Đó chính là: Mô hình lúa - rươi đang mở ra hướng phát triển nông nghiệp xanh khi vừa tạo ra gạo sạch, vừa phục hồi hệ sinh thái đồng ruộng và mang lại giá trị kinh tế cao.
Những năm gần đây, mô hình cộng sinh lúa - rươi tại các vùng ngoài đê của Hải Phòng và một số địa phương ven biển miền Bắc được xem là một trong những mô hình nông nghiệp sinh thái tiêu biểu.
Trên cùng một diện tích đất, người nông dân vừa thu hoạch lúa chất lượng cao, vừa khai thác rươi - đặc sản có giá trị kinh tế lớn, qua đó nâng cao thu nhập mà vẫn bảo vệ được môi trường.
Rươi là loài sinh vật sống trong lớp bùn ở vùng nước lợ, chỉ phát triển tốt ở những nơi có nguồn nước sạch và môi trường ít chịu tác động của hóa chất. Vì vậy, sự xuất hiện của rươi được xem là dấu hiệu cho thấy hệ sinh thái đồng ruộng vẫn được bảo tồn khá nguyên vẹn.
Không chỉ nổi tiếng là đặc sản, rươi còn có giá trị dinh dưỡng cao. Trong 100 g rươi tươi chứa khoảng 92 kcal, hơn 11% protein cùng nhiều khoáng chất như canxi, kali, sắt và phốt pho. Chính giá trị kinh tế và dinh dưỡng đã khiến nhiều địa phương lựa chọn phát triển mô hình nuôi rươi kết hợp trồng lúa.
Điểm đặc biệt của mô hình này là người dân gần như không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và hạn chế tối đa phân bón hóa học. Muốn giữ được rươi, ruộng phải duy trì nguồn nước sạch, lớp phù sa tự nhiên và môi trường sinh thái ổn định.
Đổi lại, chính điều kiện ấy lại giúp cây lúa phát triển theo hướng tự nhiên hơn. Khi hóa chất được cắt giảm, hệ vi sinh vật trong đất được phục hồi, đất tơi xốp và màu mỡ hơn, từ đó giảm chi phí đầu vào và nâng cao chất lượng hạt gạo.
Theo các chuyên gia, mối quan hệ giữa rươi và cây lúa mang tính cộng sinh. Trong quá trình sinh sống dưới lớp bùn, rươi cùng các sinh vật đáy giúp phân hủy chất hữu cơ, cải tạo kết cấu đất và bổ sung nguồn dinh dưỡng tự nhiên cho cây trồng. Ngược lại, ruộng lúa với lớp bùn giàu dinh dưỡng và môi trường ít hóa chất lại tạo điều kiện lý tưởng để rươi sinh trưởng.
Nhờ vòng tuần hoàn tự nhiên này, người nông dân không chỉ có thêm một nguồn thu từ đặc sản mà còn tạo ra sản phẩm gạo sạch có giá trị cao hơn trên thị trường.
So với mô hình trồng lúa truyền thống chỉ phụ thuộc vào một loại nông sản, mô hình lúa - rươi giúp đa dạng nguồn thu và giảm rủi ro khi giá lúa biến động. Rươi thường được thu hoạch vào mùa thu - đông và luôn được thị trường săn đón với giá cao, trong khi gạo sản xuất từ ruộng rươi cũng được người tiêu dùng đánh giá cao nhờ quy trình canh tác thân thiện với môi trường.
Bên cạnh hiệu quả kinh tế, mô hình còn góp phần bảo vệ nguồn nước, giảm ô nhiễm do hóa chất nông nghiệp và duy trì đa dạng sinh học trên đồng ruộng. Đây cũng là hướng đi phù hợp với mục tiêu phát triển nông nghiệp xanh, giảm phát thải và thích ứng với biến đổi khí hậu mà Việt Nam đang thúc đẩy.
Mô hình nông nghiệp sinh thái cộng sinh lúa - rươi tại Việt Nam không chỉ nâng cao giá trị nông sản mà còn góp phần khôi phục hệ sinh thái tự nhiên, tạo nền tảng cho nền nông nghiệp bền vững trong tương lai.
Minh Khang
