Chính phủ vừa chính thức ban hành Nghị định số 278/2026/NĐ-CP. Văn bản này thực hiện việc sửa đổi, bổ sung một số điều khoản của Nghị định số 72/2025/NĐ-CP (ngày 28/3/2025) quy định về cơ chế cũng như thời gian điều chỉnh giá bán lẻ điện bình quân tại Việt Nam. Quy định mới bắt đầu có hiệu lực thi hành kể từ ngày 9/7/2026.
Quy trình tính toán và biên độ thay đổi giá điện hằng năm
Theo nội dung sửa đổi tại điểm a và điểm b khoản 1 Điều 5, việc rà soát và xác định giá bán lẻ điện bình quân hằng năm sẽ dựa trên các căn cứ: Kế hoạch cung ứng và vận hành hệ thống điện trong năm hiện tại (năm N) do Bộ Công Thương ban hành; số liệu chi phí sản xuất kinh doanh điện thực tế của 2 năm trước đó (năm N-2) từ Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN); và kết quả ước tính vận hành của năm liền kề trước đó (năm N-1) nếu chưa có số liệu công bố chính thức.
Dựa trên các cơ sở này, trước ngày 25/1 hằng năm, EVN có trách nhiệm tự tính toán giá điện và xử lý theo các hạn mức biên độ sau:
Trong vòng 15 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ tài liệu, Bộ Công Thương phải đưa ra phản hồi bằng văn bản. EVN chỉ được phép ban hành quyết định thay đổi giá sau khi có sự đồng ý bằng văn bản này, đồng thời phải gửi báo cáo lại cho Bộ Công Thương trong vòng 5 ngày làm việc tính từ ngày giá mới chính thức áp dụng.
Cơ chế cập nhật và điều chỉnh giá điện theo từng quý trong năm
Song song với việc tính toán hằng năm, Nghị định số 278/2026/NĐ-CP cũng bổ sung quy định kiểm soát biến động giá ngay trong năm (sửa đổi điểm a, b khoản 1 Điều 6).
Cụ thể, trước ngày 25 của tháng đầu tiên mỗi quý (gồm quý II, quý III và quý IV), EVN phải chốt số liệu sản lượng điện thương phẩm thực tế của quý trước, tổng lượng điện cộng dồn từ đầu năm và đưa ra ước tính cho các tháng còn lại. Đồng thời, doanh nghiệp phải tổng hợp chi phí phát điện thực tế (bao gồm cả nguồn mua từ các nhà máy dịch vụ phụ trợ) và cập nhật các khoản chi phát sinh khác chưa được tính toán trước đó để định lượng lại giá bán lẻ điện bình quân.
Sau khi tính toán lại, các bước xử lý đối với biên độ biến động trong năm (giảm dưới 1%/tăng dưới 2% hoặc giảm từ 1% trở lên/tăng từ 2% đến dưới 5%) cũng được thực hiện nghiêm ngặt theo đúng quy trình báo cáo, thẩm định và phê duyệt tương tự như quy trình áp dụng hằng năm nêu trên.
Siết chặt công tác thanh tra chi phí và xử lý sai sót
Nghị định mới thiết lập cơ chế giám sát chặt chẽ và tăng cường quyền hạn của cơ quan quản lý nhà nước tại Điều 7 với các chế tài cụ thể:
Bên cạnh đó, quy trình minh bạch chi phí thực tế hằng năm cũng được chuẩn hóa. Trước ngày 30/6 hằng năm, EVN có nghĩa vụ nộp báo cáo chi phí thực tế các khâu của năm trước đó cho Bộ Công Thương. Bộ Công Thương sẽ chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính cùng các bên liên quan để thanh tra, kiểm tra toàn bộ các khoản chi này. Luật cũng cho phép Bộ Công Thương thuê các đơn vị tư vấn độc lập để thực hiện công tác thẩm tra chi phí khi cần thiết.
Toàn bộ kết quả kiểm tra chi phí thực tế các khâu của EVN sau đó sẽ được công bố công khai trên Cổng thông tin điện tử của Bộ Công Thương. Trong trường hợp các cơ quan chức năng có thẩm quyền phát hiện ra bất kỳ sai sót nào về kết quả tính toán giá bán lẻ điện bình quân, EVN có trách nhiệm phải cập nhật, bổ sung và bù trừ số liệu này vào các kỳ điều chỉnh giá điện tiếp theo.
Thái Hà
