Zircon – tên lửa siêu thanh chủ lực của Hải quân Nga
Ngày 15/11/2025, theo nguồn tin Ukraine, Quân đội Nga đã phóng tên lửa hành trình siêu thanh Zircon nhằm vào các mục tiêu hạ tầng trọng yếu ở khu vực Sumy. Điểm đáng chú ý là tên lửa lần này xuất phát từ bệ phóng mặt đất tại mũi Chauda trên bán đảo Crimea, thay vì từ chiến hạm như các lần thử trước, mở ra giai đoạn mới trong việc triển khai Zircon ngoài biên chế hải quân.
Trước đó, lần thử nghiệm chiến đấu đầu tiên của Zircon được công bố vào tháng 2/2024, dưới sự giám sát của tổng thống Nga Vladimir Putin. Ông nhấn mạnh khả năng đạt vận tốc Mach 9 và tầm bắn trên 1.000 km, vượt trội so với mọi loại tên lửa hiện có.
Dù Zircon được phát triển chủ yếu như tên lửa chống hạm, nhưng lực lượng hải quân Ukraine không có các tàu chiến lớn nên đã hạn chế cơ hội thử nghiệm loại tên lửa này trên biển.
Hệ thống này hiện được triển khai trên nhiều lớp tàu chiến Nga, trong đó có tàu ngầm hạt nhân lớp Yasen-M được trang bị từ tháng 3/2024. Việc tích hợp Zircon vào các chiến hạm hiện hữu, đặc biệt khi Nga không hạ thủy thêm tàu khu trục hay tuần dương hạm mới kể từ thời Liên Xô, giúp nước này duy trì năng lực tác chiến của hải quân, đồng thời gia tăng sức mạnh răn đe trên biển.
Hiệu quả tác chiến và tiềm năng chiến lược
Tên lửa Zircon sở hữu tầm bắn 1.000 km và vận tốc Mach 9, khiến khả năng bị đánh chặn gần như bằng không đối với mọi hệ thống phòng không hiện hữu. Nguyên Bộ trưởng Quốc phòng Nga Sergei Shoigu từng nhận định: "Một tàu được trang bị Zircon có khả năng thực hiện các cuộc tấn công chính xác và mạnh mẽ vào đối phương trên biển lẫn trên đất liền… Điểm độc đáo của Zircon là khả năng vượt qua mọi hệ thống phòng không hiện tại và tương lai".
Việc phát triển thêm bệ phóng mặt đất di động giúp Zircon không chỉ là vũ khí hải quân mà còn trở thành công cụ chiến lược trong tác chiến toàn diện, đặc biệt trong bối cảnh căng thẳng Nga-NATO gia tăng. Các nguồn tin chưa được xác nhận cũng cho biết biến thể phóng từ trên không đang được thử nghiệm, dự kiến trang bị cho tiêm kích MiG-31I và có khả năng thu nhỏ để tích hợp cho tiêm kích tàng hình Su-57, mở ra khả năng tấn công đa dạng cả trên biển lẫn đất liền.
Vai trò của Zircon
Zircon hiện là vũ khí "đa năng", có vai trò tăng cường sức mạnh cho hải quân Nga. Tên lửa cho phép các tàu chiến và tàu ngầm thực hiện các cuộc tấn công chính xác trên biển lẫn đất liền, đồng thời tạo áp lực lên các hệ thống phòng thủ tiên tiến của đối phương. Từ tàu hộ vệ Gorshkov đến tàu ngầm lớp Yasen-M, Zircon giúp các đơn vị hải quân duy trì uy lực chiến đấu trong bối cảnh biên chế tàu chiến hạn chế và đối thủ có năng lực phòng thủ cao.
Theo các chuyên gia quân sự, sự xuất hiện của biến thể phóng mặt đất và khả năng triển khai từ trên không biến Zircon thành vũ khí chiến lược, giúp Nga không chỉ phòng thủ mà còn có khả năng răn đe đáng kể, tác động đến kế hoạch tác chiến của NATO và Mỹ trong khu vực.
Thử nghiệm chiến đấu tại Ukraine
Lần phóng từ Cape Chauda có thể coi là thử nghiệm chiến đấu thực tế đầu tiên của Zircon từ bệ phóng đất liền. Mục tiêu chính là các cơ sở hạ tầng trọng yếu tại vùng Sumy, tạo cơ hội đánh giá hiệu quả tác chiến ngoài biển. Việc thử nghiệm này chứng minh khả năng linh hoạt của hệ thống, không phụ thuộc vào nền tảng hải quân truyền thống, đồng thời mở ra khả năng triển khai nhanh chóng ở nhiều địa hình khác nhau.
Đây cũng là cơ hội để Nga đánh giá khả năng phối hợp giữa các hệ thống tên lửa siêu thanh với các lực lượng khác, từ hải quân, bộ binh cho tới không quân, nhằm tăng tính bất ngờ và sức áp đảo chiến thuật trên chiến trường. Khả năng phóng đồng thời nhiều Zircon từ các bệ phóng khác nhau giúp tạo ra áp lực cực lớn lên hệ thống phòng không đối phương.
Trong bối cảnh Nga vẫn phải đối mặt với các lệnh trừng phạt và hạn chế công nghệ từ phương Tây, Zircon trở thành một phần quan trọng giúp duy trì năng lực chiến đấu, đồng thời hỗ trợ mục tiêu răn đe chiến lược. Việc phát triển đa dạng các biến thể phóng trên biển, trên không và mặt đất đảm bảo rằng Nga có thể phản ứng linh hoạt trước mọi tình huống, từ phòng thủ đến tấn công chiến lược.
Việc lần đầu thử nghiệm Zircon trong điều kiện chiến đấu thực tế tại Ukraine còn gửi thông điệp mạnh mẽ tới NATO và Mỹ rằng năng lực tác chiến của Nga đang được củng cố, với các hệ thống siêu thanh có thể xuyên phá mọi hàng rào phòng thủ hiện đại, tạo ra lợi thế chiến lược trong mọi cuộc xung đột tương lai.
Quang Hưng (Theo Military Watch)
