Bộ Công an vừa hoàn thiện dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi và dự kiến sẽ trình Quốc hội cho ý kiến vào tháng 8, trước khi chính thức xem xét thông qua vào kỳ họp tháng 10.
Theo Bộ Công an, việc sửa đổi mang tính bước ngoặt này xuất phát từ đòi hỏi của thực tiễn. Qua tổng kết công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm, cơ quan chức năng nhận thấy sự xuất hiện của nhiều hành vi lệch chuẩn mới, có mức độ nguy hại cao cho xã hội nhưng lại chưa được quy định trong luật hình sự hiện hành.
Để giải quyết triệt để vấn đề này, dự thảo đề xuất bổ sung thêm 7 tội danh độc lập, tập trung vào các lĩnh vực nóng như an ninh mạng, bảo vệ môi trường, an toàn công cộng và tội phạm có tổ chức.
Mạnh tay xử lý nạn mua bán dữ liệu cá nhân trên không gian mạng
Trong bối cảnh công nghệ phát triển vượt bậc, không gian mạng đang chứng kiến làn sóng xâm phạm quyền dữ liệu cá nhân diễn ra một cách công khai và phổ biến. Đây chính là mảnh đất dung dưỡng cho hàng loạt tội danh nguy hiểm khác như lừa đảo chiếm đoạt tài sản; mở tài khoản ngân hàng, ví điện tử hoặc tài khoản chứng khoán bằng giấy tờ giả; tổ chức đánh bạc; rửa tiền và nạn quảng cáo, rác tiếp thị vô tội vạ.
Để ngăn chặn từ gốc rễ, Bộ Công an đề xuất bổ sung hai tội danh mới vào nhóm tội phạm công nghệ cao:
Quy định mới này giúp phân định rõ ràng ranh giới giữa trách nhiệm hình sự và xử phạt hành chính, bảo đảm tính đồng bộ với pháp luật chuyên ngành và tương thích với Công ước của Liên Hợp Quốc về chống tội phạm mạng (Công ước Hà Nội). Song song đó, dự thảo cũng bổ sung điều khoản loại trừ tại Điều 159 (Tội xâm phạm bí mật hoặc an toàn thư tín, điện thoại, điện tín...) để tránh tình trạng chồng chéo hành vi giữa các điều luật khi áp dụng.
Tách riêng tội danh ô nhiễm môi trường và siết chặt vấn nạn IUU
Đối với lĩnh vực môi trường, dự thảo tập trung giải quyết những bức xúc kéo dài của người dân về nạn đổ trộm, đốt, chôn lấp chất thải bừa bãi tại các làng nghề, cụm dân cư và bãi tập kết rác. Những hành vi này làm phát tán độc khí, mùi hôi và bụi bặm, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng.
Trên cơ sở bóc tách từ Điều 235 Bộ luật Hình sự cũ, dự thảo luật mới đã tách hành vi "Vi phạm quy định về xử lý chất thải rắn sinh hoạt, chất thải rắn thông thường hoặc xả nước thải không có thông số môi trường nguy hại gây ô nhiễm môi trường" thành một điều khoản riêng biệt. Việc cá biệt hóa này giúp phân hóa chính xác tính chất, mức độ nguy hiểm để áp dụng khung hình phạt thích đáng, tăng tính răn đe.
Bên cạnh đó, Tội khai thác thủy sản trái phép cũng lần đầu tiên được đề xuất bổ sung. Hiện nay, luật hình sự mới chỉ xử lý được nhóm hành vi hủy hoại nguồn lợi (như dùng xung điện, chất độc). Việc luật hóa tội danh mới này là bước đi quan trọng nhằm nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, đẩy mạnh cuộc chiến chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU). Quy định này không chỉ bảo vệ chủ quyền, quyền tài phán quốc gia trên biển mà còn bảo vệ quyền lợi chính đáng cho ngư dân, khẳng định trách nhiệm quốc tế của Việt Nam.
Hình sự hóa hành vi liên quan đến vũ khí hủy diệt và tổ chức tội phạm
Ở nhóm tội phạm xâm phạm trật tự, an toàn công cộng, Bộ Công an đề xuất thêm hai tội danh: Tội phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt và Tội tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.
Mặc dù Việt Nam đã có các văn bản quy định về phòng chống loại vũ khí này, việc bổ sung tội danh tương ứng vào Bộ luật Hình sự là cần thiết để nội luật hóa các hành vi nguy hiểm, đồng thời đáp ứng các khuyến nghị khắt khe trong thời kỳ hội nhập.
Đáng chú ý cuối cùng, dự thảo sẽ bổ sung một tội danh độc lập: Tội thành lập hoặc tham gia nhóm tội phạm có tổ chức. Quy định này đóng vai trò phân hóa rõ nét trách nhiệm pháp lý giữa kẻ chủ mưu, cầm đầu, điều hành với những đối tượng rắp tâm tham gia thông thường.
Sự điều chỉnh này hoàn toàn phù hợp với tinh thần của Công ước Liên Hợp Quốc về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia. Đây là vũ khí pháp lý sắc bén trong bối cảnh các băng nhóm "tín dụng đen", lừa đảo, đánh bạc, buôn người, ma túy và rửa tiền ngày càng có xu hướng cấu kết chặt chẽ, sử dụng công nghệ cao để ẩn danh và vận hành đường dây xuyên biên giới trên không gian mạng.
PV
