice có thể chạy trên Windows, macOS và Linux. Bộ phần mềm cũng hỗ trợ mở và lưu nhiều định dạng tài liệu của Microsoft Office, bao gồm DOCX, XLSX và PPTX. Điều này giúp người dùng có thể tiếp tục xử lý nhiều tài liệu được tạo bằng Word, Excel hay PowerPoint mà không nhất thiết phải mua bộ phần mềm của Microsoft.
Một lựa chọn khác là Apache OpenOffice, dự án có lịch sử bắt đầu từ năm 2000. Phiên bản OpenOffice.org đầu tiên được phát hành năm 2002, trước khi dự án được chuyển giao cho Apache Software Foundation vào năm 2011. Bộ phần mềm này cũng cung cấp các ứng dụng soạn thảo văn bản, bảng tính, thuyết trình và nhiều công cụ văn phòng khác. Apache OpenOffice 4.1.16 được phát hành vào tháng 11/2025.
Cần lưu ý rằng LibreOffice và Apache OpenOffice không phải hai dự án có nguồn gốc hoàn toàn tách biệt. LibreOffice được phát triển từ mã nguồn OpenOffice.org, nhưng sau đó hình thành cộng đồng và lộ trình phát triển riêng. Trong khi đó, LibreOffice hiện là dự án có hoạt động phát triển tích cực hơn trong số các dự án kế nhiệm OpenOffice.org.
Như vậy, người dùng muốn tìm một giải pháp thay thế miễn phí cho Microsoft Office vốn không thiếu lựa chọn. Những bộ công cụ này đã tồn tại nhiều năm, có thể cài đặt trực tiếp trên máy tính và không buộc người dùng phải phụ thuộc hoàn toàn vào trình duyệt hay kết nối Internet để thực hiện các tác vụ văn phòng cơ bản.
AI có thể thay đổi cách làm phần mềm, nhưng chưa xóa bỏ khoảng cách về chất lượng
Nhưng trong một bài đăng mới của mình, Brandon Thomas cho biết, anh từng gặp một trải nghiệm đáng buồn với LibreOffice trước đây, khi đột ngột mất hết bài viết của mình. Đó là lý do anh muốn tự tạo cho mình một bộ phần mềm văn phòng cơ bản với các tính năng đáng tin cậy hơn.
Hơn thế nữa, điểm khác biệt của dự án ArtCraft nằm ở tốc độ mà một lập trình viên có thể thử nghiệm và mở rộng danh mục ứng dụng với sự hỗ trợ của AI. Thay vì phải xây dựng từng sản phẩm theo quy trình phát triển truyền thống, Thomas đang sử dụng các mô hình AI để tạo ra những ứng dụng nhắm đến nhiều phần mềm thương mại khác nhau.
Cách tiếp cận này cũng mở ra một câu hỏi đáng chú ý: khi chi phí và thời gian tạo phần mềm giảm xuống, liệu các nhà phát triển độc lập có thể tạo ra thêm nhiều lựa chọn thay thế cho những sản phẩm đang thống trị thị trường hay không?
Nguyễn Hải
