Tình thế thay đổi chỉ trong 1 tuần
Chỉ hơn một tuần trước, ngành năng lượng của Nga đang ở trong tình trạng tệ nhất trong nhiều năm, khi giá dầu thấp và các lệnh trừng phạt khiến nền kinh tế thiếu hụt nguồn tiền mặt. Hàng triệu thùng dầu của Nga lênh đênh trên biển, phần lớn chưa có điểm đến.
Xung đột tại Vịnh Ba Tư đã đảo ngược hoàn toàn cục diện đó.
Mỹ đã nới lỏng một số lệnh trừng phạt, cho phép các khách hàng lớn mua dầu thô của Nga. Giá dầu và khí tự nhiên tăng vọt cũng sẽ trực tiếp giúp các nhà sản xuất Nga thu về lợi nhuận cao hơn.
Ngay tại Ấn Độ, mức chiết khấu mà các nhà giao dịch từng yêu cầu khi mua dầu Nga đã bắt đầu đảo chiều, khi một số thương nhân cố gắng bán dầu với giá cao hơn mức chuẩn của thị trường toàn cầu.
"Xung đột càng kéo dài, thế giới sẽ càng phải dựa nhiều hơn vào dầu thô và các sản phẩm dầu tinh chế của Nga", Naveen Das, chuyên gia phân tích dầu thô cấp cao tại công ty dữ liệu theo dõi tàu biển Kpler, nhận định.
Hôm thứ Sáu tuần trước, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov nói với các phóng viên rằng cuộc chiến tại Iran đã làm gia tăng nhu cầu đối với các sản phẩm năng lượng của Nga.
Nga là một trong những nước xuất khẩu dầu lớn nhất thế giới. Trước khi tiến hành chiến dịch quân sự tại Ukraine đầu năm 2022, nước này là nhà sản xuất dầu lớn thứ ba thế giới sau Mỹ và Ả rập Saudi, đồng thời nằm trong nhóm 3 nước xuất khẩu dầu lớn nhất toàn cầu — vị trí mà Nga vẫn duy trì vào năm ngoái bất chấp các lệnh trừng phạt.
Tuy nhiên, dầu của Nga đã phải bán với mức chiết khấu kỷ lục, gây áp lực lớn lên ngành công nghiệp dầu mỏ của nước này và làm suy giảm nguồn tài chính phục vụ chiến sự. Tháng 1 năm nay, doanh thu từ dầu và khí đốt của Nga xuống mức thấp nhất kể từ tháng 7/2020. Giá dầu cao hơn sẽ giúp giảm bớt áp lực tài khóa và có thể kéo nền kinh tế Nga thoát khỏi giai đoạn trì trệ.
Xung đột tại vùng Vịnh đã khiến giá dầu và khí đốt tăng mạnh, với dầu Brent chuẩn giá toàn cầu tăng gần 30% kể từ khi các cuộc tấn công bắt đầu.
Mỹ nới lệnh trừng phạt
Để giảm bớt tác động của xung đột đối với thị trường dầu và giá xăng, hôm thứ Sáu, Mỹ đã nới lỏng một số biện pháp thuế quan từng được áp dụng nhằm gây sức ép với Moscow liên quan đến cuộc chiến tại Ukraine.
Bộ Tài chính Mỹ đã ban hành miễn trừ trong 30 ngày, cho phép Ấn Độ - quốc gia có khoảng 40% lượng dầu nhập khẩu phụ thuộc vào tuyến vận chuyển qua eo biển Hormuz - mua dầu Nga đang mắc kẹt trên biển.
Bộ này cũng cấp giấy phép chung cho phép thực hiện các giao dịch với chi nhánh Đức của tập đoàn dầu khí Rosneft của Nga, qua đó duy trì hoạt động của một nhà máy lọc dầu quan trọng gần Berlin.
Tuy vậy, các động thái này không giúp ổn định thị trường dầu. Giá dầu tăng mạnh trong ngày thứ Sáu do lo ngại việc đóng cửa tại Vịnh Ba Tư có thể gây ra tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng nguồn cung dầu toàn cầu.
Những khách hàng lớn mua năng lượng từ vùng Vịnh tại châu Á như Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc đang gấp rút tìm nguồn cung từ nơi khác, mang lại cho Nga thêm lợi thế. Trong khi đó, châu Âu - vốn phải cạnh tranh với châu Á để mua các chuyến LNG - đang chứng kiến giá khí đốt tăng vọt.
Theo các nhà giao dịch, một số nhà máy lọc dầu tại Ấn Độ đang được chào bán dầu Nga với mức giá cao hơn từ 1 đến 5 USD mỗi thùng so với chuẩn Brent, tính theo giá giao tại cảng Ấn Độ trong tháng này và tháng tới. Điều này trái ngược hoàn toàn với mức chiết khấu hơn 10 USD mỗi thùng so với Brent hồi tháng 2.
Các tàu chở dầu và tàu LNG hiện gần như không thể ra vào Vịnh Ba Tư - tuyến đường mà mỗi ngày có khoảng 20% nguồn cung dầu thô của thế giới đi qua. QatarEnergy, nhà sản xuất khoảng 20% LNG và các sản phẩm liên quan của thế giới, đã dừng sản xuất LNG trong tuần này sau khi các cơ sở của họ bị máy bay không người lái của Iran tấn công, và hai ngày sau đó tuyên bố tình trạng bất khả kháng.
Hiện có khoảng 130 triệu thùng dầu thô của Nga đang trên biển, theo dữ liệu của Kpler, tương đương lượng dầu nhiều hơn tổng lượng nhập khẩu trung bình trong một tuần của Trung Quốc và Ấn Độ. Một phần trong số đó đã có người mua, nhưng một lượng đáng kể vẫn đang chờ khách hàng.
Châu Âu - Á cạnh tranh vì LNG của Nga
Những diễn biến tại vùng Vịnh cũng làm dấy lên lo ngại mới ở châu Âu về nguồn cung năng lượng. Từng phụ thuộc lớn vào Nga, châu Âu trong vài năm qua đã đa dạng hóa nguồn nhập khẩu, chuyển sang phụ thuộc nhiều hơn vào Mỹ và Trung Đông.
Dù Liên minh châu Âu chỉ nhận chưa đến 10% LNG từ Qatar, sự gián đoạn sản xuất tại đây đã kích hoạt cuộc cạnh tranh quyết liệt giữa người mua châu Âu và châu Á đối với lượng LNG còn lại. Các khách hàng châu Á - chịu ảnh hưởng lớn hơn từ việc mất nguồn cung Trung Đông - sẵn sàng trả giá cao hơn nhiều.
Với mức giá cao hơn tại châu Á, trong vài ngày qua nhiều tàu chở LNG vốn dự kiến đến châu Âu đã quay đầu sang các cảng châu Á, theo dữ liệu từ các công ty theo dõi tàu và các nhà phân tích.
Minh Khôi (Theo WSJ)
